“Tình hình rất tuyệt vời.”
Đó là lời nhận xét lạc quan đến lạ của ông Donald Trump hôm qua về cuộc chiến tại Iran, vốn đã gây tổn hại nặng nề cho ông về mặt chính trị. Chỉ ít lâu sau, những kết quả đầu tiên của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ bắt đầu cho thấy cử tri đã gửi đến ông một thông điệp gay gắt đến mức nào.
“Có vẻ như chúng tôi đang đạt được mọi điều mình muốn”, Tổng thống Mỹ nói với tờ Financial Times, nhấn mạnh lượng dầu hiện được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Cử tri Mỹ rõ ràng nhìn nhận tình hình khác hẳn. Ngán ngẩm vì giá nhiên liệu họ phải trả và vì nước Mỹ lại sa lầy vào một cuộc xung đột ở nước ngoài, họ đã bày tỏ sự phẫn nộ qua lá phiếu. Đảng Cộng hòa phải hứng chịu đòn giáng mạnh ngay tại những bang từng là thành trì vững chắc của đảng, trong đó có Texas, Iowa và Kansas.
Việc ông Trump lập tức cam kết hợp tác với các nghị sĩ Dân chủ tại Quốc hội là một tín hiệu tích cực. Nhưng chưa ai biết tinh thần hợp tác ấy sẽ kéo dài bao lâu.
Nếu qua cuộc bầu cử này, cử tri muốn nói rằng họ phản đối cuộc chiến, ông Trump sẽ đáp lại thế nào?
Những tranh luận trong nội bộ chính quyền Trump giờ đây càng có ý nghĩa quyết định. Phó tổng thống JD Vance được cho là nghiêng về hướng hạ nhiệt xung đột và muốn tìm giải pháp qua đàm phán. Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth được cho là ủng hộ leo thang quân sự, với một chiến dịch không kích dữ dội hơn.
Việc ông Trump gọi tình hình hiện tại là “tuyệt vời” cho thấy ông chưa có lựa chọn nào dễ dàng. Có thể ông muốn cứ duy trì hiện trạng và xoay xở đến đâu hay đến đó.
Lá phiếu của cử tri vừa khiến ông khó tiếp tục theo cách đó hơn nhiều.
Người dân Úc trả giá qua chi phí sinh hoạt
Quyết định tiếp theo của ông Trump sẽ có tác động vượt xa Washington.
Các đồng minh của Mỹ, trong đó có Úc, ngày càng thẳng thắn lên tiếng về cuộc chiến và làn sóng lạm phát mà nó gây ra.
Ban đầu, chính phủ của Thủ tướng Anthony Albanese ủng hộ các cuộc tấn công của Mỹ nhằm ngăn Iran có được năng lực phát triển vũ khí hạt nhân. Chính phủ Úc đã không lường trước những thiệt hại kinh tế mà cuộc chiến rốt cuộc sẽ gây ra. Họ cũng không ngờ xung đột kéo dài suốt chín tháng mà vẫn chưa kết thúc.
Được các đồng nghiệp trong chính phủ đồng thuận, Bộ trưởng Ngân khố Úc Jim Chalmers đã đi đầu trong việc lên tiếng chỉ trích cuộc chiến với giọng điệu ngày càng mạnh mẽ.
“Xét về mặt kinh tế, nếu quyền quyết định thuộc về tôi, cuộc chiến ở Trung Đông sẽ kết thúc ngay hôm nay”, ông Chalmers nói trên đài Radio National. “Bởi người dân Úc đang phải trả giá cho những quyết định ở Washington và Tehran qua từng khoản chi tiêu hằng ngày.”
Sau kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ này, có thể chờ đợi những lời kêu gọi chấm dứt chiến tranh còn mạnh mẽ hơn.
Tuy nhiên, ông Chalmers càng lớn tiếng quy trách nhiệm cho Mỹ và Iran, ông càng dễ bị cho là đang né tránh phần trách nhiệm của chính mình trong việc kiềm chế lạm phát.
Như Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Úc Michele Bullock đã nói rõ, quyết định tăng lãi suất trong tuần này, lần tăng thứ năm trong năm, không xuất phát từ “tác động trực tiếp của giá dầu đối với lạm phát”. Theo bà, mục đích là giải tỏa “sức ép lên khả năng đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế trong nước”.
Dù vậy, Ngân hàng Dự trữ Úc cũng thừa nhận giá dầu thế giới có ảnh hưởng đến lạm phát trong nước. Tác động đó là điều có thể thấy rõ.
Dù nguyên nhân là gì, chính phủ hiểu rằng họ phải làm nhiều hơn để kiềm chế lạm phát. Chính phủ đã hứa sẽ cắt giảm chi tiêu trong bản cập nhật ngân sách giữa năm tài khóa, dự kiến công bố vào tháng tới. Bản cập nhật này đang trở nên đặc biệt quan trọng.
Nếu cử tri cho rằng Công đảng chưa thực sự nghiêm túc trong cuộc chiến chống lạm phát, trong khi bà Bullock cảnh báo 12 tháng tới sẽ “mang lại cảm giác như đang trải qua suy thoái”, chính phủ sẽ càng gặp khó khăn về chính trị.
Những bất định lúc này
Tuy nhiên, bài toán không đơn giản như vẻ bề ngoài. Nền kinh tế đang ở thời điểm nhạy cảm, nhất là sau đợt tăng lãi suất mới nhất. Trong nội bộ chính phủ, nhiều người thực sự lo ngại về hậu quả nếu cắt giảm chi tiêu quá mạnh.
Thị trường nhà ở đang đi xuống mạnh hơn dự kiến khi chính phủ công bố các thay đổi hồi tháng 5 về quy định cho phép khấu trừ lỗ đầu tư vào thu nhập chịu thuế và về thuế đánh trên lãi vốn. Bản thân việc giá nhà giảm chưa phải là điều đáng lo. Điều đáng ngại là giá nhà đi xuống có thể khiến người tiêu dùng, vốn đã thiếu lạc quan và dè dặt trong chi tiêu, càng thắt chặt hầu bao.
Trong chính phủ cũng ngày càng có nhiều lo ngại rằng thị trường việc làm đang xấu đi nhanh hơn dự kiến.
Chính phủ lo rằng việc cắt giảm chi tiêu có thể đẩy một nền kinh tế vốn đã khiến người dân “có cảm giác như đang suy thoái” vào suy thoái thực sự. Điều đó giải thích vì sao chính phủ vẫn ngần ngại cam kết đạt mức “tiết kiệm ròng” trong bản cập nhật ngân sách, tức là tổng số tiền tiết kiệm được phải lớn hơn các khoản chi mới.
Thủ tướng Albanese vẫn tin rằng lạm phát và lãi suất sẽ kịp hạ nhiệt trước cuộc bầu cử năm 2028. Ông chắc chắn không muốn nền kinh tế rơi vào suy thoái trước thời điểm đó.
Vì vậy, khó có khả năng chính phủ sẽ cắt giảm chi tiêu trên diện rộng ngay giữa năm tài khóa để kiềm chế lạm phát.
Chính phủ đang ở thế khó. Cắt quá ít, họ có thể bị xem là thiếu quyết liệt trước lạm phát. Cắt quá mạnh, họ có nguy cơ khiến nền kinh tế vốn đã khó khăn càng thêm sa sút.
Ngay cả Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Úc cũng thừa nhận tình hình lúc này rất khó đoán.
“Chúng tôi cố gắng hết sức khi đưa ra dự báo”, bà Bullock nói sau khi công bố quyết định tăng lãi suất trong tuần này. “Nhưng dự báo luôn có phần bất định, tình hình thì thay đổi, ai mà biết trước được?”
Giữa từng ấy bất định kinh tế, giờ đây Úc còn phải tính đến một ẩn số nữa: ông Donald Trump sẽ hành động thế nào sau đòn đau về chính trị vừa qua.
Có lẽ “tuyệt vời” là từ cuối cùng chính phủ Albanese nghĩ đến khi mô tả viễn cảnh này.
Theo rnz.co.nz - Hani Dang