Mới đi được nửa tháng đầu tiên của năm, làn sóng doanh nghiệp đóng cửa đã gia tăng đáng kể.
Ảnh: RNZ / Calvin SamuelEB Games sẽ đóng toàn bộ cửa hàng vào cuối tháng này. Chuỗi Miniso và Yoyoso đang trong quá trình thanh lý. Quán Leuven Belgian Beer Café tại Wellington cũng sẽ đóng cửa sau 25 năm hoạt động.
Không chỉ các thành phố lớn bị ảnh hưởng. Tại Whangārei, tiệm làm tóc Rodney Wayne thông báo ngừng kinh doanh, cùng với Orrs Pharmacy gần đó – hiệu thuốc đã hoạt động suốt 80 năm.
Làn sóng đóng cửa lan rộng ngay đầu năm
Dù triển vọng kinh tế được đánh giá là đang cải thiện, nhiều cảnh báo cho rằng số doanh nghiệp đóng cửa có thể còn tăng trước khi giảm trở lại.
Nhà kinh tế Shamubeel Eaqub cho biết, số vụ đóng cửa thường tăng mạnh ở giai đoạn đầu của chu kỳ phục hồi kinh tế.
“Đặc biệt ở một số lĩnh vực, bởi giai đoạn đầu của phục hồi diễn ra chậm. Tồn tại một ‘khoảng trống thất vọng’.”
Các trung tâm mua sắm ghi nhận cảnh xếp hàng dài vào thứ Năm sau khi EB Games công bố chương trình xả hàng giảm giá 50% trước khi đóng cửa. Ảnh: Được cung cấp“Khoảng trống thất vọng” trong giai đoạn phục hồi
Ông cho biết xu hướng này đã được ghi nhận trong Khảo sát Quan điểm Doanh nghiệp Hàng quý (QSBO).
“Doanh nghiệp nói rằng ‘quý tới mọi thứ sẽ tốt hơn nhiều’. Thực tế có tốt hơn, nhưng không đạt mức họ kỳ vọng. Vì vậy, ‘khoảng trống thất vọng’ hiện đang ở mức dai dẳng nhất trong lịch sử QSBO.
“Nhiều doanh nghiệp đã tuyển thêm nhân sự, đầu tư hoặc nhập hàng tồn kho, nên họ đang ở ranh giới chịu đựng. Vẫn còn không ít doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong giai đoạn đầu của quá trình phục hồi.”
Theo ông Eaqub, nguyên nhân phổ biến là doanh nghiệp đã cạn tiền mặt trong thời gian dài và cuối cùng không thể cầm cự thêm.
“Tôi cho rằng vẫn sẽ còn một làn sóng doanh nghiệp đóng cửa nữa.”
Tuy nhiên, ông dự báo tình hình có thể dịu lại vào cuối năm.
Shamubeel Eaqub. Ảnh: RNZBán lẻ và xây dựng chịu áp lực chi phí, doanh thu
“Nhiều người nghĩ mọi thứ sẽ xoay chuyển rất nhanh. Thực tế không phải vậy. Các khu vực khác nhau của nền kinh tế vận động theo những nhịp khác nhau.”
Ông cho biết một số nhà bán lẻ đang chịu tác động nặng nề sau mùa Giáng sinh kém khả quan hơn dự kiến.
“Bên cạnh đó, ở các ngành như xây dựng, khi phục hồi bắt đầu, doanh nghiệp thường đi đấu thầu các dự án với mức giá không thực tế chỉ vì họ cần có việc làm. Sau đó họ cam kết quá mức và nhanh chóng rơi vào khó khăn tài chính do chi phí tăng rất nhanh trong ngành xây dựng.”
Bà Carolyn Young, Giám đốc điều hành Retail NZ, cho biết nhiều cửa hàng đã không đạt được mức tăng doanh số trong quý IV như kỳ vọng.
“Quý IV là quý quan trọng nhất trong năm để tạo lợi nhuận, nhưng chúng tôi biết rằng doanh số tháng 12 đã giảm… Nhiều doanh nghiệp đã sử dụng gần hết dự trữ tiền mặt, nên khả năng tiếp tục tồn tại sẽ bị đe dọa nếu họ không bán được hàng với giá đầy đủ trong tháng 12.
“Trong tháng 12, chúng tôi chứng kiến số lượng doanh nghiệp giảm giá trước Giáng sinh nhiều bất ngờ, điều này vốn không thường xảy ra.”
Bà cho biết áp lực chi phí tiếp tục gia tăng và nếu doanh nghiệp không thể thương lượng được các yếu tố như giảm tiền thuê mặt bằng, số vụ thanh lý sẽ còn tăng.
Năm bầu cử và áp lực thuế gia tăng nguy cơ phá sản
“Hai doanh nghiệp hoạt động trên toàn quốc, với tổng cộng 61 cửa hàng, đã thông báo thanh lý hoặc đóng cửa chỉ trong 10 ngày đầu năm… Điều đó cho thấy mức độ khó khăn đối với cả doanh nghiệp nhỏ lẫn lớn. Chúng tôi vẫn tiếp tục nhận được nhiều cuộc gọi từ các doanh nghiệp nhỏ về tái cấu trúc.”
Carolyn Young. Ảnh: Được cung cấp“Chúng tôi có một đường dây tư vấn và các chủ đề được hỏi nhiều nhất vẫn là thay đổi mô hình kinh doanh, tái cấu trúc, đóng cửa doanh nghiệp, cũng như các vấn đề quản lý hiệu suất nhân sự – những dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp đang tập trung rất sát vào lợi nhuận và tìm cách tối ưu doanh số.”
Bà cho rằng chính phủ có thể làm nhiều hơn để tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và khuyến khích người tiêu dùng mua hàng từ các doanh nghiệp New Zealand thay vì các nền tảng nước ngoài.
“Trong vài tuần tới, chúng tôi sẽ nghiên cứu những gì đang diễn ra ở nước ngoài. Nam Phi đã áp thuế, Pháp cũng làm điều tương tự với các doanh nghiệp như Temu và Shein. Điều đó giúp tạo sân chơi công bằng hơn, vì doanh nghiệp New Zealand phải tuân thủ toàn bộ luật pháp trong nước, còn doanh nghiệp nước ngoài thì không.”
Bà nhấn mạnh rằng dù chính phủ không thể ‘chống đỡ’ doanh nghiệp, vẫn có thể xây dựng các chính sách hỗ trợ tốt hơn.
Yếu tố bầu cử ảnh hưởng
Ông Keaton Pronk, chuyên gia xử lý mất khả năng thanh toán tại McDonald Vague – đơn vị phụ trách thanh lý Yoyoso – cho biết đây sẽ là một năm đầy thử thách do cuộc tổng tuyển cử sắp tới.
“Trong các năm bầu cử trước đây, chúng tôi thấy doanh nghiệp thường có tâm lý chờ đợi cho đến khi rõ ràng đảng hoặc liên minh nào sẽ điều hành đất nước trong ba năm tới. Điều đáng chú ý là cách tiếp cận của Sở Thuế vụ (IRD) trong giai đoạn này.”
“Theo số liệu mới nhất, tổng nợ thuế IRD cần thu vẫn ở mức khoảng 9 tỷ NZD, cao hơn nhiều so với trước Covid-19. Rõ ràng chính phủ muốn thu hồi khoản tiền này để chi tiêu và đang tăng cường nguồn lực cho IRD.
“Vì vậy, IRD sẽ tiếp tục gây áp lực lên các doanh nghiệp đang hoặc rơi vào tình trạng nợ thuế. Nhìn vào số liệu các vụ giải thể trong tháng 1 được công bố cho đến nay, có thể thấy IRD đã rất tích cực trong việc tiến hành các thủ tục giải thể.”
Ông cho biết đã nhận được nhiều yêu cầu tư vấn trong dịp Giáng sinh và tháng 1, và nhiều trường hợp đã chuyển thành các cuộc bổ nhiệm chính thức từ các bên liên quan.
“Tháng 1 vốn là thời điểm khó khăn với doanh nghiệp, vì họ đóng cửa trong tháng 12 cho kỳ nghỉ, doanh thu thấp nhưng vẫn phải chi trả chi phí cố định, lương nghỉ phép, cũng như các nghĩa vụ với IRD như: GST tháng 11 đến hạn ngày 15/1, PAYE ngày 20/1, FBT quý tháng 10–12 ngày 20/1, thuế tạm tính ngày 15/1, và với doanh nghiệp lớn còn thêm PAYE vào ngày 5/2. Đây là áp lực dòng tiền rất lớn trong giai đoạn kinh doanh chậm.”
“Trong năm 2025, số vụ mất khả năng thanh toán đã quay lại mức của năm 2011, sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2009, và chúng tôi dự báo tình trạng này sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao đến giữa năm 2026.
“Cho đến nay, các vụ việc diễn ra trên diện rộng, ảnh hưởng đến mọi ngành và khu vực theo những cách khác nhau, nên không thể chỉ ra một lĩnh vực nào hoàn toàn miễn nhiễm. Chỉ cần đi dọc bất kỳ tuyến phố chính nào, bạn cũng sẽ thấy rất nhiều biển cho thuê mặt bằng.”
Theo rnz.co.nz – Anna Nguyen