Các dịch vụ cai nghiện và phòng chống ma túy tại Northland đang vô cùng bức xúc trước tình trạng tẩu hút ma túy đá được bán một cách dễ dàng. Họ kêu gọi các nhà bán lẻ gỡ bỏ ngay lập tức các dụng cụ này khỏi kệ hàng, đồng thời yêu cầu cảnh sát và cơ quan y tế thắt chặt thực thi pháp luật.
Tẩu hút ma túy đá thường được bán kèm một phụ kiện gắn thêm để có thể sử dụng, hoặc ngụy trang, thành tẩu hút cần sa. Ảnh: RNZ / Peter de GraafTheo khảo sát của RNZ tại các cửa hàng vape, cửa hàng đồng giá $2 và tiệm tạp hóa ở Northland, có khả năng hàng trăm, thậm chí hàng ngàn cửa hàng trên khắp cả nước đang công khai bán tẩu thủy tinh dùng để hút loại ma túy độc hại và dễ gây nghiện nhất quốc gia này.
Thực trạng này được phơi bày chỉ vài ngày sau khi hàng chục nghi phạm nấu và buôn bán ma túy đá bị bắt giữ trong các đợt truy quét lớn của cảnh sát tại Northland và Auckland.
Bà Rhonda Zielinski, Giám đốc điều hành của Trung tâm Phục hồi Whakaoranga Whānau tại Kaikohe, mô tả tình hình hiện tại là "quá vô lý".
"Tôi nghĩ chính phủ cần phải ngăn chặn việc bán các mặt hàng này. Rõ ràng chúng là dụng cụ dùng ma túy", bà thẳng thắn chia sẻ. Trung tâm phục hồi của bà hiện cung cấp chương trình nội trú vô cùng thiết yếu cho những người từng nghiện ngập đang nỗ lực làm lại cuộc đời.
Bà Rhonda Zielinski, Giám đốc điều hành của Trung tâm Phục hồi Whakaoranga Whānau. Ảnh: RNZ / Peter de GraafBà Zielinski cho biết, nếu bất kỳ học viên nào tại trung tâm bị phát hiện sở hữu tẩu hút mã túy đá, họ sẽ bị trục xuất ngay lập tức. Cảnh sát cũng có thể bắt giữ và khởi tố bất kỳ ai trên đường nếu phát hiện có tẩu hút ma túy trong túi. Thế nhưng, chính những chiếc tẩu này lại được bày bán công khai ngay trên con phố chính của thị trấn.
“Điều này thật điên rồ, đặc biệt là khi Kaikohe đang bị gắn mác là 'thủ phủ ma túy đá của thế giới'. Cảnh sát của chúng tôi đã nỗ lực hết mình trong các vụ bắt bớ gần đây, vậy mà bạn lại có thể dễ dàng mua mọi dụng cụ cần thiết từ một cửa hàng $2, tiệm tạp hóa, hoặc thậm chí là trên Temu”, bà nói.
Để kiểm chứng mức độ dễ dàng khi mua tẩu hút ma túy, phóng viên RNZ đã đóng vai người mua hàng tại hai thị trấn thuộc Northland.
Tại Kaikohe, 1 trong số 3 cửa hàng vape, 2 trong số 3 cửa hàng $2 và 1 trong số 2 tiệm tạp hóa được khảo sát có bán tẩu thủy tinh hút ma túy đá, với mức giá dao động từ $14 đến $25. Trong một số trường hợp, các loại tẩu này được bày bán công khai ngay trên quầy thu ngân, đôi khi đặt cạnh cả đồ chơi và đồ lưu niệm của trẻ em.
Những chiếc tẩu thủy tinh hút ma túy đá như thế này có thể dễ dàng mua được tại các cửa hàng vape, cửa hàng đồng giá $2 và thậm chí là một số tiệm tạp hóa. Ảnh: RNZ / Peter de GraafTại Kerikeri, một thị trấn vốn ít khi liên lụy đến tệ nạn ma túy đá, những chiếc tẩu này thậm chí còn dễ tìm hơn. Tất cả 3 cửa hàng $2, một cửa hàng vape và một cửa hàng kết hợp tạp hóa/vape đều bán tẩu thủy tinh với giá chỉ từ $11.
