Chúng ta sẽ thấy gì trên bầu trời phương Nam vào năm 2026? Một đợt nguyệt thực toàn phần (vào khung giờ rất thuận tiện), một "Mặt Trăng xanh" và một siêu trăng, sự hội ngộ sát nhau của hai hành tinh sáng nhất, và cảnh tượng Sao Mộc biến mất sau Mặt Trăng vào ban ngày, Giáo sư vật lý thiên văn Nick Lomb cho biết.
Ngoại trừ một sự kiện, tất cả những hiện tượng còn lại đều có thể quan sát bằng mắt thường, ngay cả tại những thành phố bị ô nhiễm ánh sáng.
Bên cạnh các sự kiện đặc biệt này, chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng chu kỳ hàng năm của các trận mưa sao băng và sự diễu hành hàng đêm của các chòm sao. Dù quan sát tốt nhất là ở những vùng nông thôn tối trời, nhưng những hiện tượng thú vị nhất vẫn có thể nhìn thấy từ các thành phố.
Dưới đây là một số điểm nhấn trong năm.
Tháng 3, tháng 5 và tháng 12: Mặt Trăng
Một đợt nguyệt thực sẽ diễn ra vào tối thứ Ba, ngày 3 tháng 3. Trong quá trình nguyệt thực, trăng tròn đi vào vùng bóng tối của Trái Đất và có khả năng chuyển sang màu đỏ hoặc màu đồng.
Điều này xảy ra là do ánh sáng mặt trời bị bầu khí quyển Trái Đất bẻ cong hoặc khúc xạ lên Mặt Trăng. Tia sáng bị bẻ cong này có màu đỏ – đó chính là ánh rực rỡ của những buổi bình minh và hoàng hôn từ khắp nơi trên toàn cầu.
Nguyệt thực rất an toàn khi quan sát bằng mắt thường và là cơ hội tuyệt vời để chụp ảnh ban đêm. Để có những bức hình thành công, máy ảnh hoặc điện thoại cần có chế độ chụp phơi sáng theo thời gian và nên được đặt chắc chắn trên chân máy (tripod) hoặc vật hỗ trợ tương tự.
Quan sát từ vùng Đông Nam nước Úc, giai đoạn toàn phần (khi Mặt Trăng bị che khuất hoàn toàn) sẽ diễn ra từ 10:04 tối đến 11:03 tối theo giờ địa phương. Tại Brisbane, thời gian này sớm hơn một tiếng, trong khi tại Perth là sớm hơn ba tiếng. Từ Aotearoa New Zealand, giai đoạn toàn phần sẽ bắt đầu ngay sau nửa đêm.
Một sự kiện khác của Mặt Trăng là "Mặt Trăng xanh" vào Chủ Nhật, ngày 31 tháng 5. Đây là cái tên đôi khi được dùng để gọi lần trăng tròn thứ hai trong cùng một tháng dương lịch. Hiện tượng này trung bình xảy ra hai hoặc ba năm một lần.
Sự kiện cuối cùng về Mặt Trăng là một "siêu trăng" vào đêm Giáng sinh, thứ Năm ngày 24 tháng 12. Hiện tượng này xảy ra khi trăng tròn rơi đúng vào thời điểm Mặt Trăng nằm ở điểm gần Trái Đất nhất trong quỹ đạo hàng tháng.
Điều này khiến trăng tròn trông có vẻ lớn hơn một chút so với bình thường. Siêu trăng trông kỳ ảo nhất vào lúc trăng mọc, do một ảo giác trong não bộ chúng ta sẽ phóng đại hiệu ứng này khi Mặt Trăng nằm gần đường chân trời.
Tháng 4, tháng 6 và tháng 11: Các hành tinh
Trước bình minh các buổi sáng từ ngày 19 đến 22 tháng 4, các hành tinh gồm Sao Thủy, Sao Hỏa và Sao Thổ sẽ tạo thành một cụm sát nhau trên bầu trời. Hãy nhìn về hướng Đông.
Vào tối thứ Ba ngày 9 và thứ Tư ngày 10 tháng 6, hai hành tinh sáng nhất là Sao Kim và Sao Mộc sẽ đi qua nhau với khoảng cách chưa đầy ba lần đường kính Mặt Trăng theo góc nhìn của chúng ta.
Vào thứ Ba ngày 3 tháng 11, trăng lưỡi liềm sẽ đi ngang qua phía trước Sao Mộc. Mặc dù hiện tượng này xảy ra vào ban ngày, bạn vẫn có thể nhìn thấy qua một chiếc ống nhòm. (Lưu ý: không được hướng ống nhòm về phía Mặt Trời! Trẻ em phải có sự giám sát hoàn toàn của người lớn.)
Thời gian diễn ra khác nhau trên khắp nước Úc và New Zealand. Từ Sydney, rìa sáng của Mặt Trăng sẽ che khuất Sao Mộc lúc 10:40 sáng và Sao Mộc sẽ xuất hiện trở lại ở rìa tối lúc 11:39 sáng.
Tháng 12: Mưa sao băng
Trước bình minh các buổi sáng giữa tháng 12, sẽ có cơ hội thuận lợi để chiêm ngưỡng mưa sao băng Geminids (Song Tử), một trong những trận mưa sao băng đẹp nhất năm. Hiện tượng này xảy ra khi Trái Đất đi vào dải bụi để lại bởi một tiểu hành tinh đá có tên là Phaethon.
Khi các hạt bụi bốc cháy trong bầu khí quyển ở độ cao khoảng 100km trên đầu chúng ta, những vệt sáng ngắn gọi là sao băng sẽ hiện ra. Năm nay là cơ hội tốt để quan sát chúng vì Mặt Trăng sẽ không làm sáng bầu trời.
Năm nay, đỉnh điểm của trận mưa sao băng được dự báo vào sáng sớm thứ Ba ngày 15 tháng 12. Để ngắm sao băng, hãy cố gắng tìm một địa điểm tối nhất có thể và nhìn về hướng Bắc như hình dưới đây. Các ngôi sao băng sẽ có vẻ như tỏa ra từ một điểm gần sao Castor trong chòm sao Song Tử.
Tháng 1 và tháng 12: Chòm sao Kim Ngưu (Taurus)
Nhiều chòm sao trong truyền thống châu Âu, có thể nhìn thấy từ Bắc bán cầu, đã được đặt tên từ thời cổ đại. Các nhà thám hiểm và nhà thiên văn học tiến xuống phía nam xích đạo vào thế kỷ 18 đã đặt tên cho hầu hết những chòm sao còn lại.
Trước đây, tôi đã thảo luận về các chòm sao nổi tiếng như Lạp Hộ (Orion), Thiên Yết (Scorpius), Nam Thập Tự và Nhân Mã (Sagittarius). Đối với năm 2026, tôi muốn nói về chòm sao hoàng đạo Kim Ngưu (Taurus) – con Bò.
Cách tốt nhất để tìm Kim Ngưu là kéo dài một đường thẳng từ ba ngôi sao ở thắt lưng của thợ săn Orion xuống phía dưới cho đến khi bạn gặp một ngôi sao sáng màu đỏ rực có tên là Aldebaran.
Aldebaran nằm trong một nhóm sao hình chữ V ngược. Đây là đầu con Bò, trông bị ngược đối với chúng ta vì nó được đặt tên ở Bắc bán cầu. Các ngôi sao khác trong nhóm này là một phần của cụm sao Hyades.
Một cụm sao khác trong chòm Kim Ngưu là Pleiades (Thất Nữ). Nó được gọi là "Bảy chị em", không chỉ trong truyền thống châu Âu mà còn bởi các nền văn hóa trên toàn thế giới, bao gồm cả những người thổ dân Úc.
Bằng mắt thường, hầu hết mọi người chỉ thấy được sáu ngôi sao trong cụm sao nhỏ gọn này, nhưng hàng trăm ngôi sao có thể được nhìn thấy qua kính thiên văn. Vào năm 2025, các nhà thiên văn học phát hiện ra rằng cụm Pleiades có khả năng chứa số lượng sao gấp 20 lần so với suy nghĩ trước đây.
Nick Lomb là giáo sư thỉnh giảng tại Trung tâm Vật lý Thiên văn thuộc Đại học Southern Queensland.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang