Gần 7 triệu người Australia đang sinh sống ở vùng ven các thành phố lớn đang đối mặt với nguy cơ cháy rừng ngày càng gia tăng, theo một báo cáo mới do các cựu lãnh đạo lực lượng cứu hỏa và Hội đồng Khí hậu thực hiện.
Nguy cơ này có thể tương tự một vụ cháy lớn như thảm họa đã tàn phá Los Angeles, khiến 31 người thiệt mạng vào năm ngoái.
Báo cáo đưa ra năm phát hiện chính:
Các khu dân cư ở Los Angeles bị “tăng cường mức độ nguy hiểm” bởi biến đổi khí hậu ngay giữa mùa đông;
Vùng ven các thành phố Sydney, Melbourne, Canberra, Adelaide, Perth và Hobart có cùng những “đặc điểm nguy hiểm” khiến các vụ cháy ở Los Angeles trở nên tàn khốc;
Ngày càng có nhiều người sinh sống ở những khu vực dễ gặp nguy hiểm hơn bao giờ hết, tại rìa ngoài các đô thị;
Ô nhiễm đang “tăng tốc điều kiện cháy rừng tại Australia, khiến các đám cháy xảy ra thường xuyên hơn, tốn kém hơn, dữ dội hơn – và khó dự đoán hơn”;
Các vụ cháy do khí hậu thúc đẩy ngày càng vượt quá khả năng ứng phó của công tác chữa cháy hiện đại.
Greg Mullins, cựu Ủy viên Cơ quan Cứu hỏa và Cứu nạn bang New South Wales, là người sáng lập tổ chức Emergency Leaders for Climate Action.
Ông cũng là đồng tác giả của báo cáo này.
“Tôi từng làm việc với Sở Cứu hỏa thành phố Los Angeles và hạt Los Angeles, và từng trực tiếp tham gia chữa cháy tại Los Angeles,” ông nói.
“Chúng tôi viết báo cáo này… để phân tích liệu điều đó có thể xảy ra ở đây hay không, và thật không may câu trả lời chắc chắn là có, do tác động của biến đổi khí hậu, do thời tiết cháy rừng ngày càng xấu đi, mùa cháy kéo dài hơn và những biến động khí hậu cực đoan mà chúng ta đang chứng kiến.”
Báo cáo cũng cho thấy trong những thập kỷ tới, biến đổi khí hậu tiếp diễn sẽ “nghiêng cán cân” theo hướng gia tăng thời tiết cháy rừng nguy hiểm hơn.
Theo báo cáo, sự gia tăng các đợt mưa lớn dữ dội xen kẽ với những giai đoạn khô hạn kéo dài sẽ tạo thêm điều kiện để cháy rừng và cháy đồng cỏ bùng phát và lan nhanh.
“Hầu như mọi thành phố lớn, ngoại trừ Darwin, đều có nguy cơ, từ vùng ven Sydney cho đến các thành phố vệ tinh như Central Coast, Newcastle, Wollongong… Canberra… và cả Queensland,” ông Mullins nói.
Giáo sư khoa học cháy rừng David Bowman thuộc Đại học Tasmania cho biết Australia đến nay đã “vô cùng may mắn”.
“Có một số khác biệt đáng kể [giữa Australia và Mỹ]… về khí hậu học, mô hình thời tiết cháy rừng và cả kiểu phát triển đô thị,” ông nói.
“Nhưng hoàn toàn không có lý do gì để loại trừ khả năng một vụ cháy lớn có thể tác động đến một thị trấn Australia hoặc rìa ngoài của một thành phố Australia, xâm nhập vào các khu dân cư vốn thường không được coi là dễ cháy rừng.”
“Chúng ta chưa từng có vụ cháy nào như ở Los Angeles, nhưng điều đó không có nghĩa là nó không thể xảy ra.”
Một trong những điều gây sốc về các vụ cháy ở Los Angeles là chúng xảy ra ngay giữa mùa đông, và theo Giáo sư Bowman, nhiệt độ cao không phải là điều kiện bắt buộc để xuất hiện các đám cháy mất kiểm soát.
Ông cho biết một ví dụ gần đây tại Australia là vụ cháy ở Dolphin Sands, bờ đông bang Tasmania, đã phá hủy 19 ngôi nhà.
“Gió rất mạnh có thể tạo điều kiện cho cháy bùng phát, và khi đã cháy rồi, chúng giống như một chiếc máy sấy tóc khổng lồ. Chúng có thể làm khô nhiên liệu phía trước mặt,” ông nói.
“Yếu tố khác là khi đã có điểm bùng phát, các đám cháy thực sự có thể tự tạo ra gió của chính chúng.”
Một yếu tố lớn khác, theo ông Bowman, là hiện tượng được gọi là “roi khí hậu – thủy văn”.
“Khí hậu hiện nay cực kỳ bất ổn, giống như chúng ta liên tục bị chia những lá bài rất bất ngờ,” ông nói.
“Chúng ta có các đám cháy do gió mạnh, rồi gió lại lặng đi. Sau đó có thể là một đợt nắng nóng, rồi lại mưa lớn gây lũ, khiến cháy rừng không còn là điều bạn nghĩ tới – và rồi một đợt hạn hán nghiêm trọng quay trở lại.
“Vì vậy, chúng ta đang phải đối mặt với một kiểu khí hậu cực kỳ năng động và bất ổn.
“Một hệ quả của điều này là việc dự báo và dự đoán trở nên khó khăn hơn.”
‘Tệ hơn chúng ta từng nghĩ’
Amy Blain, thành viên của Hội đồng Khí hậu Nhân dân và tổ chức Bushfires Survivors for Climate Action, đã trực tiếp trải qua các vụ cháy tại Bermagui, bang New South Wales, vào cuối năm 2019.
Cô nhớ lại việc kéo rèm cửa lúc 7 giờ sáng và nhìn ra ngoài chỉ thấy một màu đen kịt.
Xuất thân từ Vương quốc Anh, đây là lần đầu tiên cô trải nghiệm cháy rừng.
“Bạn bè nhắn tin hỏi ‘bạn có sơ tán không?’,” cô nói.
“Nhà máy lọc nước bị hư hỏng, hệ thống viễn thông cũng bị ảnh hưởng, và lúc đó chúng tôi còn có một em bé sơ sinh.”
Blain kể lại việc lái xe quay về Canberra, có lúc khói dày đến mức cô hầu như không nhìn thấy đèn hậu của chiếc xe phía trước.
Gia đình cô về nhà an toàn nhưng sau đó phải sống trong tình trạng “ngập trong khói”.
“Đó là một khởi đầu năm mới cực kỳ căng thẳng và chúng tôi không mua được máy lọc không khí.
“Tất cả cửa ra vào trong căn nhà thuê đều cách nhiệt kém, cửa sổ thì tệ, khói cứ lọt vào khắp nơi, nên chúng tôi phải dùng ga trải giường làm ướt và thường xuyên giữ ẩm để cố ngăn khói.
“Đó thực sự là một trải nghiệm kinh hoàng.”
Sống tại Canberra – nơi 487 ngôi nhà bị thiêu rụi và bốn người thiệt mạng trong một vụ cháy cách đây hơn hai thập kỷ – Blain cho biết nhiều người ý thức rằng các thành phố lớn không miễn nhiễm với những vụ cháy lớn.
Tuy nhiên, cô lo ngại thành phố vẫn chưa được chuẩn bị đầy đủ và mong muốn có thêm hành động để giải quyết tình trạng ô nhiễm đang góp phần làm trầm trọng vấn đề.
“Những gì chúng ta đã chứng kiến cho đến nay là khủng khiếp. Nó tệ hơn chúng ta tưởng. Chúng ta đang thấy các thành phố bốc cháy ngay trong mùa đông,” cô nói.
“Vậy tại sao chúng ta lại tiếp tục làm điều khiến tình hình tệ hơn? Chúng ta đã được cảnh báo là không nên nữa. Điều đó phải là ranh giới tuyệt đối.”
Giảm rủi ro cho tương lai
Để tránh lặp lại thảm họa cháy rừng như ở Los Angeles, báo cáo đề xuất ba “lĩnh vực trọng tâm” có thể giúp giảm nguy cơ cháy rừng tại Australia.
Trọng tâm đầu tiên là cắt giảm ô nhiễm sâu hơn và nhanh hơn, không chỉ tại Australia mà trên toàn thế giới.
Tiếp theo là đề xuất Australia đầu tư mạnh mẽ vào công tác chuẩn bị ứng phó thảm họa và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng ở mọi cấp chính quyền.
Lĩnh vực trọng tâm cuối cùng là xây dựng năng lực cho các dịch vụ khẩn cấp và công tác quản lý đất đai tại những khu vực trong thành phố và thị trấn nơi thiên nhiên hoang dã tiếp giáp với hạ tầng đô thị.
Với sự đầu tư mạnh mẽ từ các chính quyền bang và vùng lãnh thổ vào những lĩnh vực trọng tâm này, báo cáo cho rằng Australia “vẫn có thể kiểm soát được quỹ đạo rủi ro cháy rừng trong tương lai”.
Theo rnz.co.nz - Hani Dang