// //]]> Cựu Thủ tướng New Zealand kêu gọi cải tổ luật bầu cử sau kết quả bất cân xứng năm 2026

Breaking

Cựu Thủ tướng New Zealand kêu gọi cải tổ luật bầu cử sau kết quả bất cân xứng năm 2026

Cựu Thủ tướng New Zealand kêu gọi cải tổ luật bầu cử sau kết quả bất cân xứng năm 2026

Một nhóm chuyên gia bầu cử, bao gồm một cựu Thủ tướng, đang kêu gọi xem xét sửa đổi luật nhằm "bảo vệ hệ thống bầu cử đại diện tỷ lệ hỗn hợp (MMP)" trong tương lai, cho rằng cuộc bầu cử năm 2026 đã "phơi bày một lỗ hổng nghiêm trọng" trong cơ chế hiện hành.

Cuộc bầu cử được tổ chức vào ngày 7/11Cuộc bầu cử được tổ chức vào ngày 7/11. Ảnh: Mark Mitchell

Trong bức thư ngỏ công bố hôm nay, các nhân vật này nhận định cuộc bỏ phiếu năm nay đã cho thấy sự "phá vỡ, cả vô tình lẫn cố ý" đối với hệ thống MMP.

"Kết quả sơ bộ của cuộc bầu cử năm 2026 đang giúp đảng đứng thứ hai có nhiều hơn tới 6 nghị sĩ so với đảng giành được nhiều phiếu bầu đảng nhất," bức thư nêu rõ.

"Một đảng khác lại sở hữu số nghị sĩ gấp 5 lần so với tỷ lệ phiếu bầu đảng mang lại. Đây không phải là kết quả đại diện theo tỷ lệ và nó đang trao nhiều quyền lực hơn cho một bộ phận cử tri so với những người khác."

Bức thư cũng đưa ra một số đề xuất cải tổ MMP, bao gồm tăng số lượng nghị sĩ theo danh sách đảng hoặc giảm số nghị sĩ theo đơn vị bầu cử, hoặc điều chỉnh trọng số biểu quyết của một đảng tại Quốc hội dựa trên tỷ lệ phiếu bầu đảng thay vì tổng số nghị sĩ mà họ nắm giữ.

Trong số 46 người ký tên vào bức thư có cựu Thủ tướng Ngài Geoffrey Palmer (Chủ tịch ủy ban rà soát bầu cử độc lập năm 2023), bà Deborah Hart (cựu Chủ tịch Ủy ban Bầu cử), Ngài Hugh Williams (Chủ tịch ủy ban rà soát MMP năm 2012) cùng nhiều học giả chuyên về hiến pháp và bầu cử.

Gửi tới các nghị sĩ của Quốc hội khóa mới, nhóm tác giả kêu gọi tất cả các chính đảng cam kết điều chỉnh các quy định của hệ thống MMP "nhằm bảo vệ tính đại diện theo tỷ lệ".

Vấn đề liệu MMP có đang vận hành đúng mục đích ban đầu hay không đã trở thành tâm điểm chú ý sau khi kết quả sơ bộ bầu cử năm 2026 – dự kiến được xác nhận bằng kết quả chính thức vào tuần tới – cho thấy đảng Quốc gia và đảng Te Pāti Māori giành được nhiều ghế hơn mức phân bổ theo tỷ lệ phiếu bầu đảng.

Theo cơ chế MMP, mỗi cử tri có hai lá phiếu: một bầu cho đại diện đơn vị bầu cử và một bầu cho chính đảng. Về nguyên tắc, một đảng sẽ nhận được tỷ lệ ghế tại Quốc hội tương đương với tỷ lệ phiếu bầu đảng mà họ giành được.

Tổng số ghế của mỗi đảng sẽ được lấp đầy trước tiên bởi các ứng viên thắng cử tại các đơn vị bầu cử, sau đó bổ sung thêm từ danh sách ứng viên của đảng đó.

Cơ chế này nhằm tạo ra tính tỷ lệ, mà theo bức thư là để đảm bảo "lá phiếu của mỗi người dân đều có giá trị ngang nhau bất kể họ sinh sống ở đâu, và phản ánh chính xác sự đa dạng quan điểm của đất nước trong cơ cấu Quốc hội".

Tuy nhiên, khi một đảng giành được nhiều ghế đơn vị bầu cử hơn tổng số ghế họ được hưởng theo tỷ lệ phiếu bầu đảng, hiện tượng "ghế dôi dư" sẽ xảy ra, làm tăng tổng số ghế tại Quốc hội.

Hiện tượng ghế dôi dư từng xuất hiện trong quá khứ, thường là khi đảng Te Pāti Māori thắng nhiều đơn vị bầu cử hơn mức phân bổ từ phiếu đảng, nhưng chưa bao giờ ở quy mô lớn như kết quả năm 2026.

Trong cuộc bầu cử năm nay, đảng Te Pāti Māori đã chủ đích tạo ra ghế dôi dư bằng cách kêu gọi cử tri ủng hộ dồn phiếu đơn vị bầu cử cho ứng viên của mình, nhưng lại khuyên họ bỏ phiếu đảng cho đảng Lao động hoặc đảng Xanh.

Chiến thuật này đã thành công mỹ mãn khi Te Pāti Māori giành được 5 ghế đơn vị bầu cử dù chỉ đạt 0,57% phiếu bầu đảng trên toàn quốc.

Hai đồng lãnh đạo đảng Te Pāti Māori là Debbie Ngarewa-Packer và Rawiri Waititi muốn giành được phiếu bầu đơn vị bầu cử từ các cử tri.Hai đồng lãnh đạo đảng Te Pāti Māori là Debbie Ngarewa-Packer và Rawiri Waititi muốn giành được phiếu bầu đơn vị bầu cử từ các cử tri. Ảnh: Mark Mitchell

Trong khi đó, đảng Quốc gia thắng tới 42 đơn vị bầu cử, giúp đảng này có nhiều nghị sĩ hơn mức 29,2% phiếu bầu đảng thông thường mang lại. Đảng Lao động nhận được 29,4% phiếu bầu đảng, sở hữu 36 ghế bao gồm 21 ghế đơn vị bầu cử và 15 ghế danh sách đảng.

Thông thường, khi một đảng lớn sụt giảm ủng hộ – như trường hợp của đảng Quốc gia kể từ sau bầu cử năm 2023 – họ sẽ để mất đáng kể số ghế đơn vị bầu cử vào tay đối thủ. Nhưng do mức độ ủng hộ dành cho đảng Lao động chỉ tăng nhẹ so với năm 2023, đảng Quốc gia vẫn bảo toàn được phần lớn các đơn vị bầu cử của mình.

Dù một số thành phần cánh hữu từng phát động chiến dịch tạo ghế dôi dư lớn cho đảng Quốc gia – bằng cách gợi ý cử tri chia phiếu giữa ứng viên đơn vị bầu cử của đảng Quốc gia và phiếu đảng cho đảng ACT hoặc New Zealand First – đảng Quốc gia đã nhiều lần bác bỏ lời kêu gọi này.

Nguy cơ "cuộc chạy đua vũ trang" chiến thuật chia phiếu

Bức thư cảnh báo kết quả năm 2026 cho thấy rủi ro "thần đèn đã thoát ra khỏi chai" trong việc tạo ra ghế dôi dư.

"Các đảng phái và cử tri sẽ nhìn thấy sự thành công của những kết quả thiếu cân xứng này và sẽ tìm cách đáp trả lợi thế của đối phương bằng các chiến thuật riêng.

"Có nguy cơ rất lớn là các cuộc bầu cử trong tương lai sẽ biến thành một cuộc chạy đua vũ trang xem bên nào điều hướng cử tri giỏi hơn để tạo ra kết quả có lợi bất cân xứng cho đảng hoặc liên minh của mình.

"Chúng ta đã từng chứng kiến điều này ở nước ngoài. Ví dụ, các đảng có thể lách luật sâu hơn bằng cách để các nghị sĩ đơn vị bầu cử đương nhiệm của mình ra tranh cử với tư cách ứng viên độc lập."

Lãnh đạo đảng Quốc gia Christopher Luxon đã nhiều lần bác bỏ chiến dịch chia phiếuLãnh đạo đảng Quốc gia Christopher Luxon đã nhiều lần bác bỏ chiến dịch chia phiếu. Ảnh: Sylvie Whinray

Các tác giả cho biết nhiều cử tri đang "đặt dấu hỏi về một số khía cạnh" của kết quả bầu cử và cảm thấy chiến dịch chia phiếu thật "khó hiểu".

"Nếu điều này trở thành một phần cố hữu trong các kỳ bầu cử ở New Zealand, cử tri rất dễ rơi vào trạng thái vỡ mộng, suy giảm niềm tin vào nền dân chủ và cảm thấy hệ thống đang bị thao túng.

"Chúng ta phải hành động ngay bây giờ để thay đổi động cơ khuyến khích, sao cho một lá phiếu chân thành dành cho đảng hoặc ứng viên mà người dân lựa chọn một lần nữa có giá trị hơn một lá phiếu chiến thuật nhằm lách luật."

Các giải pháp cải tổ được đề xuất

Dưới đây là những ý tưởng mà nhóm tác giả đề xuất xem xét. Họ lưu ý mỗi phương án đều có ưu, nhược điểm riêng và cần được cân nhắc kỹ lưỡng với sự tham vấn của công chúng:

• Tăng số lượng nghị sĩ danh sách đảng hoặc giảm số lượng nghị sĩ đơn vị bầu cử để nâng cao tỷ lệ ghế danh sách tại Quốc hội, qua đó đảm bảo hiệu quả hơn tính đại diện theo tỷ lệ giữa các đảng.

• Gộp chung lá phiếu tỷ lệ và lá phiếu bầu đại diện địa phương để loại bỏ hiệu ứng chia phiếu như hiện nay.

• Chỉ cho phép tối đa một hoặc hai ghế dôi dư cho mỗi đảng, đồng thời loại bỏ tình trạng dôi dư lớn thiếu cân xứng bằng cách áp dụng mô hình của Đức (yêu cầu các đảng phải có đủ phiếu bầu đảng để bù đắp cho số ghế thắng tại đơn vị bầu cử).

• Điều chỉnh quy tắc biểu quyết tại Quốc hội sao cho sức mạnh lá phiếu của một đảng dựa trên tỷ lệ phiếu bầu đảng chứ không phải tổng số nghị sĩ.

Bức thư kêu gọi thành lập khẩn cấp một ủy ban đặc biệt bao gồm nghị sĩ từ tất cả các chính đảng tại Quốc hội. Ủy ban này cần tập trung vào phạm vi hẹp và báo cáo lại trước giữa năm sau để kịp thời áp dụng các thay đổi trước kỳ tổng tuyển cử tiếp theo.

"Chúng tôi hối thúc tất cả các đảng trong Quốc hội mới khẩn trương hợp tác để khắc phục lỗ hổng mới này, nhằm giữ vững chữ 'P' (Proportional – Tỷ lệ) trong hệ thống MMP," bức thư kết luận.

Theo nzherald.co.nz – Lani Hoang

░ Loading...

░ Loading...

Du lịch

Rao vặt New Zealand

Thông tin Rao Vặt Người Việt tại New Zealand.

Tạo tài khoản ngay