Bức tranh việc làm tại New Zealand đang chuyển dịch mạnh mẽ với những gam màu xám của tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm, buộc người lao động phải tự tái định vị và thích nghi.
Từ một "đầu tàu" công nghiệp ở thị trấn nhỏ, một thương hiệu bánh nướng biểu tượng của người Kiwi, một trụ cột trong ngành truyền thông New Zealand cho đến một đế chế bán lẻ cao cấp được người tiêu dùng yêu thích—tất cả đều đồng loạt tuyên bố đóng cửa hoặc cắt giảm nhân sự vào tuần trước, đẩy tỷ lệ thất nghiệp tại quốc gia này tiếp tục leo thang.
Ở thời điểm hiện tại, dường như không một ngành nghề hay cá nhân nào nằm ngoài vùng ảnh hưởng.
"Không thể tô hồng thực tế được nữa, tình hình thất nghiệp hiện nay thực sự rất đáng báo động," Phó Giáo sư Kinh tế Gail Pacheco, chuyên gia kinh tế hàng đầu kiêm Ủy viên Cơ hội Việc làm Bình đẳng tại Ủy ban Nhân quyền New Zealand, nhận định.
Trong tháng này, tỷ lệ thất nghiệp tại New Zealand đã tăng lên mức 5,7% — tương đương 174.000 người dân mất việc, mức cao nhất trong hơn một thập kỷ qua.
"Để dễ hình dung, con số này còn lớn hơn cả dân số của thành phố Tauranga, và đang ở mức đỉnh điểm kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu," bà Pacheco nhấn mạnh.
Số người thất nghiệp đã tăng thêm 3.000 người so với quý trước và cao hơn 14.000 người so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý, tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên (từ 15 đến 24 tuổi) hiện chạm ngưỡng 16,9%.
"Người trẻ là nhóm dễ bị tổn thương nhất trên thị trường lao động hiện nay. Họ không chỉ chịu tác động nặng nề từ làn sóng sa thải, mà với nhiều người, đây còn là cú sốc đầu đời ngay khi vừa chập chững bước chân vào thị trường việc làm," bà Pacheco phân tích. "Số liệu thống kê cho thấy cứ 4 thanh niên trong độ tuổi 15-19 tham gia lực lượng lao động thì có khoảng 1 người thất nghiệp."
Xu hướng làm việc tự do (Freelance) lên ngôi nhưng đầy rủi ro
Khi sự ổn định của công việc truyền thống bị lung lay, ngày càng nhiều người dân New Zealand chuyển sang làm việc tự do (freelance), làm theo hợp đồng ngắn hạn và tự kinh doanh.
Dù mang lại sự linh hoạt, mô hình này đồng nghĩa với việc người lao động không được hưởng chế độ nghỉ phép năm, nghỉ ốm hay nghỉ hiếu hỉ có lương; họ phải tự xoay xở các khoản thuế, phí bảo hiểm tai nạn (ACC) và mất đi khoản đóng góp quỹ hưu trí KiwiSaver từ phía doanh nghiệp.
"Chúng ta đang nghe nhiều hơn về xu hướng làm freelance, làm hợp đồng, cũng như những người phải kết hợp nhiều nguồn thu nhập khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung, phần lớn lực lượng lao động vẫn đang nắm giữ các vị trí toàn thời gian cố định," bà Pacheco cho biết.
Vị chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ nằm ở số lượng người mất việc, mà là sự khó khăn tột độ trong việc tìm kiếm cơ hội mới.
"Báo cáo chính sách tiền tệ gần đây của Ngân hàng Dự trữ cho thấy tỷ lệ người thất nghiệp tìm lại được việc làm đang ở mức thấp kỷ lục. Một dữ liệu đáng lưu ý khác từ Cơ quan Thống kê New Zealand là cứ 5 người thất nghiệp thì có 1 người đã rơi vào cảnh không có việc làm suốt hơn một năm qua."
Những ngành nghề chịu tổn thương nặng nề nhất
Theo bà Pacheco, nguyên nhân chính dẫn đến làn sóng thất nghiệp là do sức cầu yếu trên toàn nền kinh tế, trong đó các lĩnh vực chịu thiệt hại nặng nề nhất bao gồm xây dựng, dịch vụ lưu trú - ăn uống và bán lẻ.
"Đằng sau mỗi cánh cửa doanh nghiệp đóng lại là số phận của các chủ doanh nghiệp, người lao động và cả gia đình của họ. Sự chênh lệch giữa các vùng miền cũng rất rõ rệt: tỷ lệ thất nghiệp ở Northland lên tới khoảng 8%, cao gấp đôi so với khu vực Otago."
Ngoài tỷ lệ thất nghiệp, bà Pacheco cũng đề cập đến chỉ số "sử dụng lao động dưới mức tiềm năng" — bao gồm cả những người đang làm bán thời gian nhưng có nhu cầu làm việc nhiều hơn.
"Số liệu mới nhất cho thấy tỷ lệ này đang ở mức khoảng 13,8%, tương đương hơn 430.000 người. Điều này chứng minh rằng thách thức của thị trường lao động lớn hơn rất nhiều so với những gì con số thất nghiệp bề nổi phản ánh."
Tỷ lệ thiếu việc làm này đặc biệt cao ở phụ nữ và thậm chí còn nghiêm trọng hơn ở cộng đồng người Māori và người dân gốc Thái Bình Dương — nhóm có tỷ lệ lên tới hơn 20%.
Chìa khóa sinh tồn trong kỷ nguyên biến động
Trong cuộc trao đổi với chuyên trang The Detail, bà Pacheco cũng bàn luận về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với việc làm, những cải cách cần thiết đối với hệ thống giáo dục và luật lao động để theo kịp thời đại, cũng như những kỹ năng sẽ mở ra cơ hội trong tương lai.
"Nghe có vẻ hơi sáo rỗng, nhưng tôi tin rằng việc bảo vệ sự nghiệp trước tương lai không nằm ở việc cố gắng đoán định xem điều gì sẽ xảy ra, mà là sự sẵn sàng thích nghi với mọi biến đổi," bà kết luận.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang
