Trước sự gia tăng chóng mặt của thị trường đen buôn bán Pounamu (ngọc bích New Zealand), bộ tộc Ngāi Tahu – chủ sở hữu hợp pháp nguồn tài nguyên này – đang nỗ lực tìm kiếm quyền hạn thực thi pháp luật để ngăn chặn tình trạng thất thoát báu vật quốc gia.
Vụ truy tố lịch sử và thực trạng nhức nhối
Thứ Tư tuần trước, một vụ án chấn động đã kết thúc với việc hai mẹ con bị kết tội cố ý xuất khẩu Pounamu trái phép. Đây là vụ truy tố thành công đầu tiên theo Lệnh Cấm Xuất khẩu Pounamu 2021.
Theo quy định, chỉ Ngāi Tahu mới có quyền bán Pounamu ở dạng thô. Tuy nhiên, các giao dịch ngầm trên mạng xã hội đang bùng nổ, thách thức các cơ quan chức năng. Ông Francois Tumahai, đại diện bộ tộc Ngāti Waewae, nhấn mạnh:
"Thị trường đen đang hoành hành. Việc báu vật này bị đưa ra khỏi đất nước không phải chuyện mới, nhưng đã đến lúc chúng ta phải vạch ra một lằn ranh đỏ để chấm dứt nó."
Ông Francois Tumahai, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Ngāti Waewae Papatipu Rūnanga. (Nguồn: 1News)Pounamu "rửa" qua các mỏ vàng
Dù việc nhặt một lượng nhỏ Pounamu trên bãi biển là hợp pháp, bộ tộc nghi ngờ một lượng lớn đá quý đang bị đánh cắp từ các mỏ khai thác vàng phù sa và tẩu tán ra nước ngoài.
Bà Chantal Tumahai, quản lý dự án Pounamu của Ngāi Tahu, cho biết các nền tảng như Facebook, TradeMe và Etsy đang tràn ngập các tin rao bán mờ ám. Khi bị chất vấn về nguồn gốc đá, những người bán này thường lập tức chặn liên lạc.
Bà Chantal Tumahai, Quản lý dự án Pounamu của bộ tộc Ngāi Tahu. (Nguồn: 1News)Cuộc chiến giành quyền thực thi pháp luật
Hiện tại, dù giữ quyền sở hữu hợp pháp theo luật định, Ngāi Tahu lại thiếu quyền tài phán để xử phạt những kẻ khai thác trộm tại hiện trường. Họ phải phụ thuộc vào Cảnh sát, Hải quan và chính quyền địa phương. "Chúng tôi không thể làm gì nếu không có sự hỗ trợ của các bên. Muốn kiểm tra một khu mỏ, chúng tôi phải đặt lịch hẹn. Đến lúc đó thì đá đã 'không cánh mà bay' rồi," ông Francois chia sẻ.
(Nguồn: 1News)Cách nhận biết Pounamu chính hiệu
Để bảo vệ người mua, Ngāi Tahu đã thiết lập hệ thống xác thực nguồn gốc. Mỗi sản phẩm hợp pháp sẽ đi kèm:
• Mã xác thực 8 chữ số: Cho phép truy xuất nguồn gốc tận nơi khai thác.
• Logo chứng nhận: "Authentic Ngāi Tahu Pounamu" hoặc các nhãn hiệu liên quan của iwi (bộ tộc).
Người tiêu dùng được khuyến cáo nên kiểm tra kỹ các mã số này để đảm bảo mình đang sở hữu một bảo vật được khai thác đúng pháp luật và tôn trọng văn hóa.
Theo 1news.co.nz – Noo Thuyen