Chim cánh cụt mắt vàng (Hoiho) – biểu tượng xuất hiện trên tờ tiền 5 đô la của New Zealand – đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng cận kề. Một phân tích di truyền học vừa được công bố đã hé lộ một sự thật chấn động: Hoiho không phải là một quần thể duy nhất mà gồm ba phân loài riêng biệt về mặt di truyền. Nếu không có sự can thiệp khẩn cấp, một trong số đó có thể biến mất vĩnh viễn chỉ trong vài thập kỷ tới.
Chim cánh cụt mắt vàng (Hoiho). Ảnh: Cung cấp bởi Catlins ToursKhi một loài trở thành ba
Hiện nay, chưa đầy 115 cặp Hoiho còn sót lại để duy trì nòi giống tại vùng đất liền New Zealand và Đảo Stewart. Nghiên cứu mới, với sự hỗ trợ từ Genomics Aotearoa, cho thấy các loài chim ở đất liền đã tiến hóa độc lập từ 5.000 đến 16.000 năm trước, tách biệt hoàn toàn với các quần thể ở vùng cận Nam Cực.
Ba phân loài mới được đề xuất công nhận bao gồm:
• Hoiho murihiku: Cư trú tại đất liền và Đảo Rakiura.
• Hoiho motu maha: Cư trú tại Quần đảo Auckland.
• Hoiho motu ihupuku: Cư trú tại Đảo Campbell.
Việc công nhận này thay đổi hoàn toàn chiến lược bảo tồn. Các nhóm này không thể thay thế cho nhau; mỗi nhóm là kết quả của hàng ngàn năm thích nghi với môi trường sống riêng biệt.
Một chú chim cánh cụt Hoiho non đang nở tại Bệnh viện Động vật hoang dã Dunedin. Ảnh: Lisa ArgillaCăn bệnh chết chóc và bóng ma tuyệt chủng
Phân loài ở đất liền đang rơi vào khủng hoảng trầm trọng. Từ năm 2019, chim non chết hàng loạt do hội chứng suy hô hấp, gây ra bởi một loại virus mới phát hiện (gyrovirus). Nghiên cứu chỉ ra rằng, do lịch sử tiến hóa và quy mô quần thể bị thu hẹp, chim cánh cụt đất liền có đa dạng di truyền thấp và mức độ giao phối cận huyết cao, khiến chúng trở nên đặc biệt nhạy cảm với dịch bệnh.
Bên cạnh đó, các yếu tố như biến đổi khí hậu, suy giảm nguồn thức ăn, lưới đánh cá và động vật ăn thịt đang đẩy tỷ lệ sống sót của chim non xuống mức báo động: dưới 20% cá thể sống sót đến tuổi trưởng thành.
Ảnh: 123rf.comGiải pháp nào cho tương lai của Hoiho?
Phát hiện mới cho thấy phương án "cứu hộ di truyền" (đưa cá thể từ quần thể khác đến để tăng đa dạng) có thể phản tác dụng do sự khác biệt quá lớn giữa các phân loài. Ưu tiên hàng đầu hiện nay là bảo vệ tuyệt đối phân loài đất liền thông qua việc thắt chặt quy định đánh bắt hải sản, kiểm soát động vật ăn thịt và tăng cường đầu tư vào phục hồi hệ sinh thái biển.
Đối với người dân New Zealand, sự biến mất của Hoiho không chỉ là một mất mát về sinh thái mà còn là sự tổn thương về văn hóa và kinh tế. Thời gian đang cạn dần đối với loài chim cánh cụt quý hiếm nhất thế giới này.
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen