Chính phủ New Zealand vừa công bố kế hoạch xóa bỏ Cơ quan Tiêu chuẩn Phát sóng (BSA) – "người gác cổng" trung thành của ngành truyền thông suốt 37 năm qua. Quyết định này đang thổi bùng lên những cuộc tranh luận gay gắt về ranh giới giữa tự do ngôn luận và trách nhiệm giải trình.
Cơ quan Tiêu chuẩn Phát sóng (BSA) có thể sớm bị xóa bỏ hoặc thay đổi theo các cải cách quản lý truyền thông sắp tới. Ảnh: RNZ / Nik DirgaCú sốc "Thả cửa" trên sóng truyền hình
"Thế này là sẽ được tự do hoàn toàn phải không?", người dẫn chương trình RNZ Guyon Espiner đã hỏi đùa Bộ trưởng Truyền thông Paul Goldsmith sau thông báo gây sốc vào thứ Tư tuần trước. Câu hỏi này không hề vô căn cứ, bởi nếu không còn BSA, các đài phát thanh và truyền hình sẽ không còn phải đối mặt với các án phạt tài chính hay nguy cơ bị đình chỉ hoạt động khi vi phạm các tiêu chuẩn đạo đức.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Goldsmith khẳng định BSA vẫn sẽ hoạt động cho đến khi luật mới được thông qua, dự kiến sau kỳ bầu cử sắp tới.
Tại sao lại xóa bỏ một cơ quan đã tồn tại gần 4 thập kỷ?
Việc "khai tử" BSA không nằm trong kế hoạch hành động ban đầu của Chính phủ, nhưng lại là một "chiến thắng ngọt ngào" của đảng ACT. Những người ủng hộ cho rằng:
• Tiết kiệm ngân sách: BSA tiêu tốn khoảng 1,7 triệu NZD tiền thuế mỗi năm cùng các khoản phí từ các nhà đài.
• Chống kiểm duyệt: Liên minh Tự do Ngôn luận cho rằng BSA đang trở nên quá khắt khe.
• Quyền lực ảo trên Internet: Tranh cãi nổ ra khi BSA xem xét khiếu nại về các nội dung livestream trực tuyến, khiến nhiều người lo ngại cơ quan này đang "vươn vòi" kiểm soát cả blog và podcast.
Các nhân vật truyền thông nổi tiếng như Mike Hosking đã thốt lên "thật nhẹ nợ" trước thông tin này.
Lo ngại về sự xuống cấp của các tiêu chuẩn đạo đức
Trái ngược với sự hào hứng của các nhà đài, nhóm Better Public Media (BPM) cảnh báo rằng việc loại bỏ một cơ chế thực thi pháp lý và thay thế bằng "tự nguyện" là một bước lùi nguy hiểm.
Tiến sĩ Peter Thompson, Phó Giáo sư truyền thông tại Đại học Victoria, nhận định: "Hiện nay, nếu một đài vi phạm, họ có thể bị phạt tiền. Nhưng với cơ chế tự điều tiết, hình phạt tối đa chỉ là sự chỉ trích từ công chúng." Ông đặt ra kịch bản đáng ngại: "Nếu một tỷ phú nước ngoài thâu tóm truyền thông và truyền bá các thuyết âm mưu, chúng ta sẽ không có cơ chế nào để cưỡng chế thực thi tiêu chuẩn đạo đức."
Hội đồng Truyền thông có đủ sức thay thế?
Chính phủ đang hướng tới việc chuyển giao vai trò giám sát cho Hội đồng Truyền thông New Zealand (NZMC). Khác với BSA, NZMC hoạt động dựa trên sự tự nguyện của các thành viên.
• Ưu điểm: Linh hoạt, ít tốn kém, phù hợp với xu hướng đa nền tảng.
• Nhược điểm: Không có quyền phạt tiền, không thể ra lệnh xin lỗi công khai và ngân sách hiện tại cực kỳ hạn hẹp (chỉ khoảng 330.000 NZD).
Chuyên gia pháp lý Stephen Price lưu ý một nghịch lý: NZMC thực tế lại chấp nhận nhiều khiếu nại hơn BSA, vì BSA coi trọng quyền tự do ngôn luận trong Hiến chương Quyền lợi New Zealand một cách khắt khe hơn.
Tương lai nào cho truyền thông New Zealand?
Trong khi các nhà quảng cáo đã thích nghi tốt với cơ chế tự điều tiết (thông qua Cơ quan Tiêu chuẩn Quảng cáo - ASA), thì nội dung tin tức và biên tập lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Việc xóa bỏ BSA có thể mang lại sự linh hoạt chiến lược, nhưng cũng đặt ra một dấu hỏi lớn về sự bất ổn trong một thị trường truyền thông vốn đã quá phân mảnh.
Liệu "trí tuệ đám đông" và áp lực thị trường có đủ để giữ cho truyền thông đi đúng hướng, hay New Zealand đang bước vào một kỷ nguyên mà sự thật và đạo đức bị xem nhẹ hơn lợi nhuận?
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen