Một bước ngoặt lớn trong cách tính thời gian nghỉ phép tại nơi làm việc chuẩn bị chính thức thành luật.
Quy định về tiền lương kỳ nghỉ đang thay đổi. Nguồn ảnh: RNZ / Rebekah Parsons-KingDự luật Nghỉ phép Lao động sẽ thay thế Luật Kỳ nghỉ 2003 nhằm đơn giản hóa quy trình cho cả người lao động lẫn người sử dụng lao động.
• Tích lũy theo giờ: Thời gian nghỉ phép năm và nghỉ ốm sẽ được tính theo số giờ thay vì số ngày như trước.
• Bồi thường 12,5% cho giờ làm thêm: Đối với thời gian làm thêm giờ hoặc công việc bán thời gian không cố định, người lao động không tích lũy giờ nghỉ phép mà thay vào đó sẽ nhận khoản "tiền bồi thường nghỉ phép" cố định 12,5%.
• Quyền lợi ngay từ ngày đầu tiên: Nhân viên toàn thời gian và bán thời gian được hưởng quyền nghỉ phép năm, nghỉ ốm, nghỉ tang lễ và nghỉ do bạo lực gia đình ngay từ ngày đầu làm việc.
• Người làm việc tự do/bán thời gian không cố định: Được hưởng quyền nghỉ tang lễ và nghỉ do bạo lực gia đình ngay từ ngày đầu tiên.
• Linh hoạt thời gian nghỉ: Người lao động có thể xin nghỉ theo từng giờ thay vì bắt buộc phải nghỉ trọn cả ngày.
• Quy đổi ra tiền mặt: Nhân viên được phép quy đổi tối đa 25% tổng số giờ nghỉ phép năm thành tiền mặt mỗi năm.
• Bảo lưu số giờ tích lũy: Số giờ nghỉ phép sẽ được "ngân hàng hóa" (bảo lưu nguyên vẹn), giúp quyền lợi không bị ảnh hưởng nếu số giờ làm việc thay đổi.
• Đảm bảo quyền lợi sau kỳ nghỉ thai sản: Nhân viên quay lại làm việc sau kỳ nghỉ thai sản vẫn được trả lương nghỉ phép năm theo mức thù lao thông thường, thay vì chịu mức thấp hơn do không làm đủ 12 tháng trước đó.
Dự luật đã thông qua lần duyệt thứ ba, đang chờ phê chuẩn của Hoàng gia và dự kiến chính thức có hiệu lực sau 2 năm nữa.
Bất cập của Luật cũ là gì?
Bà Bronwyn Heenan, chuyên gia pháp lý về lao động tại công ty Simpson Grierson, nhận định luật cũ "rất gay go, rắc rối, phức tạp và cực kỳ khó áp dụng".
Bà chia sẻ trên chương trình Nine to Noon: "Hầu hết chủ doanh nghiệp không ai cố tình cắt giảm quyền lợi kỳ nghỉ của nhân viên, nhưng thực tế điều đó vẫn diễn ra liên tục đối với cả những người sử dụng lao động tử tế."
"Một ví dụ điển hình là Health New Zealand – đơn vị này đã phải chi tới 308 triệu NZD để khắc phục sai sót và dự kiến tổng chi phí bồi thường có thể lên tới 2 tỷ NZD. Quy định cũ đơn giản là quá phức tạp."
Cơ quan Cảnh sát và Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm (MBIE) cũng gặp vướng mắc tương tự, dẫn đến một cuộc rà soát toàn diện đã phải kích hoạt từ năm 2018.
Theo ghi nhận của RNZ thời điểm đó, khó khăn cốt lõi nằm ở các phương thức tính tiền lương nghỉ phép khác nhau.
Sau 12 tháng làm việc liên tục, người lao động được hưởng mức lương nghỉ phép tính theo cách có lợi nhất: giữa mức lương tuần thông thường hoặc mức trung bình trong 12 tháng. Việc này trở nên vô cùng phức tạp nếu nhân viên làm việc theo giờ linh hoạt, nhận hoa hồng hoặc có các khoản thưởng một lần.
Bên cạnh đó là những bất cập khác như: không bắt buộc chủ lao động phải cung cấp nghỉ phép năm và nghỉ ốm từ ngày đầu làm việc; quyền lợi của lao động bán thời gian và làm việc tự do không rõ ràng do ca làm biến động. Luật cũ cũng bắt buộc nhân viên phải dùng trọn một ngày nghỉ phép dù họ chỉ cần xin nghỉ 1-2 tiếng để đi khám bệnh hoặc nghỉ buổi chiều.
"Hệ thống quản trị của doanh nghiệp vốn không được thiết kế để xử lý hết các rắc rối của Luật Kỳ nghỉ," bà Heenan giải thích. "Rắc rối không nằm ở nhóm làm việc hành chính 5 ngày/tần, 9h-17h... Nó phát sinh ngay khi có ca làm linh hoạt, lịch phân công thay đổi, làm theo ca hay nền kinh tế tự do – những mô hình mà luật cũ chưa kịp thích ứng."
Luật mới sẽ vận hành như thế nào?
1. Phép năm và Khoản bồi thường 12,5%
• Tỷ lệ tích lũy: Nghỉ phép năm tích lũy ở mức 0,0769 giờ cho mỗi giờ làm việc tiêu chuẩn.
• Giờ làm thêm & Làm tự do: Không tích lũy phép năm đối với giờ làm thêm hoặc công việc bán thời gian không cố định. Thay vào đó, người lao động nhận thêm khoản bồi thường nghỉ phép 12,5% trả trực tiếp vào mỗi kỳ lương.
Sự thay đổi này giúp loại bỏ tình trạng nhân viên tích lũy quá nhiều phép do làm thêm giờ (gây ra khoản nợ đọng lớn trên sổ sách doanh nghiệp), đồng thời giúp giữ nguyên mức lương kỳ nghỉ ở tỷ lệ thông thường thay vì phải tính toán bình quân phức tạp.
Đối với lao động tự do/bán thời gian không cố định, trước đây họ nhận thêm tối thiểu 8% lương để bù cho việc không có phép năm. Theo luật mới, tỷ lệ này tăng lên 12,5%, đổi lại họ không còn được hưởng quyền nghỉ ốm theo luật định (tuy nhiên doanh nghiệp vẫn có thể tự nguyện cung cấp).
2. Quy định về Nghỉ ốm
• Tỷ lệ tích lũy: 0,0385 giờ cho mỗi giờ làm việc tiêu chuẩn, có hiệu lực ngay từ ngày đầu tiên.
• Mức trần: Giới hạn tối đa 160 giờ.
• Không áp dụng: Không tích lũy nghỉ ốm cho giờ làm thêm hoặc công việc bán thời gian không cố định (đã được bù đắp bằng khoản bồi thường 12,5%).
Bà Heenan lưu ý rằng dù chính phủ quảng bá luật mới mang tính tỷ lệ thuận và công bằng, nó lại làm giảm quyền lợi nghỉ ốm của hơn 500.000 lao động bán thời gian, trong đó phần lớn là phụ nữ.
3. Nghỉ tang lễ và Nghỉ do bạo lực gia đình
Giữ nguyên quyền lợi cho tất cả đối tượng (toàn thời gian, bán thời gian, casual) và có hiệu lực ngay từ ngày đầu tiên nhận việc.
4. Cơ chế "Ngân hàng hóa" giờ nghỉ phép
Số giờ nghỉ phép được bảo lưu cố định. Ví dụ: Nếu bạn làm việc 40 giờ/tuần trong 12 tháng rồi chuyển sang làm 20 giờ/tuần, bạn vẫn giữ nguyên 160 giờ phép tích lũy (tương đương thời gian nghỉ sẽ dài hơn). Năng lực nghỉ phép không bị tính toán lại chỉ vì bạn giảm giờ làm.
Ngược lại, người chuyển từ 20 giờ/tuần lên 40 giờ/tuần sẽ chỉ có 80 giờ phép tích lũy (tương đương 2 tuần nghỉ thay vì 4 tuần).
Những thay đổi quan trọng khác
• Minh bạch thông tin: Tương tự như phiếu lương, người sử dụng lao động bắt buộc phải cung cấp quyền truy cập cập nhật chi tiết số giờ nghỉ phép tích lũy cho nhân viên theo từng kỳ lương.
Phản ứng đối với Dự luật mới
Luật mới nhận về nhiều ý kiến trái chiều. Các đảng đối lập chỉ ra rằng một số nhân viên sẽ thiệt thòi do không còn được cộng dồn phép năm từ việc làm thêm giờ hoặc thu nhập hoa hồng.
Bà Brooke van Velden, kiến trúc sư của luật mới. Nguồn ảnh: RNZ / Samuel RillstoneBà Heenan phân tích thêm: Phụ nữ chiếm đa số trong lực lượng lao động bán thời gian – do đó bị giảm mức tích lũy nghỉ ốm – đồng thời họ cũng là người gánh vác chính trách nhiệm chăm sóc con cái (thường phải dùng phép ốm khi con bệnh).
"Luật mới rõ ràng sẽ tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp vì họ phải chi trả ít tiền nghỉ ốm hơn," bà Heenan nói.
Lộ trình áp dụng
Mặc dù dự luật đã được thông qua, quy định sẽ có thời gian chuyển tiếp 2 năm trước khi chính thức áp dụng. Luật Kỳ nghỉ 2003 vẫn có hiệu lực trong thời gian này.
Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm (MBIE) cho biết sau khoảng thời gian 2 năm, các bên sẽ có thêm 1 năm để điều chỉnh lại hợp đồng lao động phù hợp với khung pháp lý mới. Nếu doanh nghiệp không tuân thủ, người lao động có thể phản ánh tới Thanh tra Lao động (thuộc MBIE) hoặc nộp đơn khiếu nại lên Cơ quan Quan hệ Lao động.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang