Ngoại trưởng Winston Peters đã đưa ra tuyên bố đầu tiên của chính phủ sau hành động quân sự của Mỹ đối với Venezuela, cho biết New Zealand “quan ngại”.
Hôm thứ Bảy, Mỹ đã tấn công thủ đô Caracas của Venezuela và bắt giữ tổng thống cùng vợ ông, với cáo buộc liên quan đến các tội danh ma túy.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong thời gian tới, Mỹ sẽ “điều hành” đất nước này, nơi sở hữu một trong những trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới.
“New Zealand quan ngại và đang tích cực theo dõi các diễn biến tại Venezuela, đồng thời mong đợi tất cả các bên hành động phù hợp với luật pháp quốc tế,” ông Peters viết trong một bài đăng trên X (trước đây là Twitter), sử dụng tài khoản chính thức của Bộ trưởng Ngoại giao.
“New Zealand sát cánh cùng người dân Venezuela trong hành trình hướng tới một tương lai công bằng, dân chủ và thịnh vượng.
“Chúng tôi tiếp tục khuyến cáo người New Zealand không nên tới Venezuela. Công dân New Zealand cần hỗ trợ lãnh sự khẩn cấp có thể liên hệ đường dây nóng lãnh sự 24/7 theo số +64 99 20 20 20.”
Hành động quân sự này diễn ra sau nhiều tháng chính quyền Trump cáo buộc Venezuela vận chuyển ma túy vào Mỹ, tuy nhiên Trump cũng không che giấu mong muốn tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên của Venezuela.
“Chúng tôi sẽ để các tập đoàn dầu mỏ rất lớn của Mỹ, những công ty lớn nhất thế giới, vào đó, chi hàng tỷ USD để sửa chữa cơ sở hạ tầng vốn đã bị tàn phá nghiêm trọng,” ông nói. “Chúng tôi sẽ bán ra lượng dầu rất lớn.”
Liên Hợp Quốc dự kiến sẽ tổ chức một cuộc họp khẩn cấp vào thứ Hai để thảo luận về hành động này, vốn đang nhận được cả sự ủng hộ lẫn chỉ trích từ các nhà lãnh đạo thế giới.
Đồng lãnh đạo Đảng Xanh, bà Marama Davidson, đã kêu gọi Thủ tướng Christopher Luxon “thể hiện vai trò lãnh đạo và lòng can đảm về đạo đức, lên án việc Mỹ tấn công Venezuela”.
“Đây là một cuộc tấn công đơn phương, đi ngược lại bất kỳ con đường bền vững nào hướng tới hòa bình quốc tế thông qua công lý,” bà viết trên mạng xã hội. “Đó là chủ nghĩa đế quốc Mỹ thuần túy đối với một khu vực sở hữu một trong những trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới. Đây là sự phô trương sức mạnh phi pháp, chưa bao giờ đặt lợi ích của người dân Venezuela làm trọng tâm.”
Bà cho rằng “sự im lặng của ông Luxon trước hành vi vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế của Mỹ đi ngược lại việc New Zealand duy trì chính sách đối ngoại độc lập vốn được trân trọng, và phản bội các giá trị của quốc gia”.
“Thủ tướng cần cho thấy sự hiểu biết về việc hành động này đe dọa sự ổn định vốn đã mong manh, cũng như các con đường bền vững hướng tới công lý cho thế giới và các khu vực bị ảnh hưởng. Ông ấy phải lên án cuộc xâm lược này ngay lập tức,” Davidson viết.
Khi được liên hệ để phản hồi, văn phòng thủ tướng đã chuyển RNZ tới bài đăng của ông Peters trên X.
Cuộc xâm lược là phi pháp – chuyên gia
Chuyên gia luật quốc tế, Giáo sư Alexander Gillespie của Đại học Waikato, cho biết dù việc ông Peters kêu gọi tất cả các quốc gia “hành động phù hợp với luật pháp quốc tế” là “rất đáng hoan nghênh”, ông vẫn tò mò không biết Peters có cho rằng hành động của Mỹ là hợp pháp hay không, hoặc liệu lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro có quyền miễn trừ ngoại giao hay không.
Về mặt lý thuyết, Gillespie cho rằng hành động quân sự của Mỹ dường như là phi pháp.
“Bạn chỉ có thể tấn công một quốc gia khác trong trường hợp tự vệ, và tình huống đó phải mang tính khẩn cấp, hành động phải tương xứng, và không còn lựa chọn nào khác ngoài việc sử dụng vũ lực,” ông nói với RNZ qua email.
“Trump không sai khi lo ngại về vấn đề ma túy bất hợp pháp và các nhóm tội phạm hoặc khủng bố xuyên quốc gia, nhưng việc lấy cớ ma túy trong trường hợp này là rất khiên cưỡng; ‘cuộc chiến chống ma túy’ ở đây đã biến thành một điều hoàn toàn khác. Nói rằng đây là tự vệ là kéo giãn học thuyết này vượt xa cách hiểu trước đây.”
Tuy nhiên, khả năng Trump phải đối mặt với bất kỳ hành động pháp lý trả đũa nào là rất thấp, bởi Mỹ có quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và sẽ “chỉ cười” trước viễn cảnh bị đưa ra Tòa án Công lý Quốc tế.
Gillespie cảnh báo rằng việc Mỹ bắt giữ tổng thống của một quốc gia khác có thể tạo cho các nước như Nga, Trung Quốc và Iran “đèn xanh” để đơn phương can thiệp vào những quốc gia mà họ không chấp thuận – mà không thông qua Liên Hợp Quốc.
“Điều này sẽ chỉ là một bước rất nhỏ để các nước như Trung Quốc lấy tiền lệ đó nhằm thâu tóm Đài Loan; hoặc để Nga đẩy mạnh hơn nữa cuộc xung đột tại Ukraine.”
Theo rnz.co.nz - Hani Dang