Số lượng doanh nghiệp giải thể tại Gisborne và trên toàn New Zealand đang tăng cao. Trước tình hình này, Hiệp hội Kế toán viên Công chứng Australia và New Zealand (CAANZ) đã đề xuất thay đổi luật nhằm ngăn chặn thêm các vụ sụp đổ kinh doanh.
Ông John Cuthbertson, Trưởng bộ phận Thuế tại Hiệp hội Kế toán viên Công chứng Australia và New Zealand (CAANZ), gọi nợ thuế là “vấn đề mang tính cấu trúc dai dẳng xuất phát từ những bất cập của luật pháp hiện hành”. Ảnh: CAANZ Năm ngoái, số vụ giải thể doanh nghiệp trên khắp New Zealand đã chạm đỉnh 15 năm với 2.867 trường hợp.
Cơ quan Thuế vụ New Zealand (IRD) xác nhận tính đến thứ Ba vừa qua, đã có 1.725 doanh nghiệp bị đưa vào diện giải thể kể từ đầu năm — trong đó 484 trường hợp do tòa án phán quyết.
Nợ thuế – "Sát thủ" âm thầm của các doanh nghiệp
Gánh nặng nợ thuế lớn là nguyên nhân then chốt dẫn đến hàng loạt vụ phá sản gần đây tại khu vực Tairāwhiti:
- Jesse James Contracting: Nộp đơn giải thể vào tháng trước với khoản nợ thuế IRD vượt quá 1,1 triệu NZD.
- Naati Haulage: Công ty vận tải và giao nhận vùng Bờ Đông bị tòa án ra lệnh giải thể khi nợ IRD 539.222 NZD.
- Các quản tài viên cho biết việc không trích nộp thuế đúng quy định là lý do dẫn đến ít nhất 3 vụ giải thể khác trong các báo cáo năm ngoái.
Đây không chỉ là câu chuyện riêng của Gisborne mà là thực trạng nhức nhối trên toàn quốc. Tổng nợ thuế của New Zealand hiện đạt 9,4 tỷ NZD (tăng 100.000 NZD so với cùng kỳ năm ngoái). Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) chiếm tới 65% con số này, chủ yếu do áp lực chi phí và tắc nghẽn dòng tiền.
CAANZ đề xuất giải pháp tận gốc
Ông John Cuthbertson, Trưởng nhóm Thuế tại CAANZ, gọi đây là "vấn đề mang tính cấu trúc dai dẳng do lỗ hổng pháp lý hiện hành tạo điều kiện".
CAANZ đã đề xuất 2 phương án giúp doanh nghiệp tránh bẫy nợ thuế:
- Sửa đổi luật: Chuyển tự động khoản thuế Thu nhập cá nhân (PAYE) thẳng tới IRD thay vì để chủ doanh nghiệp tự trích nộp thủ công.
- Trợ giá trung gian trả lương: Hỗ trợ chi phí cho các đơn vị làm dịch vụ tính lương cho doanh nghiệp nhỏ.
"Thay đổi này sẽ ngăn các chủ doanh nghiệp nhỏ tận dụng khoản tiền khấu trừ của người lao động làm công cụ tạm ứng dòng tiền ngắn hạn." — Ông John Cuthbertson, đại diện CAANZ.
Chia sẻ với tờ Gisborne Herald, ông Cuthbertson nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng bệnh hơn chữa bệnh:
"Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ rất giỏi chuyên môn, nhưng họ không phải là nhà quản trị giỏi... Nếu thấy còn tiền trong tài khoản, họ sẽ tiêu. Nếu can thiệp sớm, ta sẽ chặn đứng viễn cảnh nợ nần vượt quá tầm kiểm soát, lãi mẹ đẻ lãi con rồi dẫn đến việc buông xuôi."
Góc nhìn từ người trong cuộc
Chị Ngahuria Akania và anh Sean Tobin, chủ quán cafe Verve tại trung tâm Gisborne, chia sẻ góc nhìn trái chiều:
- Sean Tobin: "Dù có bên trung gian thì chủ doanh nghiệp vẫn phải bỏ tiền ra trả. Kế toán không thể trả thuế thay bạn được."
- Ngahuria Akania: "Tại sao IRD không cảnh báo sớm hơn thay vì chờ nợ lên tới 6 chữ số? Không lẽ không có dấu hiệu báo động nào sao?"
Tính đến ngày 31/05/2026, các doanh nghiệp đang hoạt động tại Gisborne nợ IRD hơn 40 triệu NZD (trong đó 20 triệu NZD là thuế GST và 15 triệu NZD là thuế PAYE). Khối nông - lâm - thủy sản nợ nhiều nhất với 6,5 triệu NZD thuế GST, còn ngành xây dựng nợ 4 triệu NZD thuế PAYE.
Ông David Jakob, Giám đốc công ty xây dựng Jakob Projects, cho rằng các đề xuất của CAANZ cùng các khóa học quản trị tài chính sẽ hỗ trợ thợ thầu rất nhiều:
"Thợ thầu chúng tôi giỏi nghề nhưng thiếu kiến thức tài chính. Không có kế toán riêng thì rất dễ sập bẫy nợ nần, nhất là trong bối cảnh công việc thất thường — tháng thì làm không hết việc, tháng thì ngồi chơi xào nước."
Đại diện IRD, bà Bernadette Newman khẳng định gần 90% doanh nghiệp Gisborne vẫn hoàn thành tốt nghĩa vụ thuế GST:
"Tiền PAYE là của người lao động và bắt buộc phải nộp về nhà nước. Chúng tôi khuyến khích doanh nghiệp liên hệ sớm với IRD để lập kế hoạch trả nợ trước khi quá muộn."
Theo nzherald.co.nz premium - Lani Hoang