Ngân hàng Trung ương New Zealand (RBNZ) đã giữ lãi suất ở mức thấp kỷ lục lâu hơn mức cần thiết trong giai đoạn đại dịch. Điều này đẩy lạm phát lên đỉnh điểm và kích hoạt chu kỳ "tăng trưởng nóng - suy thoái" mà quốc gia này vẫn đang phải gánh chịu hậu quả, theo kết quả một cuộc kiểm điểm độc lập vừa công bố.
Các nhà đánh giá đã cẩn thận dành lời khen ngợi cho phản ứng sớm của ngân hàng đối với cuộc khủng hoảng, gọi đó là "đáng khen ngợi" và mô tả khoản hỗ trợ khẩn cấp là kịp thời và rất cần thiết. (Nguồn: 1News)Báo cáo do cựu Phó Thống đốc RBNZ David Archer và Giáo sư Athanasios Orphanides từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) thực hiện cho biết nền kinh tế đã "tăng nhiệt đến mức cực đoan chưa từng có trong lịch sử".
Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng việc chính phủ tiền nhiệm sửa đổi luật, giao cho RBNZ "mục tiêu kép" — vừa hỗ trợ việc làm vừa kiểm soát lạm phát — đã làm chệch hướng các nhà quản lý khỏi mục tiêu ổn định giá cả. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến sai lầm.
Bộ trưởng Tài chính Nicola Willis, người yêu cầu thực hiện báo cáo này, nhận định kết quả cho thấy ngân hàng trung ương đã "quá chậm trễ trong việc nhấn phanh" trong giai đoạn 2020–2021.
"Tôi đề nghị ngân hàng nghiên cứu kỹ các khuyến nghị này và công khai báo cáo phản hồi," bà Willis cho biết. Dù vậy, Chính phủ New Zealand chưa cam kết thực hiện ngay toàn bộ các khuyến nghị dành cho giới chính trị gia.
Tranh cãi xung quanh "mục tiêu kép"
Dù đưa ra các chỉ trích, các chuyên gia phản biện vẫn dành lời khen cho phản ứng ban đầu của RBNZ trong khủng hoảng, gọi các gói hỗ trợ khẩn cấp lúc bấy giờ là "kịp thời và rất cần thiết".
Năm 2020, RBNZ cắt giảm lãi suất điều hành xuống 0,25% và bắt đầu mua hàng tỷ đô la trái phiếu chính phủ để bơm tiền kích thích nền kinh tế đang suy ngoái. Báo cáo đánh giá nền kinh tế phục hồi tốt hơn dự kiến, nhưng chính sách tiền tệ lại không điều chỉnh kịp thời.
"Phải mất trọn một năm chính sách mới thích ứng với thực tế là gói kích thích ban đầu đã đạt mục tiêu. Các dữ liệu kinh tế tích cực bị phớt lờ, còn rủi ro tăng lạm phát lại bị đánh giá thấp," báo cáo ghi rõ.
Hậu quả là tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 3.2% — mức thấp kỷ lục không thể duy trì ổn định — trong khi lạm phát vọt lên 7.3%, vượt xa mức mục tiêu.
Bộ trưởng Nicola Willis nhấn mạnh việc Chính phủ Đảng Lao động trước đây mở rộng thẩm quyền của RBNZ sang cả mục tiêu tối đa hóa việc làm đã "làm giảm tầm quan trọng của việc ổn định giá cả".
“Một trong những hành động đầu tiên của Chính phủ hiện tại khi nhậm chức là khôi phục lại tập trung duy nhất của RBNZ vào kiểm soát lạm phát. Bởi lẽ duy trì lạm phát ổn định chính là đóng góp lớn nhất của chính sách tiền tệ cho thị trường việc làm trong trung hạn,” bà Willis khẳng định.
Báo cáo cũng hoan nghênh những thay đổi gần đây trong quy chế của Hội đồng Chính sách Tiền tệ nhằm khuyến khích sự đa dạng góc nhìn, bao gồm việc công khai phiếu bầu của từng thành viên khi không đạt được sự đồng thuận.
Những kịch bản lẽ ra đã ngăn được suy thoái
Ngoài tác động từ quy định chính phủ, RBNZ cũng mắc các sai lầm nội bộ từ trước đại dịch, bao gồm việc thu hẹp phân tích kịch bản và xây dựng một hội đồng ưu tiên sự đồng thuận thay vì tư duy phản biện.
Đáng chú ý, báo cáo phát hiện RBNZ thực chất vẫn nới lỏng chính sách tiền tệ ngay cả khi tuyên bố đang thắt chặt. Vì lạm phát tăng nhanh hơn lãi suất điều hành, lãi suất thực tế (lãi suất điều hành trừ đi lạm phát) liên tục giảm xuống mức thấp kỷ lục. Tuy nhiên, yếu tố "lãi suất thực" lại hiếm khi được thảo luận trong các cuộc họp của ngân hàng.
Báo cáo đã mô hình hóa 3 kịch bản thay thế. Trong đó, kịch bản nâng lãi suất sớm hơn nhưng với lộ trình từ tốn sẽ giữ lạm phát dưới 5% và tránh hoàn toàn chu kỳ "bùng nổ - suy thoái".
"Nếu áp dụng kịch bản này, RBNZ đã thực hiện mục tiêu kép tốt hơn nhiều: vừa kiểm soát được đà tăng của lạm phát, vừa giữ tỷ lệ thất nghiệp tiệm cận mức bền vững tối đa," báo cáo kết luận.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang