Sau cái chết do tự sát của vợ, một người chồng đau đớn mô tả cơ sở điều trị tâm thần nội trú ở New Zealand "còn không đủ tiêu chuẩn cho chó ở, nói gì đến người vợ vừa mới sinh con".
Một phần ba phụ nữ gặp khủng hoảng sức khỏe tâm thần sinh sản nghiêm trọng không nhận được sự chăm sóc chuyên khoa mà họ cần. Ảnh tư liệu. Nguồn ảnh: Ủy ban Nhân quyền New Zealand.Đối với nhiều bà mẹ New Zealand, mang thai và làm mẹ là khoảng thời gian ngập tràn hạnh phúc. Nhưng mỗi năm, với gần 30.000 phụ nữ, những tháng ngày đó lại trở thành cuộc chiến dữ dội với khủng hoảng tâm lý, loạn thần, nỗi đau mất mát và trong những trường hợp bi thảm nhất là tự sát hoặc sự ra đi của chính con mình.
Các báo cáo mới đây đã gióng lên hồi chuông cảnh báo – cùng số liệu thiệt hại tài chính cụ thể – về những hậu quả nặng nề khi các bà mẹ không nhận được sự giúp đỡ kịp thời.
Một báo cáo do Bộ Y tế New Zealand (Health New Zealand Te Whatu Ora) ủy quyền – từng bị giấu kín cho đến khi biên tập viên chính trị Thomas Coughlan của tờ NZ Herald đấu tranh yêu cầu công khai – tiết lộ: Một phần ba phụ nữ gặp khủng hoảng sức khỏe tâm thần sinh sản nghiêm trọng không nhận được sự chăm sóc chuyên khoa mà họ cần.
Một báo cáo khác từ Quỹ Tindall ước tính chi phí xã hội lâu dài do khủng hoảng tâm lý ở các bậc cha mẹ mới sinh lên tới hơn 2 tỷ NZD mỗi năm.
Nỗi đau phía sau những con số
Ẩn sau các con số giật mình đó là những người mẹ như Kristy Maguire, người từng trải qua chứng loạn thần sau sinh và bị chia cắt khỏi con mình.
Biên tập viên Thomas Coughlan chia sẻ: "Khi sức khỏe phụ nữ và sức khỏe tâm thần bị bỏ ngỏ cùng lúc, họ như rơi vào hai kẽ hở lớn của hệ thống y tế." Ông nhấn mạnh đây không phải là vấn đề mới: "Nhìn lại lịch sử 10 đến 20 năm qua, vấn đề này dường như chưa bao giờ là ưu tiên hàng đầu mà các bộ trưởng y tế qua nhiều thế hệ muốn giải quyết."
Quá trình đưa các báo cáo ra ánh sáng gặp nhiều trở ngại. "Hầu hết các báo cáo đã hoàn thành từ cuối năm 2023 và lẽ ra phải được chủ động công bố trong năm 2024. Tuy nhiên, chúng chỉ được phát hành sau khi chúng tôi yêu cầu theo Luật Thông tin Chính thức (OIA)," Coughlan cho biết.
Bất bình đẳng trong tiếp cận y tế
Khoảng 15% người mẹ gặp khủng hoảng tâm thần nghiêm trọng trong giai đoạn quanh thời điểm sinh nở. Một phần ba trong số đó không nhận được sự hỗ trợ cần thiết do rào cản địa lý.
Hiện chỉ có Auckland và Christchurch sở hữu mô hình chuyên khoa cho phép mẹ và bé ở cùng nhau trong quá trình điều trị tâm thần nội trú – phương pháp được quốc tế đánh giá là tối ưu nhất. Ở các khu vực khác, người mẹ buộc phải chia tách khỏi con sơ sinh.
Trường hợp của Kristy Maguire là một minh chứng. Sau khi sinh mổ, cô gặp các triệu chứng loạn thần sau sinh. Cô bị cưỡng chế điều trị theo Luật Sức khỏe Tâm thần và phải rời xa con mới sinh. Sự chia cắt này gây ra tổn thương tâm lý nghiêm trọng.
Gần đây, Luật Sức khỏe Tâm thần tại New Zealand đã sửa đổi, quy định ưu tiên giữ các bà mẹ ở cùng con sơ sinh trong quá trình điều trị.
Kẽ hở pháp lý và hệ lụy kéo dài
Hệ thống y tế cũng bộc lộ bất cập đối với các trường hợp sẩy thai hoặc thai chết lưu. Sau khi trải qua biến cố thai chết lưu, Serra Clark được thông báo sẽ tự động chuyển tuyến đến dịch vụ tâm thần thai sản. Nhưng thực tế không diễn ra như vậy. Theo quy định quản lý, để tiếp cận dịch vụ hỗ trợ tâm thần, người mẹ bắt buộc phải có "con còn sống".
Về mặt kinh tế, báo cáo từ Quỹ Tindall cho thấy chi phí xã hội 2 tỷ NZD mỗi năm có thể tăng lên 4,3 tỷ NZD nếu tính cả những trường hợp căng thẳng tâm lý chưa được chẩn đoán chính thức.
Bà Paulien Fa'atafa, đại diện dự án, nhấn mạnh:
• 65% chi phí thiệt hại xã hội (tương đương 2 tỷ NZD) ảnh hưởng trực tiếp đến đứa trẻ.
• Hậu quả kéo dài suốt 25 năm, tác động tiêu cực đến sức khỏe, giáo dục, tương tác với cơ quan bảo vệ trẻ em (Oranga Tamariki), tư pháp và năng lực sản xuất của đứa trẻ trong tương lai.
• Rào cản định kiến khiến nhiều bà mẹ không dám lên tiếng vì sợ mất quyền nuôi con.
Bà Fa'atafa khẳng định: "Đây không phải là câu chuyện chúng ta có đủ ngân sách để đầu tư cho cộng đồng và phòng ngừa hay không, mà là chúng ta có gánh nổi chi phí nếu KHÔNG đầu tư hay không."
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang