Tình trạng trộm cắp tại các cửa hàng ở New Zealand đã cán mốc kỷ lục trong 15 năm qua. Đáng chú ý, các nguyên nhân đằng sau làn sóng tội phạm này phức tạp hơn nhiều so với dự đoán của công chúng.
Ông Matt Tierney hiện là Trưởng Đơn vị Hỗ trợ Điều tra Tội phạm Bán lẻ Quốc gia thuộc Cảnh sát New Zealand.Theo dữ liệu từ Bộ Tư pháp New Zealand, trong niên độ 2024/25, lực lượng cảnh sát đã khởi tố số lượng hồ sơ trộm cắp cao nhất kể từ giai đoạn 2008/09. Điều này kéo theo tỷ lệ kết án tại hệ thống tòa án quốc gia cũng tăng mạnh tương ứng.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định tình trạng trộm cắp leo thang không đơn thuần xuất phát từ áp lực chi phí sinh hoạt. Thực tế cho thấy, các đối tượng tội phạm đang có xu hướng tuồn vét hàng hóa với số lượng lớn để bán lại cho các băng nhóm hoặc tổ chức ngầm lấy tiền mặt — phần lớn phục vụ mục đích tiêu thụ ma túy.
Đại diện Cảnh sát New Zealand nghi ngờ số liệu chính thức được công bố chỉ phản ánh "một phần nhỏ" của thực trạng thực tế, dù số lượng báo cáo vi phạm từ các nhà bán lẻ đã tăng vọt.
Ông Matt Tierney, Trưởng Đơn vị Hỗ trợ Điều tra Tội phạm Bán lẻ Quốc gia, cho biết nhóm đối tượng thực hiện phần lớn là tội phạm ngoan cố, tái phạm nhiều lần. Họ tổ chức "vơ vét" hàng hóa tiêu dùng mỗi ngày nhằm mục đích bán lại trục lợi.
Đáng báo động, chuỗi siêu thị Woolworths ghi nhận mức tăng tới 238% các vụ việc hung hãn, bạo lực tại cửa hàng kể từ năm 2018. Trong khi đó, tổ chức Retail NZ cho biết nhiều chủ doanh nghiệp vẫn tỏ ra hoài nghi về khả năng can thiệp kịp thời của cảnh sát.
Trường hợp của Awhina Rehua — một người mẹ trẻ tại Hamilton — là một ví dụ điển hình. Đối tượng đã lợi dụng xe đẩy trẻ em làm công cụ ngụy trang để thực hiện trót lọt 7 vụ trộm máy hút bụi trong suốt 13 tháng. Khi tuyên phạt Rehua mức án quản chế tại gia, Thẩm phán Glen Marshall cho biết quyết định không áp dụng hình phạt tù xuất phát từ hoàn cảnh đặc biệt và trách nhiệm nuôi 3 con nhỏ của bị cáo.
Gia tăng số lượng khởi tố và kết án
Số liệu công bố theo Luật Thông tin Chính thức (OIA) cho thấy: Trong niên độ 2024/25, cảnh sát toàn quốc đã khởi tố 36,179 vụ việc — chỉ kém 404 vụ so với mốc kỷ lục 36,583 vụ ghi nhận vào năm 2008/09.
Sự gia tăng số lượng cáo buộc kéo theo tỷ lệ kết án tăng đáng kể. Trong số 36,179 người bị khởi tố, có 72% trường hợp bị tuyên có tội, cao hơn mức 68% của 10 năm trước (thời điểm ghi nhận 16,053 án phạt).
Tính riêng hành vi trộm cắp tại cơ sở bán lẻ, số lượng người bị kết án trong niên độ 2024/25 đã đạt 14,626 trường hợp — tăng gấp hơn 4 lần so với thời điểm bắt đầu thu thập dữ liệu năm 1980/81 (2,947 trường hợp). Con số này liên tục gia tăng qua các năm: từ 8,161 (2022/23) lên 11,703 (2023/24), chỉ ghi nhận một đợt giảm nhẹ xuống 5,809 vào giai đoạn 2021/22 do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.
Về mặt địa lý, Canterbury từng là "điểm nóng" trộm cắp trong giai đoạn 2015–2021. Sau đó, làn sóng này dịch chuyển dần lên phía Bắc, tập trung tại East Coast, Waikato, South Auckland và trung tâm Auckland. Năm vừa qua ghi nhận số lượng cáo buộc (3,314) và kết án (2,844) cao nhất trong 10 năm qua tại các khu vực này.
Lưu ý: Dữ liệu trên chỉ thống kê mỗi cá nhân một lần duy nhất trong mỗi năm tài chính dựa trên hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất.
"Tội phạm chỉ thích hoạt động trong bóng tối"
Đơn vị của ông Tierney được thành lập cách đây 5 năm nhằm chuyên trách xử lý nạn trộm cắp bán lẻ. Ông cho rằng con số thống kê hiện tại chỉ là "bề nổi của tảng băng trôi", dù số lượng báo cáo từ doanh nghiệp đã liên tục tăng trong 3–4 năm qua.
Sự gia tăng số lượng báo cáo một phần xuất phát từ việc triển khai hệ thống khai báo trực tuyến và đầu số khẩn cấp 105. "Khi vấn đề được truyền thông chú ý và các nhà bán lẻ phối hợp chặt chẽ hơn với cơ quan chức năng, tỷ lệ ghi nhận vi phạm tự khắc sẽ tăng lên," ông Tierney giải thích.
Về đối tượng mục tiêu, tội phạm không nhắm vào một thương hiệu cố định mà mở rộng ra toàn thị trường. "Tùy thuộc vào nhu cầu tiêu thụ, chúng không từ bỏ bất kỳ chuỗi cửa hàng nào."
Để hạn chế rủi ro, lực lượng chức năng khuyến cáo các chủ cửa hàng tăng cường các giải pháp răn đe cơ bản như chủ động chào đón khách hàng. "Tội phạm muốn ra vào nhanh chóng mà không bị chú ý. Ánh sáng và sự can thiệp nhân sự tối thiểu sẽ khiến đa số đối tượng từ bỏ ý định."
Bên cạnh đó, công nghệ nhận diện khuôn mặt (FRT) đang phát huy hiệu quả răn đe lớn tại các chuỗi bán lẻ quy mô lớn nhờ khả năng phát hiện sớm các đối tượng thuộc diện cấm ra vào.
Đánh giá về động cơ, ông Tierney tái khẳng định phần lớn hành vi xuất phát từ nhóm tội phạm chuyên nghiệp, tái phạm nhiều lần. "Họ trộm cắp mỗi ngày để bán lại. Không ai trộm 20 khay thịt, 30 chai nước hoa Lynx hay gom sạch gian hàng mỹ phẩm Chemist Warehouse chỉ để dùng cho cá nhân."
Nhiều mặt hàng trộm cắp sau đó được tiêu thụ công khai trên các nền tảng trực tuyến, đặc biệt là Facebook Marketplace với giá rẻ bất thường.
Thủ đoạn dùng xe đẩy trẻ em ngụy trang
Awhina Flame Rehua (31 tuổi) từng bị đơn vị của Tierney xếp vào danh sách "tội phạm trộm cắp bán lẻ tái phạm nguy hiểm trên phạm vi toàn quốc". Đối tượng đã bị đưa ra xét xử tại Tòa án Hamilton với loạt cáo buộc trộm cắp tài sản có tổng trị giá gần 14,000 NZD.
Bị cáo Awhina Flame Rehua (31 tuổi) tại Tòa án Hạt Hamilton trong phiên tuyên án diễn ra vào cuối tháng 5. Ảnh: Belinda Feek.Chỉ riêng ngày 20/12, Rehua đã thực hiện trót lọt vụ trộm 3 máy hút bụi cao cấp. Đối tượng thản nhiên chất các sản phẩm Dyson và Shark vào xe đẩy tại cửa hàng Briscoes Petone rồi bước ra ngoài. 6 phút sau, đối tượng quay lại lấy tiếp một chiếc Dyson khác, tổng giá trị tài sản thiệt hại đạt 4,229.90 NZD.
Hồ sơ tòa án ghi nhận Rehua liên tục có tiền án về tội trộm cắp và lừa đảo trong các năm 2014, 2015, 2018, 2020, 2022 và 2023. Từ tháng 1/2025 đến tháng 2 năm nay, Rehua tiếp tục nhắm vào hàng loạt chuỗi cửa hàng lớn như Chemist Warehouse, Woolworths, Briscoes, Mitre 10, Farmers, MECCA tại Hamilton, Tauranga và Wellington.
Thủ đoạn của đối tượng là đẩy xe trẻ em kèm nhiều túi xách xung quanh. Rehua chọn hàng vào giỏ đen rồi lén chuyển sang túi cá nhân. Đối tượng có lúc rời đi mà không trả tiền, có lúc chọn thanh toán một món đồ giá trị thấp để qua mặt an ninh.
Dù từng bị lực lượng an ninh bắt giữ quả tang tại Chemist Warehouse Chartwell và Mitre 10 Mega Hamilton, Rehua vẫn tiếp tục thực hiện hành vi gian lận. Thậm chí, đối tượng từng mang thẳng một chiếc máy làm đá Ninja Slushi từ kệ ra quầy thu ngân Briscoes The Base để đòi... hoàn tiền trót lọt 359 NZD.
Tại phiên tòa, đơn xin giấu tên vĩnh viễn của Rehua đã bị Thẩm phán Glen Marshall bác bỏ nhằm đảm bảo quyền lợi của các bên bị hại. Sau khi xem xét hoàn cảnh là mẹ đơn thân nuôi 3 con nhỏ, Tòa tuyên phạt Rehua 12 tháng tù, chuyển đổi thành 5 tháng quản chế tại gia, đồng thời buộc bồi thường hơn 12,000 NZD với mức trả góp 10 NZD/tuần.
Hoài nghi về khả năng xử lý của cảnh sát
Bà Carolyn Young, Tổng Giám đốc Retail NZ, cho biết tốc độ gia tăng tội phạm đang có dấu hiệu đi ngang nhờ các giải pháp an ninh từ phía doanh nghiệp. Dù vậy, thị trường vẫn chưa có "liều thuốc đặc trị" triệt để.
Bà Carolyn Young, Tổng Giám đốc Tổ chức Bán lẻ New Zealand.Khảo sát mới nhất cho thấy tỷ lệ cửa hàng chủ động báo cáo trộm cắp cho cảnh sát đã tăng từ 33% lên 50%. Tuy nhiên, không ít chủ doanh nghiệp vẫn nghi ngờ tính hiệu quả của quy trình xử lý pháp lý.
"Nhiều người lo ngại cuộc gọi đến 105 sẽ rơi vào khoảng trống, thủ phạm không bị bắt giữ hoặc hệ thống tư pháp không đủ sức răn đe," bà Young chia sẻ. "Thực tế cho thấy, các đối tượng từng vi phạm rất dễ quay lại tái phạm."
Bà Young chỉ ra 3 động cơ chính thúc đẩy nạn trộm cắp hiện nay: Tội phạm có tổ chức, nạn nghiện ngập và tội phạm thanh thiếu niên. Trong đó, tội phạm có tổ chức không nhất thiết là các băng nhóm truyền thống, mà bao gồm các nhóm tội phạm chuyên "trộm theo đơn đặt hàng" (như các đơn hàng thịt trị giá hàng nghìn đô la) để bán lại trên mạng xã hội.
Các mặt hàng bị nhắm đến nhiều nhất tại các trung tâm lớn là thiết bị điện tử và máy hút bụi. Đáng chú ý, các chuỗi bán lẻ đều khuyến cáo nhân viên không trực tiếp can thiệp, bởi 80% các vụ va chạm bạo lực xảy ra khi hung thủ bị đối mặt. "Hiện nay, rủi ro đối tượng mang theo hung khí giấu trong người như dao, mã tấu, tuốc-nơ-vít hay súng là rất cao," bà Young cảnh báo.
Doanh nghiệp tăng cường công nghệ tự vệ
Đại diện Foodstuffs North Island cho biết hệ thống ghi nhận từ 1,600 đến 1,700 sự cố an ninh mỗi tháng — dù đã giảm so với mức đỉnh 2,000 vụ vào tháng 1/2025. Trong đó, khoảng 30–40 vụ có tính chất nghiêm trọng (hành hung, cướp tài sản) và khoảng 6 vụ có sử dụng vũ khí.
Đối tượng tái phạm chiếm 45% tổng số vụ việc, gây ra khoảng 200 vụ vi phạm lệnh cấm vào cửa mỗi tháng. Các địa bàn thiệt hại nặng nhất gồm Hawke's Bay, Hamilton, Auckland và Wellington.
Hiện tại, Foodstuffs NI đã thử nghiệm công nghệ nhận diện khuôn mặt (FRT) tại 25 cửa hàng. Kết quả sau 6 tháng cho thấy công nghệ này giúp ngăn chặn khoảng 100 sự cố an ninh. Bên cạnh FRT, doanh nghiệp này còn kết hợp CCTV, lực lượng an ninh chuyên trách, camera hành trình cho nhân viên và áp dụng chính sách nghiêm trị không dung thứ.
Đại diện Woolworths cho biết chuỗi siêu thị này đã ghi nhận mức tăng 238% đối với các hành vi bạo lực và hung hãn kể từ năm 2018.Tương tự, chuỗi siêu thị Woolworths ghi nhận mức tăng 238% các vụ bạo lực và hung hãn nhắm vào nhân viên từ giai đoạn 2018–2025. Đại diện doanh nghiệp, bà Denva Wren, xác nhận Woolworths đang trong quá trình thử nghiệm cẩn trọng công nghệ FRT nhằm phát hiện sớm nguy cơ và bảo vệ an toàn cho nhân viên lẫn khách hàng.
Các thương hiệu lớn khác như Briscoes, Rebel Sport và Bunnings cũng đã lần lượt triển khai thử nghiệm công nghệ FRT trên toàn hệ thống từ đầu năm nay.
Theo nzherald.co.nz – Lani Hoang