Bơ động vật đã trải qua một hành trình thay đổi danh tiếng khá ly kỳ.
Từng bị "xua đuổi" trong kỷ nguyên thực phẩm ít béo, rồi được "phục hồi danh dự" bởi phong trào ăn sạch (clean-eating), và giờ đây đang chiếm giữ một vị trí trung lập đầy khó xử trên các kệ siêu thị, bên cạnh một loạt các loại đồ phết, bơ hỗn hợp và các sản phẩm thay thế từ thực vật gây bối rối cho người mua.
Vậy rốt cuộc bạn nên chọn loại nào?
Mọi thứ bắt đầu từ chất béo – nhưng không phải chất béo nào cũng như nhau
“Bơ không phải là lựa chọn tốt nhất dưới góc độ sức khỏe tim mạch, nhưng nó vẫn có thể đóng một vai trò nhỏ trong một chế độ ăn uống lành mạnh tổng thể,” Dave Monro, chuyên gia dinh dưỡng đã đăng ký và cố vấn trưởng về thực phẩm và dinh dưỡng tại Quỹ Tim mạch (Heart Foundation), cho biết.
“Tốt nhất nên coi bơ là một món ăn thỉnh thoảng mới dùng, thay vì là đồ phết hằng ngày, bởi vì nó chứa hàm lượng chất béo bão hòa cao.”
Sự khác biệt then chốt nằm ở loại chất béo.
Bơ và bơ dạng phết (spreadable butter) thường chứa hơn 50g chất béo bão hòa trên mỗi 100g. Trong khi đó, hầu hết các loại đồ phết làm từ dầu thực vật chỉ có khoảng 10-18g trên mỗi 100g – một sự khác biệt đáng kể khi bạn phết nó lên bánh mì nướng mỗi sáng.
Monro khẳng định rõ ràng: “Bằng chứng được Quỹ Tim mạch xem xét cho thấy khi dầu thực vật thay thế bơ trong chế độ ăn, mức cholesterol xấu (LDL) sẽ giảm xuống.
“Đây là một trong những lý do tại sao việc thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa vẫn là khuyến nghị chính để giảm nguy cơ mắc bệnh tim.”
Lập luận về tính ‘tự nhiên’ không còn đứng vững
Một trong những động lực chính đằng sau sự trở lại của bơ là ý kiến cho rằng nó "tự nhiên" hơn bơ thực vật. Chuyên gia dinh dưỡng Julia Sekula, người phát ngôn của Hiệp hội Dinh dưỡng NZ, thừa nhận sức hút này – nhưng bà bác bỏ tính logic của nó.
“Tự nhiên không đồng nghĩa với việc tốt cho sức khỏe hơn. Khi nói đến đồ phết, sự khác biệt dinh dưỡng cốt yếu là loại chất béo mà chúng chứa đựng.
“Một lượng nhỏ bơ hoàn toàn có thể phù hợp với một chế độ ăn cân bằng, nhưng nếu bạn dùng đồ phết mỗi ngày cho bánh mì nướng hay sandwich, việc chọn loại có hàm lượng chất béo bão hòa thấp hơn là lựa chọn tốt hơn.”
Những gì bạn sẽ tìm thấy trên kệ siêu thị tại NZ
Ngăn tủ lạnh chứa đồ phết đã trở nên phức tạp hơn. Bên cạnh bơ truyền thống và bơ thực vật, giờ đây bạn sẽ thấy các loại đồ phết từ dầu ô liu, các lựa chọn không chứa sữa, đồ phết giảm cholesterol bổ sung sterol thực vật, và các sản phẩm được tiếp thị là ‘có vị bơ’ (buttery) nhưng thực chất hoàn toàn không phải bơ.
“Một điều có thể gây nhầm lẫn là một số sản phẩm dán nhãn ‘buttery’ không thực sự là bơ hỗn hợp,” Sekula nói. “Nhiều sản phẩm trong số này là đồ phết dầu thực vật có chứa một lượng nhỏ chất khô từ sữa hoặc sữa bơ (buttermilk) để tạo hương vị béo ngậy hơn, nhưng về cơ bản chúng vẫn là đồ phết gốc dầu.”
Riêng về đồ phết dầu ô liu – một nhóm sản phẩm thường được gắn "hào quang sức khỏe" – chúng có thể có thành phần dinh dưỡng tương đương với đồ phết làm từ dầu hạt cải hoặc dầu hướng dương, nhưng có hương vị khác biệt. Tuy nhiên hãy lưu ý, cái tên trên mặt trước bao bì đôi khi tạo cảm giác dầu ô liu là thành phần chính, trong khi thực tế nó có thể chỉ là một phần nhỏ trong hỗn hợp dầu.
Cách đọc nhãn sản phẩm
Con số hữu ích nhất trên bất kỳ loại đồ phết nào là lượng chất béo bão hòa trên 100g, được tìm thấy trong bảng thông tin dinh dưỡng. Lời khuyên của Sekula: hãy so sánh các sản phẩm bằng cột "trên 100g" (per 100g), và tìm kiếm mức chất béo bão hòa cũng như natri thấp hơn.
Đồng thời hãy kiểm tra danh sách thành phần — các thành phần được sắp xếp theo số lượng từ nhiều đến ít, vì vậy các loại dầu chính sẽ xuất hiện gần đầu danh sách. Nếu dầu hạt cải, hướng dương hoặc ô liu đứng đầu, bạn đang xem một sản phẩm chủ yếu chứa chất béo không bão hòa.
Xếp hạng các loại đồ phết tại NZ
Sử dụng lượng chất béo bão hòa trên 100g làm thước đo chính, dưới đây là bảng so sánh các sản phẩm phổ biến tại NZ:
Lựa chọn tốt hơn cho hằng ngày (Chất béo bão hòa ít hơn 15g trên 100g)
• Flora ProActiv Light – 8.6g
• Meadowlea Lite – 10.9g
• Flora Light – 11.8g
• Country Soft Lite – 12.5g
• Olivani Cholesterol Lowering – 13.2g
• Olivani Avocado – 13.4g
• Flora ProActiv / Flora ProActiv Buttery – 13.4g
• Olivani Lite – 14.5g
• Meadowlea Buttery / Meadowlea Original – 14.9g
Lựa chọn trung bình (Chất béo bão hòa từ 15–20g trên 100g)
• Flora Original – 15.8g
• Flora Buttery – 15.9g
• Country Soft Spread – 16.8g
• Nuttelex Buttery – 16.9g
• Olivani – 17.6g
• Nuttelex với Dầu Ô liu – 17.8g
Nên dùng thỉnh thoảng
• Anchor Original Soft Spread Light Dairy Blend – 22.7g
• Anchor Original Soft – 26.7g
• Tararua Super Soft Spread – 70g (cao hơn đáng kể so với hầu hết các sản phẩm khác trong nhóm này)
Đồ phết có phải là thực phẩm ‘siêu chế biến’ không?
Các loại đồ phết thường bị xếp vào nhóm thực phẩm siêu chế biến, tuy nhiên, nhãn dán đó không nói lên toàn bộ câu chuyện, Sekula cho biết. Nhiều thực phẩm hằng ngày trong chế độ ăn của chúng ta đều được chế biến ở một mức độ nào đó và việc chế biến này có thể đóng một vai trò hữu ích.
Trong trường hợp của đồ phết, Monro nói: “Thay thế thực phẩm giàu chất béo bão hòa bằng các lựa chọn thay thế chất béo không bão hòa là một khuyến nghị chính để hỗ trợ sức khỏe tim mạch”.
Điều này có nghĩa là, thực tế các loại đồ phết thường được thiết kế để có hàm lượng chất béo bão hòa thấp hơn bơ trong khi vẫn mang lại công năng tương tự, có thể là một khía cạnh tích cực khi sử dụng chúng.
Và đối với những người thích thực phẩm ít chế biến hơn, các lựa chọn tự nhiên như quả bơ, hoặc đơn giản là không dùng đồ phết, luôn là một phương án. Nhưng không có bằng chứng mạnh mẽ nào cho thấy cần phải tránh hoàn toàn đồ phết, đặc biệt là khi chúng giúp giảm lượng chất béo bão hòa nạp vào trong ăn uống hằng ngày.
Cách đưa đồ phết vào cuộc sống của bạn
“Nếu bạn dùng đồ phết hầu như mỗi ngày, hãy chọn loại có hàm lượng chất béo bão hòa thấp hơn,” Sekula nói. “Bơ vẫn có thể được thưởng thức thỉnh thoảng, nhưng tốt hơn nên coi nó là một lựa chọn phụ thay vì là thói quen mặc định hằng ngày.”
Monro bổ sung thêm rằng sức khỏe tim mạch cuối cùng phụ thuộc vào bức tranh tổng thể.
“Nó không phụ thuộc vào một loại thực phẩm cụ thể nào. Điều quan trọng nhất là mô hình ăn uống tổng thể, bao gồm chất béo lành mạnh từ các thực phẩm như hạt, các loại đậu, quả bơ và cá béo, bên cạnh nhiều thực phẩm từ thực vật.”
Nếu bạn muốn một quy tắc đơn giản, hãy lật mặt sau của gói hàng, tìm lượng chất béo bão hòa trên 100g, và hướng tới mức dưới 15g cho nhu cầu sử dụng hằng ngày. Mặt trước của bao bì là quảng cáo. Bảng dinh dưỡng mới là thông tin thật.
Theo nzherald.co.nz premium - Hani Dang