Sau nhiều tuần bế tắc tại eo biển Hormuz do các lệnh phong tỏa của Iran và Hoa Kỳ, tuyến đường thủy hẹp này đã trở thành điểm mấu chốt quyết định cục diện xung đột. Tuy nhiên, đằng sau những cuộc diễn tập quân sự là một sự chuyển dịch sâu sắc hơn: An ninh năng lượng tại Vùng Vịnh đang biến động dữ dội.
Các tàu chở dầu thả neo ngoài khơi eo biển Hormuz, gần Bandar Abbas, Iran, vào thứ Bảy, ngày 2 tháng 5 năm 2026. (Nguồn: Associated Press)Cú đòn giáng vào hệ thống Petrodollar
Bên cạnh việc tranh giành quyền kiểm soát luồng luân chuyển dầu khí, khí helium và phân bón, việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) — một đồng minh chủ chốt của Mỹ — rời khỏi OPEC đã giáng một đòn mạnh vào liên minh dầu mỏ này.
Đáng chú ý nhất, Iran đã công bố kế hoạch áp thuế tại eo biển Hormuz như một hình thức bồi thường thiệt hại do chiến tranh. Nếu được thực thi, các khoản thuế này ước tính mang lại cho Iran từ 40 đến 50 tỷ USD mỗi năm, giúp quốc gia này giảm bớt tác động từ các lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ.
Điểm mấu chốt là các khoản thuế này sẽ được định giá bằng nhân dân tệ (CNY) thay vì đô la Mỹ (USD). Điều này không chỉ củng cố quan hệ Iran - Trung Quốc mà còn có tiềm năng thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu. Thực tế, một số tàu vận chuyển đến Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản được cho là đã thực hiện các khoản thanh toán này.
Logo của Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) được hiển thị bên ngoài trụ sở chính của OPEC tại Vienna, Áo. (Nguồn: Associated Press)50 năm thống trị của đồng đô la dầu mỏ
Hệ thống Petrodollar được hình thành từ những năm 1970, khi Mỹ yêu cầu Saudi Arabia định giá dầu độc quyền bằng USD để đổi lấy viện trợ quân sự. Hệ thống này sau đó lan rộng ra toàn bộ OPEC, biến USD thành đồng tiền dự trữ toàn cầu và bảo chứng cho quyền lực kinh tế của Washington.
Dòng tiền Petrodollar thặng dư từ các quốc gia xuất khẩu dầu đã được "tái chế" quay trở lại các chứng khoán và cổ phiếu của Mỹ, giúp tài trợ cho các khoản thâm hụt và giảm chi phí vay nợ của Hoa Kỳ.
(Nguồn: istock.com)Sự trỗi dậy của đồng "Petroyuan"
Nếu các cường quốc khu vực như UAE, Qatar hay Saudi Arabia bắt đầu thanh toán thuế cho Iran bằng đồng nhân dân tệ, giới kinh tế học cho rằng đó sẽ là: "Sự xói mòn có hệ thống của hệ thống Petrodollar và sự xuất hiện của Petroyuan như một giải pháp thay thế khả thi."
Kịch bản này sẽ tạo ra một thị trường dầu mỏ phân cực:
• Các bên tuân thủ: Giao dịch qua eo biển Hormuz bằng nhân dân tệ với chi phí ổn định.
• Các bên không tuân thủ: Phải chịu chi phí cao hơn đáng kể đối với các thùng dầu định giá bằng USD.
Sự lựa chọn này sẽ đặt các đồng minh của Mỹ như Nhật Bản, Hàn Quốc và Philippines vào thế khó, đồng thời thúc đẩy vị thế của Bắc Kinh như một lực lượng kinh tế ổn định hơn.
Hướng tới một thế giới đa cực
Mặc dù còn quá sớm để khẳng định việc áp thuế của Iran sẽ dẫn đến quá trình "phi đô la hóa" toàn diện, nhưng đây là một bước tiến tới việc hạ thấp giá trị của đồng USD. Lần đầu tiên kể từ năm 1996, các ngân hàng trung ương toàn cầu nắm giữ vàng trong dự trữ nhiều hơn so với chứng khoán nợ của Mỹ.
Các quốc gia trong nhóm BRICS, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil, đều đã giảm tỉ lệ nắm giữ tài sản Mỹ trong năm 2025. Sự xuất hiện của đồng thuế nhân dân tệ là dấu hiệu rõ rệt của một thế giới đa cực mới — nơi mà sự thống trị tuyệt đối của Mỹ không còn là điều hiển nhiên.
Theo 1news.co.nz – Noo Thuyen