Đảng Lao động New Zealand đang yêu cầu Tổng Kiểm toán mở cuộc điều tra về hợp đồng cung cấp bộ dụng cụ khoa học trị giá 40 triệu NZD, do lo ngại nghiêm trọng về quy trình đấu thầu và nguy cơ xung đột lợi ích tài chính.
Bộ trưởng Giáo dục Erica Stanford. (Nguồn: 1News)Vào tháng 2 năm nay, tổ chức House of Science đã được xác nhận là nhà cung cấp cho dự án triển khai bộ dụng cụ khoa học và pūtaiao (khoa học bản địa) trên phạm vi toàn quốc.
Tuy nhiên, hợp đồng này đang đối mặt với sự giám sát gay gắt sau khi các tài liệu công bố theo Luật Thông tin Chính thức (OIA) cho thấy House of Science đã liên tục vận động Bộ trưởng Giáo dục Erica Stanford cấp kinh phí cho các bộ dụng cụ của họ trước khi hợp đồng được trao, đồng thời liên tục hỏi thăm thông tin từ văn phòng Bộ trưởng trong suốt quá trình đấu thầu.
Trước khi quá trình đấu thầu bắt đầu, bà Chris Duggan – Giám đốc điều hành của House of Science – cũng đã được bổ sung vào nhóm biên soạn chương trình giảng dạy môn khoa học theo đề xuất của Bộ trưởng Stanford. Việc này diễn ra bất chấp cảnh báo từ Bộ Giáo dục rằng bà có xung đột lợi ích tài chính lớn và có thể thu lợi trực tiếp từ vị trí này.
"Bà ấy điều hành House of Science – đơn vị cung cấp tài nguyên khoa học cho các trường học – vì vậy bà ấy có thể hưởng lợi tài chính trực tiếp khi tham gia nhóm này," một quan chức Bộ Giáo dục viết trong tài liệu.
Phát biểu với kênh 1News, người mưu sát bóng (người phát ngôn) về giáo dục của Đảng Lao động, bà Ginny Andersen, cho biết bất chấp những cảnh báo về xung đột lợi ích, hợp đồng 40 triệu NZD vẫn được trao cho House of Science.
"Tôi sẽ gửi văn bản yêu cầu Tổng Kiểm toán mở cuộc điều tra làm rõ vụ việc. Người dân New Zealand có quyền được biết tiền thuế của họ đang được sử dụng như thế nào, và Bộ trưởng phải đảm bảo tính minh bạch cũng như trách nhiệm giải trình," bà Andersen nhấn mạnh.
Mối quan hệ giữa hành vi vận động hành lang và ngân sách
Các tài liệu cho thấy House of Science đã bắt đầu vận động Bộ trưởng Giáo dục cấp kinh phí triển khai các bộ dụng cụ tới các trường học trên toàn quốc ngay sau khi bà Stanford nhậm chức vào cuối năm 2023.
"House of Science rất mong muốn được hợp tác với Bộ trưởng và Bộ Giáo dục để hỗ trợ cung cấp các bộ tài nguyên khoa học tới tất cả các trường học ở New Zealand," bà Duggan viết cho Bộ trưởng vào tháng 1 năm 2024. "Chúng tôi rất sẵn lòng gặp Bộ trưởng và đội ngũ của bà để thảo luận về một chương trình phù hợp và được cấp ngân sách."
Trả lời phỏng vấn 1News tuần này, Bộ trưởng Stanford khẳng định bà chưa bao giờ phản hồi bất kỳ yêu cầu vận động hành lang nào: "Quý vị có thể thấy tôi không phản hồi những tin nhắn như vậy. Tôi không liên quan gì đến bà Chris hay việc vận động của bà ấy." Bà Stanford cũng tuyên bố chưa từng thảo luận về hợp đồng hay kinh phí với bà Duggan.
Tuy nhiên, một tài liệu khác được công bố theo Luật OIA lại cho thấy bà Duggan đã có buổi thuyết trình trực tiếp tại văn phòng Bộ trưởng vào tháng 3 năm 2024 để tiếp tục đề xuất cấp vốn:
"Một mô hình được cấp ngân sách trung ương sẽ mang lại sự đảm bảo lâu dài cho giáo viên, đồng thời góp phần xây dựng nguồn nhân lực STEM đang rất thiếu hụt. Nguồn vốn ổn định sẽ cho phép House of Science từng bước mở rộng chương trình đến từng lớp học, từng trường học trên khắp Aotearoa New Zealand."
Đến kỳ Ngân sách 2025, Bộ trưởng Stanford đã bảo vệ thành công khoản kinh phí dành cho dự án triển khai bộ dụng cụ khoa học. "Tôi đã nói với Bộ Giáo dục rằng hãy lập đề xuất ngân sách để đưa các tài nguyên này vào trường học. Sau đó, Bộ sẽ tự tìm kiếm nhà cung cấp tốt nhất," bà Stanford cho biết.
Bộ Giáo dục khẳng định quy trình đấu thầu minh bạch
Đại diện Bộ Giáo dục chia sẻ với 1News rằng bà Duggan đã kê khai trung thực về xung đột lợi ích với tư cách là người sáng lập House of Science ngay khi tham gia nhóm biên soạn chương trình giảng dạy. Bộ cũng đã áp dụng các biện pháp kiểm soát để đảm bảo bà không có được lợi thế cạnh tranh bất bình đẳng.
"Bộ đã thực hiện một quy trình chặt chẽ để đảm bảo bà Duggan không có lợi thế cạnh tranh nhờ việc tham gia nhóm biên soạn dự thảo chương trình giảng dạy môn khoa học," Bộ Giáo dục khẳng định.
Bộ cũng cho biết có 9 tổ chức đã tham gia đợt đấu thầu này: "Xung đột lợi ích tiềm ẩn của bà Duggan đã được khai báo rõ ràng trong hồ sơ đề xuất (RFP) của House of Science và được quản lý suốt quá trình thu mua. House of Science đạt điểm tổng thể cao nhất nhờ hồ sơ dự thầu xuất sắc nhất."
Vào tháng 2 năm nay, House of Science đã được xác nhận là nhà cung cấp cho dự án triển khai bộ dụng cụ khoa học và pūtaiao trên toàn quốc. (Nguồn: 1News)Về phần mình, bà Duggan khẳng định House of Science là một tổ chức từ thiện phi lợi nhuận, không phải doanh nghiệp thương mại, và cá nhân bà không thu lợi tài chính từ hợp đồng này: "Mục tiêu duy nhất của tôi là mang lại sự tiếp cận bình đẳng với khoa học cho trẻ em cấp tiểu học."
Bà Duggan nói thêm rằng bà đã tuân thủ nghiêm ngặt các quy định để không tạo lợi thế cho tổ chức của mình: "Tôi chỉ sử dụng các thông tin công khai dành cho tất cả các bên tham gia đấu thầu. Mọi kiến thức có được từ nhóm biên soạn đều không được đưa vào hồ sơ dự thầu." Bà cũng cho biết từng gặp nhiều Bộ trưởng và người phát ngôn giáo dục của các bên từ năm 2014 đến nay.
Giới chuyên gia tiếp tục nghi vấn
Mặc dù vậy, Tiến sĩ Claire Coleman – một học giả độc lập và từng là Trưởng nhóm biên soạn chương trình giảng dạy môn Nghệ thuật – vẫn bày tỏ sự quan ngại sâu sắc.
Tiến sĩ Claire Coleman. (Nguồn: 1News)Đợt mời thầu diễn ra vào tháng 8 năm 2025 yêu cầu một nhà cung cấp có thể triển khai "mô hình thư viện luôn luân chuyển các bộ dụng cụ khoa học/pūtaiao có sẵn". Đây chính là mô hình mà House of Science đã và đang vận hành (gửi dụng cụ đến trường học, sau đó thu hồi và thu mới).
"Hồ sơ mời thầu được viết như thể thiết kế riêng cho mô hình hộp dụng cụ sẵn có của House of Science, điều này đặt ra rất nhiều dấu hỏi," Tiến sĩ Coleman nhận định.
Bà cũng chỉ trích việc đưa bà Duggan vào nhóm biên soạn chương trình giảng dạy: "Những người đảm nhận trách nhiệm xây dựng chương trình học cho thế hệ trẻ phải là các chuyên gia, học giả, nhà giáo dục dựa trên nghiên cứu khoa học, chứ không phải những người có lợi ích thương mại gắn liền với đó. Tài nguyên học tập phải tuân theo chương trình giảng dạy, chứ không phải ngược lại."
Giải đáp phản ứng này, ông Antony Harvey – Giám đốc Điều hành Hoạt động Kinh doanh của Bộ Giáo dục – khẳng định bà Duggan hoàn toàn đủ năng lực: "Bà Duggan được bổ sung vào nhóm đóng góp nhờ kinh nghiệm phong phú trong việc phát triển tài nguyên khoa học bám sát chương trình giảng dạy, mối liên kết chặt chẽ với giáo viên và những góc nhìn thực tiễn giá trị mà bà mang lại cho việc dạy và học khoa học."
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang