Công ty Rua Gold đang chi gần một triệu NZD mỗi tháng cho mỏ vàng Reefton để vận hành ba giàn khoan, thuê các chuyên gia địa chất, kỹ sư cùng hơn một chục nhân viên chính thức.
Họ đang nỗ lực hết mình nhằm đạt mục tiêu nộp đơn xin cấp phép theo quy trình phê duyệt nhanh (fast-track) cho một mỏ khai thác ngầm mới tại Auld Creek vào tháng 8 tới.
Cách đó khoảng 20km đường chim bay băng qua những ngọn đồi rừng sồi là nơi công ty Endura Mining đã bắt đầu xây dựng cơ sở chế biến trị giá 60 triệu NZD tại mỏ Snowy River.
Dự kiến mỏ này sẽ bắt đầu sản xuất vào thời điểm này năm sau, biến quặng từ sâu trong lòng đất thành những thỏi vàng đúc.
Công ty đã chi hàng trăm triệu NZD để chứng minh rằng họ sở hữu trữ lượng quặng có giá trị kinh tế để khai thác.
Hai công ty này là động lực chính thúc đẩy những gì mà một số người mô tả là một "cơn sốt nhỏ" tại West Coast.
Dấu hiệu là số lượng bảng lương ở mức khá tăng lên, công việc dồi dào cho các nhà thầu, thợ thủ công và những công trình xây dựng mới tại các khu dân cư ở Greymouth.
Việc làm
Dù có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng đa số người dân địa phương nói rằng cơ hội việc làm tốt hơn là lợi ích đáng kể nhất từ tất cả các hoạt động này đối với cộng đồng, đặc biệt là ở Reefton, Greymouth và Westport.
Endura đang tuyển dụng thợ mỏ mới vào nghề với mức lương 90.000 NZD một năm và hiện đang quảng cáo các vị trí khác với mức lương cao hơn đáng kể, từ điều phối viên đào tạo đến nhân viên vận hành khai thác đa năng.
Số liệu từ Cơ quan Thống kê New Zealand (Stats NZ) xác nhận mức lương trung bình của ngành này đạt trên 125.000 NZD một năm.
Đây là mức lương cao nhất trong tất cả các ngành công nghiệp, ngoại trừ lĩnh vực dịch vụ tài chính (vị trí đứng đầu phụ thuộc vào cách phân tích dữ liệu).
Endura hiện có khoảng 100 nhân viên và dự kiến con số này sẽ tăng gấp đôi trong 12 tháng tới.
Về lâu dài, Rua dự kiến sẽ bổ sung thêm hàng trăm nhân viên thông qua các hoạt động khai thác mỏ và chế biến quặng.
Tất cả những con số đó chưa bao gồm khoảng 200 việc làm gắn liền với các hoạt động khai thác vàng sa khoáng quy mô nhỏ hơn trong khu vực.
Hầu hết các mỏ này thuộc sở hữu của người địa phương, có quy mô thay đổi từ chỉ một hoặc hai nhân viên cho đến khoảng 20 người.
Chỉ riêng những con số đó đã tăng hơn gấp ba lần trong vài năm qua khi giá vàng tăng vọt.
Mức tăng lịch sử đó đã đưa giá vàng từ dưới 3.000 NZD một ounce vào đầu năm 2023 lên hơn 7.000 NZD vào lúc này.
Chỗ ở cho nhân viên mới
Nhiều vị trí tại Endura và Rua cho phép sắp xếp theo hình thức làm việc xa nhà (bay đến nơi làm việc hoặc phổ biến hơn là lái xe đến mỏ và ở lại theo ca).
Tuy nhiên, các công ty cũng đang tuyển dụng tại địa phương và thu hút người dân mới đến định cư thông qua các khoản hỗ trợ di dời như trường hợp của Endura.
Công ty South Peak Homes ở Westport gần đây đã xây dựng và bàn giao sáu cabin tiền chế cho Khu cắm trại Reefton thuộc sở hữu của Hội đồng Quận Buller.
Tất cả đã được Endura thuê làm nơi ở cho công nhân.
Chi phí đầu trả trước 1,7 triệu NZD đã được thanh toán thông qua các khoản tài trợ và cho vay từ Endura, Hội đồng quận cùng cơ quan phát triển khu vực Development West Coast.
Cơ quan này cũng đã nắm giữ cổ phần tại một số công ty khai thác mỏ có dự án tại địa phương, bao gồm cả Endura.
Tại Greymouth, công ty Ball Developments có trụ sở tại Canterbury đã phát triển bất động sản trong suốt 20 năm qua.
Chủ sở hữu Geoff Ball chia sẻ với tờ Herald rằng năm 2025 là năm thành công nhất của ông từ trước đến nay – ông đã bán được khoảng 20 lô đất cùng các gói nhà và đất.
Ông cho biết hoạt động khai thác vàng đã "tạo ra sự khác biệt lớn", và kế hoạch của Công ty Tāiko Critical Minerals Limited cũng đóng góp vai trò tương tự.
Công ty này dự định khai thác và chế biến các khoáng sản bao gồm ilmenite, thạch lựu, zircon, vàng và các khoáng sản đất hiếm ở vùng Barrytown lân cận.
Họ cũng đang lên kế hoạch tận dụng quy trình phê duyệt nhanh "một cửa" mới của Chính phủ và hy vọng đạt quy mô khai thác toàn diện – với 130 việc làm khai thác và chế biến – vào năm 2028.
Sự bùng nổ thiết bị
Theo ông Heath Milne, Giám đốc điều hành của Development West Coast, một trong những dấu hiệu rõ nét nhất của hoạt động khai thác mỏ gia tăng gần đây là doanh số bán "thiết bị vàng khổng lồ" tăng vọt và các tuyến đường tấp nập xe vận tải hạng nặng.
Chúng bao gồm từ những giàn khoan jumbo chuyên dụng mới nhập khẩu (với tay nâng thủy lực) đến hàng loạt máy đào và máy đổ đất thông thường.
Theo dấu các công ty cung cấp dịch vụ liên quan, rõ ràng hoạt động này đang thúc đẩy việc bán và bảo trì thiết bị tại địa phương.
Đặc biệt là tại Greymouth, nơi tập trung các dịch vụ cơ khí của toàn vùng.
Nhưng các công việc liên quan cũng lan rộng ra xa hơn. John Taylor, đồng sở hữu của Burnside Contractors tại Canterbury, đang ở giữa thời kỳ bùng nổ vận tải hạng nặng.
Trong khi đó, công ty Alton Drilling hiện đang được Rua thuê, lại có trụ sở chính tại Waihi.
Tony Lyons, người sáng lập công ty khoan Ecodrilling tại Westport, cho biết doanh thu năm 2025 đã "tăng gấp đôi hoặc gấp ba so với năm ngoái".
Ông nói rằng than và công việc cho BT Mining hay Bathurst Resources luôn là nguồn thu chính của công ty, nhưng trong năm qua, công việc đã được chia đều 50-50 giữa khai thác than và thăm dò vàng.
Bức tranh toàn cảnh
Bất chấp sự khởi sắc mà nhiều doanh nghiệp mô tả, bức tranh kinh tế chính thức tại West Coast vẫn còn khá ảm đạm.
Trong năm tính đến tháng 10, Stats NZ cho biết việc làm trong khu vực chỉ tăng 0,8%, tương đương với việc tạo ra thêm 128 việc làm mới (trên tổng số 15.216).
Kết quả này khả quan hơn cả nước (vốn giảm 0,5% việc làm), nhưng khó có thể gọi là xuất sắc.
Tương tự, GDP trong năm tính đến tháng 9 tại West Coast đã giảm 0,5%, tương ứng với tình trạng suy thoái của toàn bộ nền kinh tế New Zealand.
Một phần nguyên nhân nằm ở một trụ cột khác của kinh tế West Coast: khai thác than.
Giá than luyện kim sản xuất tại mỏ Stockton (mỏ lộ thiên lớn nhất New Zealand) đã suy yếu trong phần lớn thời gian của năm.
Tuyến đường vận chuyển ra thị trường cũng bị thắt nút do công tác sửa chữa đường hầm đường sắt Tawhai gần Reefton.
Ngoài ra, chi tiêu du lịch và thương mại bán lẻ đều sụt giảm.
Không chỉ có vàng
Ông Heath Milne gọi sự bùng nổ này là "sự phục hưng khoáng sản" và điều quan trọng cần lưu ý là khai thác mỏ tại bờ biển không chỉ bao gồm vàng.
Than từ lâu đã là trụ cột; dự án mở rộng và kéo dài tuổi thọ của mỏ Stockton đã được liệt kê trong Đạo luật Phê duyệt nhanh của Chính phủ.
Ngoài ra, một số nhà khai thác khác đang lập kế hoạch cho thế hệ vận hành mới để khai thác các khoáng sản thiết yếu (critical minerals).
Nhiều loại trong số đó có ứng dụng công nghiệp quan trọng cho các công nghệ mới như pin.
Công ty Tāiko, dự kiến sẽ niêm yết trên sàn chứng khoán NZX vào năm tới, là một trong những cái tên như vậy.
Một công ty khác là Westland Mineral Sands đang có hoạt động quy mô nhỏ gần Westport, khai thác thạch lựu, ilmenite và đất hiếm.
Công ty xuất khẩu tinh quặng khoáng sản từ nhà máy chế biến thí điểm và có kế hoạch mở rộng đáng kể cho khu vực Hokitika.
Antimon cũng đang thu hút sự quan tâm, loại khoáng sản mà Rua dự kiến sẽ khai thác cùng với vàng.
Năm ngoái, giám đốc điều hành của Siren Gold đã gây xôn xao khi ước tính khu vực Reefton có thể nắm giữ tới 5% lượng antimon của thế giới.
Antimon là khoáng sản dùng để làm cứng hợp kim và làm chất chống cháy trong pin.
"Nó có khá nhiều công dụng công nghiệp và nhà sản xuất chính hiện nay là Trung Quốc, vì vậy nó có tầm quan trọng chiến lược", ông Simon Delander từ Rua chia sẻ.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, nó vẫn chỉ đóng vai trò thứ yếu; đối với Rua, việc giá vàng tăng vọt có nghĩa là kim loại quý này "vẫn là sự kiện chính".
Theo nzherald.co.nz - Hani Dang