Khi được hỏi về công dụng của những chiếc tẩu này, hầu hết các nhân viên bán hàng đều trả lời họ không biết. Chỉ duy nhất một người cho biết tẩu dùng để "hút dạng bột", để phân biệt với các loại tẩu hút cần sa vốn đã quá phổ biến.
Bà Tia Ashby, Giám đốc điều hành tổ chức y tế Te Hau Ora o Ngāpuhi, cho biết các chủ cửa hàng đã đưa ra đủ loại lý do kỳ quặc để ngụy biện cho công dụng của chiếc tẩu.
“Họ bảo tôi đó là đồ trang trí bằng thủy tinh mini. Người thì bảo dùng làm dụng cụ hút thảo mộc. Thậm chí có người còn nói đó là bình cắm hoa mini cho... một bông hoa. Thật lố bịch và dối trá.”
Bà Tia Ashby, Giám đốc điều hành của tổ chức y tế Te Hau Ora o Ngāpuhi. Ảnh: RNZ / Peter de GraafBà Ashby, người đứng đầu tổ chức đang hỗ trợ nhiều gia đình ở vùng Far North chịu ảnh hưởng nặng nề bởi ma túy, nhấn mạnh rằng việc bán công khai tẩu hút ma túy đá đang bình thường hóa việc sử dụng chất cấm.
“Chúng có thể được gắn nhãn là đồ thủy tinh, đồ trang trí hay phụ kiện thuốc lá, nhưng chúng ta cần phải thẳng thắn về mục đích sử dụng thực sự của chúng,” bà nói. “Đáng lo ngại hơn khi những sản phẩm này lại được bán ở những nơi thông thường như cửa hàng lưu niệm. Đôi khi bạn tìm thấy chúng nằm ngay cạnh đồ chơi, trang sức trẻ em hay bóng bay bơm nước.”
Bà Ashby thúc giục cảnh sát, quan chức y tế công cộng và các hội đồng địa phương cần thực thi nghiêm chỉnh luật pháp hiện hành về dụng cụ ma túy — và nếu có lỗ hổng pháp lý, Nghị viện cần phải hành động ngay để lấp đầy.
Bà khẳng định đây không phải là một cuộc tấn công vào các doanh nghiệp nhỏ.
“Nhưng các nhà bán lẻ không được phép trục lợi từ những mặt hàng gây hại nghiêm trọng cho cộng đồng. Họ cần tự nâng cao nhận thức nếu chưa biết công dụng thực sự của chúng, và phải chịu trách nhiệm, trung thực thừa nhận nếu đã biết mà vẫn cố tình bán.”
Bà Ashby cho biết giáo dục và vận động là một phần của giải pháp. Một số nhà bán lẻ tại Kaikohe đã ngừng bán tẩu thủy tinh hoặc ít nhất là cất giấu chúng khỏi tầm mắt sau khi được bà phân tích về tác hại của nạn nghiện ma túy đá.
Áp lực từ cộng đồng cũng đã mang lại hiệu quả tại vùng Kawakawa lân cận. Tại đây, ông Wiremu Keretene và người vợ quá cố Erana Paraone đã phát động một chiến dịch công khai. Nhờ một video lan truyền mạnh mẽ trên YouTube, họ đã thuyết phục được một cửa hàng lưu niệm gỡ bỏ các loại tẩu này khỏi kệ.
Ông Keretene cho biết trước đó, các loại tẩu được trưng bày trong tủ kính nơi bất kỳ đứa trẻ nào cũng có thể nhìn thấy.
“Mục tiêu là dẹp bỏ chúng khỏi tầm mắt, khuất mắt xuôi tay, đặc biệt là đối với trẻ em. Ngoài ra, việc bày bán những thứ này hoàn toàn không giúp ích gì cho việc răn đe người sử dụng ma túy.”
Bà Ashby cho biết nhân viên của bà hàng ngày phải đối mặt với nỗi đau do ma túy đá gây ra, chứng kiến "những đứa trẻ phải sống dưới bóng đen của nạn nghiện ngập".
“Chúng tôi thấy những gia đình tan vỡ. Chúng tôi thấy gánh nặng đè lên hệ thống y tế và tài nguyên sức khỏe tâm thần, cũng như áp lực đối với lực lượng cảnh sát. Chúng ta cần hợp lực để ngăn chặn tác hại của ma túy đá trong cộng đồng.”
Theo Mục 13 của Đạo luật Lạm dụng Ma túy 1975, việc sở hữu tẩu hút ma túy đá là bất hợp pháp — nếu nó được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm đạo luật. Nói cách khác, bạn có thể sở hữu tẩu hợp pháp nếu dùng vào mục đích khác ngoài hút ma túy đá.
Tuy nhiên, một quy định bổ sung nghiêm khắc hơn đã được cựu Bộ trưởng Y tế David Clark ban hành 5 năm trước. Thông báo về Lạm dụng Ma túy (Nghiêm cấm Dụng cụ) năm 2020 quy định việc nhập khẩu, bán hoặc cung cấp boong (bình lọc), tẩu hashish và tẩu hút ma túy đá là hoàn toàn bất hợp pháp.
Cơ quan Hải quan New Zealand phản hồi với RNZ rằng việc nhập khẩu các "dụng cụ đặc định" có khả năng dùng để sử dụng cần sa hoặc ma túy đá, bao gồm cả các bộ phận cấu thành, đều bị cấm và là phạm pháp.
Ông Anthony Davis, Giám đốc kiểm định khu vực phía Bắc của Hải quan, cho biết nhiệm vụ của cơ quan này là phát hiện và chặn đứng hàng lậu tại biên giới. Tuy nhiên, các đối tượng thường cố gắng tuồn hàng vào nước bằng cách khai báo gian lận tên hàng hóa hoặc cất giấu tinh vi trong các lô hàng hợp pháp.
Cơ quan Hải quan cho biết họ thường xuyên tịch thu các loại tẩu hút ma túy đá như thế này tại biên giới, nhưng các nhà nhập khẩu thường khai báo gian lận tên hàng hóa để né tránh bị phát hiện. Ảnh: Hải quan cung cấpĐể đối phó, Hải quan đã sử dụng tình báo, phân tích dữ liệu và công nghệ để sàng lọc các lô hàng nhập khẩu, đồng thời các lực lượng tiền tuyến sẽ kiểm tra trực tiếp các "lô hàng có rủi ro cao".
Ông Davis cho biết vào tháng 4 năm nay, Hải quan đã chặn một container đường biển tại Auckland chứa số lượng lớn dụng cụ ma túy đá, thuốc lá lậu và khí cười (nitrous oxide), dẫn đến nhiều vụ bắt giữ. Trong một vụ án riêng biệt vào tháng trước, hai người ở Auckland đã bị kết án vì nhập khẩu và bán vũ khí cấm cùng dụng cụ ma túy.
Một phần lô hàng boong (bình lọc) hút cần sa bị cơ quan Hải quan tịch thu tại biên giới. Ảnh: Hải quan cung cấpCác nhà nhập khẩu phải tự chịu trách nhiệm đảm bảo hàng hóa của mình tuân thủ đúng pháp luật, ông Davis nhấn mạnh.
RNZ hiện đã gửi các câu hỏi chất vấn đến Cảnh sát, Bộ trưởng Bộ Cảnh sát và Bộ Y tế về lý do tại sao tẩu hút ma túy đá vẫn được bày bán vô cùng dễ dàng tại các cửa hàng trên toàn quốc.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang