Người dân New Zealand thường tự xem mình là những người giản đơn. Đơn giản đến mức, chính phủ tin rằng chỉ cần hoàn thành một bài kiểm tra ngắn là đủ để xác định một người có đủ điều kiện trở thành công dân của "xứ sở chim Kiwi" hay không.
Quốc kỳ New Zealand cùng hộ chiếu và mô hình máy bay trên nền gỗ. (Nguồn: istock.com)Theo thông báo từ Bộ trưởng Nội vụ Brooke Van Velden, từ cuối năm 2027, quy trình nhập tịch New Zealand sẽ bao gồm một bài thi trắc nghiệm 20 câu. Ứng viên phải đạt ít nhất 75% số điểm mới được công nhận là công dân.
Xét ở một góc độ, điều này khá hợp lý. Nếu ai đó muốn trở thành công dân, việc yêu cầu họ hiểu biết về quốc gia đó là điều đương nhiên. Tuy nhiên, khi xem xét kỹ lưỡng, bài kiểm tra này đang làm dấy lên nhiều nghi ngại về mặt phương pháp luận.
Mục tiêu thực sự là gì?
Để một bài kiểm tra có giá trị, phương pháp đánh giá phải phù hợp với mục đích ban đầu. Câu hỏi đặt ra là: Chúng ta đang kiểm tra điều gì? Bộ trưởng Van Velden cho biết chính phủ lo ngại rằng "chúng ta đang mất dần cảm nhận về ý nghĩa của việc trở thành một người New Zealand".
Theo đó, các "Kiwi tương lai" sẽ được chất vấn về nhiều chủ đề: Đạo luật Nhân quyền, quyền bầu cử, các nguyên tắc dân chủ và hệ thống chính phủ. Một số chủ đề có thể đưa ra đáp án chính xác tuyệt đối, nhưng với những vấn đề phức tạp và gây tranh cãi như "tự do ngôn luận", việc gói gọn trong các lựa chọn trắc nghiệm là một thách thức lớn.
Bộ trưởng Nội vụ Brooke Van Velden. (Nguồn: Getty)Những hệ lụy không mong muốn
Giống như các cuộc trưng cầu dân ý, bài thi trắc nghiệm có nguy cơ đơn giản hóa các khái niệm phức tạp một cách quá mức. Khó có thể đánh giá sự thấu hiểu của một người về các giá trị cốt lõi chỉ qua việc chọn đáp án A, B hay C.
Hộ chiếu New Zealand. (Nguồn: istock.com)Nghiên cứu quốc tế về các bài thi nhập tịch cũng không mấy khả quan. Dữ liệu cho thấy người thi thường chỉ nhớ thông tin ngắn hạn để đối phó và ít có sự thay đổi về hành vi hay nhận thức sau đó. Thậm chí tại Anh, nghiên cứu cho thấy nhiều công dân mới cảm thấy lạc lõng và lo âu hơn sau khi tham gia bài thi, thay vì cảm thấy kết nối với quê hương mới.
Đoàn tuần hành bảo vệ Hiệp ước Waitangi (Hīkoi mō te Tiriti) tiến về tòa nhà Quốc hội. (Nguồn: Getty)Nguy cơ "mất trí nhớ" lịch sử
Vượt lên trên các vấn đề kỹ thuật là câu hỏi về nội dung: Những gì được đưa vào – và quan trọng hơn là những gì bị bỏ lại.
Trong bối cảnh chính phủ hiện tại đang có những động thái cắt giảm tầm ảnh hưởng của Hiệp ước Waitangi (Te Tiriti o Waitangi) và các yếu tố Māori trong chính sách, việc Bộ trưởng Van Velden không nhắc đến Hiệp ước này khi mô tả nội dung bài thi là một dấu hỏi lớn.
Nếu bài thi bỏ qua những nền tảng hiến pháp quan trọng này, nó có nguy cơ trở thành một bài tập "mất trí nhớ lịch sử có chọn lọc". Định nghĩa "thế nào là một người New Zealand" vốn không dễ dàng, và việc cố gắng đúc kết nó vào một bảng hỏi ngắn gọn có thể chỉ mang lại một phiên bản bản sắc dân tộc hời hợt và thiếu sót.
Theo 1news.co.nz – Noo Thuyen