Trong buổi giao lưu và trả lời câu hỏi tại cuộc họp công khai của ông Winston Peters ở Invercargill hôm nay, một khoảnh khắc căng thẳng đã xảy ra khi người Ấn Độ và người Trung Quốc trở thành mục tiêu chỉ trích.
Sự khiêu khích này đã nhận lại sự đáp trả đanh thép từ thủ lĩnh đảng New Zealand First. Dù vậy, hành động của ông Peters có thể khiến những ai theo dõi chính trường trong vài tháng qua không khỏi bất ngờ.
Bởi lẽ, chính ông Peters vào tháng 7 vừa qua đã nói với ông Lawrence Xu-Nan, Nghị sĩ đảng Xanh là công dân New Zealand, rằng: "Hãy trở về nước của ông... nơi người ta nói dối như cá bơn".
Cũng chính là ông Peters, người có phó thủ lĩnh Shane Jones vào tháng 4 từng cảnh báo rằng hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ sẽ kích hoạt một "trận sóng thần gà tikka masala".
Và cũng chính những phát ngôn của ông Peters cùng ông Jones đã bị lên án là phân biệt chủng tộc trong cuộc tranh luận giữa các thủ lĩnh tuần trước. Lãnh đạo đảng Lao động Chris Hipkins tuyên bố sẽ sa thải họ nếu ở vị trí quản lý, trong khi sự từ chối hành động của Thủ tướng Christopher Luxon cho thấy ông không muốn mạo hiểm làm sụp đổ liên minh chính phủ.
Tại hội trường đông nghẹt người ở Trường Trung học Nam sinh Southland hôm nay, một nam cử tri da trắng đã nghỉ hưu (nhóm cử tri nòng cốt của NZ First) đã hỏi ông Peters lý do vì sao ông phải chờ đến 65 năm mới được nhận hưu trí, trong khi những người gốc Ấn Độ và Trung Quốc chỉ cần chờ 3 năm.
Ông Peters đã bình tĩnh đính chính, giải thích rằng thời gian chờ cho thường trú nhân đang tăng từ 10 lên 20 năm, đồng thời ông đang vận động chính sách chỉ cấp hưu trí cho công dân New Zealand.
Sau đó, ông khẳng định: "Chúng tôi không hạ thấp bất kỳ chủng tộc nào, dù họ là ai hay ở đâu. Suy cho cùng, niềm tự hào của đất nước chúng ta là: Nếu bạn đến đây hợp pháp và chấp hành pháp luật, bạn có quyền được bảo vệ bình đẳng như bất kỳ ai khác, bất kể bạn đã ở đất nước chúng ta bao lâu".
Một cuộc họp công khai khác với nghị trường Quốc hội — nơi ông Peters từng đưa ra phát ngôn gây tranh cãi với ông Xu-Nan — do đó không có gì ngạc nhiên khi ông không bỏ qua bình luận xúc phạm này.
Động thái phản hồi này mang lại cảm giác chân thành thay vì mang tính chiến thuật, dù mọi phát ngôn của ông Peters thường tính toán kỹ lưỡng. Điều này có thể xuất phát từ việc tỷ lệ ủng hộ đảng NZ First đang chững lại (từng đạt đỉnh 15% vào tháng 4, nay dao động từ 10% đến 12%) kể từ sau những phát ngôn gây tranh cãi.
Ông Peters từ lâu đã là một bậc thầy trong việc thu hút các nhóm cử tri riêng biệt — những người giúp giữ mức ủng hộ cho NZ First vượt mốc ngưỡng 5%. Đây là lần đầu tiên điều này xảy ra với đảng sau một nhiệm kỳ tham gia Chính phủ, sau những lần thất bại vào các năm 1999, 2008 và 2020.
Các nhóm cử tri này đều nằm trong tầm ngắm của ông Peters trong suốt bài phát biểu. Ông liên tục nhắc về thẻ ưu đãi SuperGold, giữ nguyên tuổi hưởng hưu trí ở mức 65, yêu cầu mở cuộc điều tra mở rộng về tác động Covid-19 đối với người dưới 18 tuổi, đồng thời chỉ trích mọi hệ thống phân biệt giữa người Māori và người phi-Māori mà ông gọi là "con đường dẫn đến chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid". Ông cũng đề cập đến những người lao động nhận lương tối thiểu đang vật lộn với chi phí điện năng đắt đỏ và ngành ngân hàng do Australia chi phối.
Ông Peters đã đưa ra những giải pháp được diễn đạt khéo léo: Một số đơn giản như nâng lương tối thiểu, trong khi số khác có phần phiêu lưu hơn như mua lại ngân hàng BNZ để cải tổ ngành ngân hàng. Tuy nhiên, khoảng 300 khán giả có mặt không mấy bận tâm đến tính khả thi mà liên tục vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt.
Ông Winston Peters phát biểu trước hội trường đông nghẹt người tại Invercargill vào thứ Bảy. Ảnh / Derek ChengBên cạnh đó là những lời mỉa mai dành cho các đối thủ chính trị, được phủ lên phong cách nói hớnh hỉnh đặc trưng của ông. Ông cho rằng ông Hipkins nên "vào tù" vì những gì xảy ra trong đại dịch Covid-19. Đảng Opportunity thì bị chỉ trích vì xuất hiện quá nhiều trên truyền thông nhưng không tổ chức cuộc họp công khai nào. Trong khi đó, đảng Xanh bị cho là thiếu kinh nghiệm kinh doanh, ngoại trừ bà Chlöe Swarbrick.
"Bà ấy từng điều hành một cửa hàng kem trong 5 tuần rồi phá sản. Làm sao có thể phá sản khi bán kem cơ chứ?" Ông Peters nói kèm theo tiếng cười thầm. (Thực tế, bà Swarbrick từng tham gia vào nhiều kinh doanh nhỏ trước khi vào Quốc hội, bao gồm một quán cà phê kết hợp triển lãm nghệ thuật, một công ty tư vấn marketing kỹ thuật số và một thương hiệu thời trang).
Tiếp đó là đảng Quốc gia và đảng ACT, những bên muốn cắt giảm ngân sách, đặc biệt là nguồn quỹ tại Bộ Ngoại giao và Thương mại (MFAT) — nơi ông Peters rất coi trọng.
Điều này dẫn đến lời khen ngợi dành cho địa phương: "Các vị có kim ngạch xuất khẩu bình quân đầu người cao nhất so với bất kỳ tỉnh nào ở New Zealand... Các vị cần nhiều người hơn ở nước ngoài để bán sản phẩm của mình".
Phải đến phần hỏi đáp, cử tri mới bắt đầu nêu lên các vấn đề cụ thể của họ:
• Một công nhân vùng Thái Bình Dương lo lắng về việc gia hạn visa lao động; ông Peters chia sẻ "mọi chuyện rất phức tạp" vì ông phải thuyết phục cả đảng Quốc gia và ACT.
• Một người bị thương muốn thành lập Ủy ban Điều tra Hoàng gia về Quỹ Bồi thường Tai nạn (ACC); ông Peters bày tỏ sự "đồng cảm".
• Về giải pháp nâng cao chất lượng hệ thống y tế đang thiếu hụt bác sĩ tiết niệu tại Southland, ông Peters đưa ra mục tiêu "Gấp đôi quy mô nền kinh tế vào năm 2050".
• Phản hồi một huấn luyện viên thể thao người khuyết tật về những cắt giảm đột ngột trong ngành năm 2024, ông hứa: "Rất đáng quan ngại... chúng tôi sẽ xem xét nghiêm túc".
Một người đàn ông thuộc nhóm biểu tình ủng hộ Palestine tại cổng trường đã vào được bên trong và đặt câu hỏi liệu NZ First có phải đang ưu tiên Israel hay không. "Điều cuối cùng tôi muốn là phiếu bầu của anh", ông Peters đáp lại giữa những tiếng la ó của hội trường khi người này bước ra.
Căng thẳng nhất là câu hỏi từ một bác sĩ gia đình người Anh đã làm việc tại vùng nông thôn Southland 24 năm nhưng chưa phải là công dân. "Ông không cho rằng tôi xứng đáng nhận hưu trí hay có quyền bầu cử. Tôi đã đóng góp rất nhiều cho đất nước này", vị bác sĩ nói. Ông Peters yêu cầu cô ngồi xuống trước khi trả lời: "Bà ở đây để nhập quốc tịch nước tôi, vậy tại sao bà không làm điều đó?".
Khi được hỏi về các "đường ranh giới không thể thương lượng" trong đàm phán sau bầu cử, ông Peters từ chối đưa ra vì điều đó làm yếu thế đàm phán. Tuy nhiên, ông vẫn có cách phát tín hiệu về các nguyên tắc của mình.
Ví dụ, ông khẳng định sẽ không hợp tác với đảng Lao động. Năm 2023, ông tuyên bố "không có nếu, nhưng hay có lẽ" về việc không thay đổi tuổi hưởng hưu trí. Trả lời báo Herald sau cuộc họp, ông Peters làm rõ đây là các "tuyên bố lập trường" chứ không phải đường ranh giới cứng.
Ông lặp lại cụm từ "không có nếu, nhưng hay có lẽ" khi báo Herald hỏi về chính sách đánh bắt cá bằng lưới kéo đáy. Cấm phương pháp này là điều kiện tiên quyết của đảng Opportunity (được ông Hipkins ủng hộ), trong khi ông Luxon muốn xem xét lại. Đảng NZ First tự định vị là bên bảo vệ ngành công nghiệp, bao gồm ngư nghiệp thương mại — lĩnh vực sử dụng lưới kéo đáy tạo ra khoảng 9.000 việc làm và cung cấp 70% thủy hải sản ra thị trường.
Dù vậy, ông Peters không khẳng định sẽ bảo vệ phương pháp này bằng mọi giá, mà cho rằng đây là vấn đề cần nghiên cứu thêm. Ranh giới duy nhất ông đưa ra là NZ First am hiểu vấn đề này hơn đảng Quốc gia, "không có nếu, nhưng hay có lẽ".
("không có nếu, nhưng hay có lẽ": "no ifs, buts or maybes" thành ngữ chỉ sự dứt khoát, chắc chắn tuyệt đối, không chấp nhận bất kỳ sự bàn lùi, thắc mắc, hay điều kiện lấp lửng nào)
Theo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang