Các chuyên gia cảnh báo Dự luật Sửa đổi Nhập cư mới của New Zealand đang chuyển dịch từ định hướng nhân đạo sang một hệ thống được xây dựng trên sự nghi ngờ và kiểm soát, tương tự như mô hình cứng rắn tại Hoa Kỳ.
Nhiều tổ chức hoạt động trong lĩnh vực tị nạn cho rằng những thay đổi trong Dự luật Sửa đổi Nhập cư (Tăng cường Quản lý Rủi ro) của New Zealand có nguy cơ làm xói mòn tính công bằng, sự cân xứng và mục tiêu cốt lõi của việc bảo hộ người tị nạn. Ảnh: RNZ.Một người đang chạy trốn khỏi sự đàn áp thường không có đủ hồ sơ pháp lý hay một câu chuyện mạch lạc. Những rào cản về ngôn ngữ, sang chấn tâm lý và sự mất lòng tin vào chính quyền là những yếu tố định hình cách họ chia sẻ câu chuyện của mình. Tuy nhiên, thay vì thấu hiểu, hệ thống mới của New Zealand đang có xu hướng coi những người tầm nã tị nạn là một "rủi ro" cần quản lý.
Từ nhân đạo sang kiểm soát rủi ro
Dự luật Sửa đổi Nhập cư (Tăng cường Quản lý Rủi ro) tìm cách thắt chặt quy trình kiểm soát. Trong khi Mỹ là ví dụ điển hình cho sự chuyển dịch này, New Zealand đang dần áp dụng ngôn ngữ của "rủi ro", "tuân thủ" và "tính liêm chính của hệ thống".
Một quy định gây tranh cãi là khái niệm "thiếu thiện chí" (bad faith). Theo đó, một đơn xin tị nạn có thể bị bác bỏ nếu người đó bị coi là tự tạo ra rủi ro cho bản thân, chẳng hạn như thu hút sự chú ý qua truyền thông hoặc hoạt động chính trị. Điều này tạo ra một nghịch lý: nếu im lặng thì thiếu bằng chứng, nếu lên tiếng thì bị nghi ngờ động cơ.
"Pháo đài New Zealand" và rào cản pháp lý
Nghiên cứu trên 11.000 người xin tị nạn tại New Zealand trong suốt 25 năm qua cho thấy một mô hình mà các nhà khoa học gọi là "Pháo đài New Zealand". Các thay đổi đề xuất bao gồm:
• Hạn chế quyền kháng cáo nhân đạo: Giảm bớt khả năng sửa sai của hệ thống khi hoàn cảnh thay đổi.
• Siết chặt thị thực tạm thời: Những người đang chờ quyết định tị nạn sẽ không được phép chuyển sang thị thực lao động hoặc bạn đời, cản trở nỗ lực tái thiết cuộc sống.
• Ưu tiên trục xuất: Đẩy nhanh tốc độ xử lý và trục xuất, để lại ít không gian cho các sai sót pháp lý có thể làm thay đổi cuộc đời một con người.
Xu hướng "trượt dài" trong chính sách
Hiện tại, các đối tác trong liên minh chính phủ New Zealand đang kêu gọi kiểm soát nhập cư chặt chẽ hơn. Đảng ACT đề xuất kéo dài thời hạn chịu trách nhiệm trục xuất vô thời hạn, trong khi lãnh đạo NZ First, ông Winston Peters, thậm chí còn muốn các biện pháp mạnh tay hơn nữa.
Câu hỏi cốt lõi mà Dự luật Nhập cư đặt ra là: Aotearoa New Zealand muốn một hệ thống bắt đầu từ sự nghi ngờ, hay một hệ thống dựa trên sự bảo hộ nhân đạo? Khi cán cân nghiêng quá mức về phía thực thi pháp luật, nó có nguy cơ làm xói mòn chính những nguyên tắc nhân quyền mà nó vốn dĩ phải bảo vệ.
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen