Bài viết bởi Serena Solomon (RNZ)
Mới chưa đầy 12 tháng trước, Uate Filikitonga (25 tuổi) còn làm công việc giáo viên trung học đầy áp lực tại một thị trấn nông nghiệp ở Đảo Nam New Zealand với mức lương "bèo bọt".
Dylan Macintosh, thuyền trưởng của hãng Sealord, đã khao khát nắm quyền chỉ huy ngay từ những ngày đầu bước chân lên tàu đánh bắt xa bờ 20 năm trước. (Nguồn: Được cung cấp)Sau khi hai vợ chồng cùng cầu nguyện tìm kiếm một cơ hội mới, đến tháng 1, Filikitonga đã trúng tuyển làm công nhân lao động phổ thông cho một dự án đào hầm thủy điện tại Úc.
Công việc của anh áp dụng mô hình FIFO (Fly-In-Fly-Out - bay đến nơi làm việc và bay về khi hết ca), di chuyển từ Christchurch sang Úc với lịch trình 14 ngày làm việc liên tục và 7 ngày nghỉ. Dù làm việc tại Úc, công việc này vẫn cho phép anh giữ New Zealand làm nơi cư trú chính — một điều khá hiếm đối với các vị trí FIFO quốc tế. Filikitonga, hiện có một con trai 4 tuổi, chia sẻ rằng mức thu nhập cao vượt trội này đang giúp gia đình anh đi đúng tiến độ để mua một căn nhà bằng tiền mặt chỉ trong vòng 4 năm tới.
Công nhân và quan chức đứng trong một đường hầm tại mỏ đồng ở Úc. (Nguồn: Được cung cấp)"Điểm khác biệt giữa làm FIFO và làm giáo viên trung học là trong 7 ngày nghỉ của ca FIFO, tôi hoàn toàn có thể hiện diện trọn vẹn bên gia đình."
"Trong khi trước đây làm giáo viên, dù tối nào tôi cũng về nhà, nhưng tâm trí tôi lại không thực sự ở đó."
Mô hình FIFO vốn gắn liền với ngành khai khoáng bùng nổ và những công nhân rủng rỉnh tiền bạc tại Úc, nhưng nó cũng đi kèm với sự cô đơn, tệ nạn nghiện ngập và nguy cơ đổ vỡ gia đình.
Mặc dù nhiều vị trí FIFO yêu cầu người lao động phải định cư tại Úc, một số lao động New Zealand vẫn tìm ra cách giữ quê nhà làm căn cước thường trú. Đáng chú ý, cơ hội không chỉ dành riêng cho các công việc dưới lòng đất. Theo các đại diện ngành, nhiều lĩnh vực khác bao gồm y tế và nhà hàng - khách sạn cũng đang tăng cường tuyển dụng lao động bay qua lại New Zealand theo ca làm việc. Ngay cả các ngành nội địa tại New Zealand như thủy hải sản cũng đang tìm cách thu hút lao động theo phong cách sống FIFO.
Dylan Macintosh, thuyền trưởng làm việc cho hãng Sealord, áp dụng kết hợp cả FIFO lẫn SISO (Sail-In-Sail-Out - đi tàu theo ca). Anh bay từ nhà riêng gần Invercargill đến Nelson để tiếp quản quyền chỉ huy tàu đánh bắt xa bờ Ocean Dawn. Trong 6 tuần liên tục, Macintosh cùng hơn 40 thuyền viên ra khơi đánh bắt cá. Sau đó, họ bay trở về nhà nghỉ ngơi 6 tuần trước khi bắt đầu chu kỳ mới.
Ocean Dawn — tàu đánh bắt xa bờ do thuyền trưởng Dylan Macintosh chỉ huy theo các ca làm việc 6 tuần. (Nguồn: Được cung cấp)Ba cô con gái của anh đều dưới 10 tuổi khi anh bắt đầu công việc này.
"Mỗi lần tôi chuẩn bị ra biển, hai con gái lớn lại khóc rất nhiều vì chúng biết bố sẽ đi vắng một thời gian dài."
"Nhưng rồi khi lớn lên, các con dần hiểu rằng bố sẽ ở nhà trọn vẹn 6 tuần sau đó."
Những ngày đầu, một cuộc gọi điện thoại 10 phút về nhà từ ngoài biển có giá tới 190 NZD. Giờ đây, nhờ internet vệ tinh Starlink, "bạn có thể gọi video cho gia đình bất kỳ lúc nào", giúp việc giải tỏa tâm lý trở nên dễ dàng hơn nhiều.
An toàn lao động cũng được cải thiện đáng kể, Macintosh cho biết. Điều này bao gồm sự hỗ trợ sức khỏe tinh thần từ các doanh nghiệp cùng chế độ ăn uống dinh dưỡng.
"...Nó không còn giống như những ngày xưa cũ, khi bạn ra khơi và phải ngủ trên một chiếc giường tầng ẩm mốc, hôi hám," Mark Armstrong, một nhân viên hỗ trợ tâm lý tại First Mate — tổ chức cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần cho lao động ngành thủy sản — chia sẻ.
Nhiều năm trước, Sealord từng vật lộn để thu hút thuyền viên. Nhưng hiện tại, khi tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, "mọi người bắt đầu nhìn thấy lợi ích của cuộc sống làm việc trên biển, đặc biệt là giới trẻ," theo Fiona Thomas, chuyên gia nhân sự của Sealord.
Civeo, tập đoàn khách sạn chuyên vận hành các khu lưu trú cho nhân sự ngành tài nguyên thiên nhiên, đang triển khai chiến dịch nhắm đến các bếp trưởng tại New Zealand cho các vị trí FIFO ở Úc, Ali Cranfield — Quản lý tuyển dụng của công ty — cho biết. Cô nói thêm Civeo đang lên kế hoạch mở rộng hoạt động tuyển dụng tại New Zealand.
Alana Mohi, tư vấn viên hướng nghiệp ngành khai khoáng tại Perth, cho biết 2/3 lượng yêu cầu tư vấn hiện nay của cô đến từ người New Zealand, tăng mạnh so với 2 năm trước.
"Tất cả họ đều nói một điều giống nhau: nền kinh tế ở quê nhà đang kiệt quệ, chi phí sinh hoạt quá cao và hầu như không có việc làm."
Bà Mohi nhận định việc giữ New Zealand làm căn cứ cư trú khá khó khăn đối với công nhân khai khoáng mới vào nghề, dù một số công ty vẫn ngoại lệ cho lao động có tay nghề cao như thợ điện hay kỹ sư.
Trong mọi cuộc gọi, Mohi đều thẳng thắn chia sẻ về những mặt tối của FIFO. Người lao động có thể cảm thấy mình đang sống "ở hai thế giới xuất phát từ áp lực giữa mỏ than và gia đình". Các nghiên cứu đã liên kết công việc FIFO với tình trạng kiệt sức, cô lập, khủng hoảng tâm lý và áp lực lên các mối quan hệ gia đình.
"Ngành khai khoáng khiến ai cũng nghĩ 'Ồ thật hào nhoáng, làm ra nhiều tiền', nhưng nó có những thách thức rất riêng..."
Xe tải hạng nặng đang vận chuyển đất đá tại một mỏ khai thác ở Tây Úc. (Nguồn: AAP)Pete Wins, hiện ở độ tuổi 40, từng dành nửa cuộc đời làm việc trên các tàu biển và giàn khoan dầu với tư cách là người điều khiển tàu ngầm từ xa. Việc phải xa nhà hơn 220 ngày mỗi năm là nguyên nhân lớn dẫn đến sự đổ vỡ hôn nhân của anh.
"Người ở nhà dường như không thích cảm giác đối phương trở về, vì sự xuất hiện đó làm xáo trộn nếp sống sinh hoạt của mấy đứa trẻ."
Về khía cạnh tài chính, nhiều đồng nghiệp cũ của Wins bắt đầu sự nghiệp FIFO với những kế hoạch tiết kiệm lớn. Tuy nhiên, chỉ một số ít đạt được mục tiêu, Wins — hiện đã là một doanh nhân — chia sẻ.
"Bạn càng làm ra nhiều tiền, bạn càng tiêu nhiều... đó chính là cái bẫy 'lạm phát lối sống'."
Filikitonga chia sẻ chính vợ anh là người giúp giữ kế hoạch tiết kiệm đi đúng hướng, bất chấp những cám dỗ khi thấy đồng nghiệp xung quanh thi nhau sắm "mô tô nước xịn, du thuyền lớn hay những chiếc bán tải Dodge Ram hầm hố".
Celine Isara, sống tại Tauranga, kiếm được khoản thu nhập gấp 4 đến 5 lần so với ở New Zealand nhờ nhận các hợp đồng điều dưỡng ngắn hạn tại các thị trấn xa xôi ở Úc.
Dù vậy, cô vẫn ưu tiên một công việc điều dưỡng ngay tại New Zealand hơn, nhưng lại không thể tìm được vị trí phù hợp. Băn khoăn lớn nhất của cô là điều gì sẽ xảy ra nếu có trường hợp khẩn cấp với con gái đã trưởng thành hoặc thành viên khác trong gia đình.
"...Từ Tauranga đến đây phải di chuyển 4 chuyến bay, và có thể mất từ 2 đến 3 ngày đường."
Tuy nhiên, cô vẫn cố gắng tận hưởng chuyến hành trình, khám phá những vùng đất mà bản thân chưa từng đến, như chuyến đi Uluru sắp tới sau khi hoàn thành hợp đồng hiện tại.
"Dù sao thì mọi thứ vẫn có một sự cân bằng tốt."
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang