Tổ chức Consumer NZ cảnh báo nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp tại New Zealand sẽ đối mặt với mức tăng phí dịch vụ đường dây điện rất lớn từ năm tới, khi cơ chế cước cố định thấp chính thức bị loại bỏ hoàn toàn.
Consumer NZ cảnh báo những người cao tuổi có thu nhập cố định có thể chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các thay đổi này. Nguồn ảnh: 123RFNhững biến động lớn sắp tới đã khiến ông John Harbord, Chủ tịch Cơ quan Quản lý Điện lực, phải gửi thư tới các công ty quản lý mạng lưới đường dây. Trong thư, ông bày tỏ sự lo ngại khi một bộ phận người tiêu dùng có thể phải gánh chịu mức tăng hóa đơn điện cao bất thường.
Lộ trình khai tử cước cố định thấp
Cơ chế cước cố định thấp được áp dụng từ năm 2004, cho phép người tiêu dùng thuộc nhóm này chỉ phải trả 30 cent/ngày. Tuy nhiên, quy định này đã liên tục bị cắt giảm trong 5 năm qua, đưa mức phí tối đa hiện nay lên 1,80 NZD/ngày.
Từ ngày 1/4 năm sau, các công ty đường dây sẽ không còn nghĩa vụ phải duy trì mức cước cố định thấp này. Chia sẻ trên chương trình Nine to Noon, ông Paul Fuge - Trưởng bộ phận Powerswitch thuộc Consumer NZ - cho biết một số đơn vị có thể sẽ đẩy mức phí này lên tới 4,70 NZD/ngày.
"Khoảng 67% số hộ gia đình hiện đủ điều kiện áp dụng cước dùng ít — tức những hộ tiêu thụ dưới 8.000 kWh điện/năm, hoặc dưới 9.000 kWh/năm nếu ở khu vực phía Nam đảo Nam... Hiện tại, mức phí cố định tiêu chuẩn bình quân đang ở mức 2,70 NZD/ngày." — Ông Paul Fuge, Trưởng bộ phận Powerswitch (Consumer NZ)
Cuộc dịch chuyển cước phí: Ai là người chịu thiệt?
Theo ông Fuge, sự thay đổi này sẽ tạo ra nhóm "được" và "mất":
• Nhóm chịu thiệt nhiều nhất: Khoảng 40% hộ gia đình sẽ phải trả nhiều tiền hơn (dựa trên phân tích từ Bộ Kinh doanh, Sáng tạo và Việc làm - MBIE). Những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất về mặt chi phí là các hộ gia đình thu nhập thấp, hộ gia đình ít người, đặc biệt là người cao tuổi.
• Nhóm hưởng lợi: Các hộ gia đình có thu nhập cao hơn, quy mô lớn hơn và tiêu thụ lượng điện lớn hơn.
Tại sao chính sách cũ không còn hiệu quả?
Một trong những lý do xóa bỏ quy định này là nhằm tạo sự công bằng cho các gia đình đông người. Ban đầu, cước cố định thấp được thiết kế để hỗ trợ người nghèo, nhưng thực tế đây lại là công cụ kém hiệu quả trong việc giải quyết tình trạng "nghèo năng lượng":
• Hộ thu nhập thấp dùng nhiều điện: Do gia đình đông con, chất lượng nhà ở kém (thiếu cách nhiệt) và sử dụng các thiết bị điện cũ hao phí nhiều năng lượng.
• Hộ giàu dùng ít điện: Hưởng lợi từ cước thấp nhờ ở nhà chất lượng cao, trang bị thiết bị tiết kiệm điện và số lượng người ở ít.
Mức tăng thực tế và áp lực chi phí lên người dân
Do mỗi công ty đường dây tự quyết định lộ trình hủy bỏ cước cũ, thị trường có thể sẽ xuất hiện tới 50 phương án áp giá khác nhau (dù về mặt lý thuyết tổng doanh thu của họ không đổi).
Ông Fuge tính toán: Nếu một hộ gia đình đang trả mức phí thấp 1,80 NZD/ngày, mức tăng trung bình họ phải đối mặt là 90 cent/ngày — tương đương khoảng 335 NZD/năm. Theo lý thuyết, biến phí (giá điện theo sản lượng tiêu thụ) sẽ phải giảm tương ứng, nhưng thực tế điều này có diễn ra hay không và diễn ra như thế nào thì vẫn chưa thể khẳng định.
Bộ Kinh doanh, Sáng tạo và Việc làm New Zealand (MBIE) cho biết tác động lên phần lớn các hộ gia đình dự kiến không quá lớn. Phân tích cho thấy khoảng 85% hộ gia đình sẽ có mức tăng hoặc giảm chi phí không quá 9 NZD/tháng (khoảng 120 NZD/năm). Dù vậy, báo cáo cũng chỉ ra một số hộ tiêu thụ điện cực thấp có thể gặp mức tăng cao hơn đáng kể.
Ông Fuge cho biết thêm: "Giá điện đã tăng 20% trong 2 năm qua, người tiêu dùng vốn đã rất chật vật, đặc biệt là người già. Giờ đây, những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất lại chính là những người ít có khả năng chi trả nhất."
Phản ứng từ cơ quan quản lý và các đơn vị liên quan
Bà Sarah Gillies, Giám đốc điều hành Cơ quan Quản lý Điện lực, kỳ vọng các công ty đường dây sẽ "cân nhắc kỹ lưỡng tác động tới các hộ gia đình dùng ít điện".
Tuy nhiên, Consumer NZ cho rằng cơ quan quản lý đã "ngủ gật trên vô-lăng" khi để tình trạng này kéo dài đến phút chót dù đã có lộ trình 5 năm. Việc các công ty đường dây áp dụng chính sách khác nhau cũng sẽ tạo ra một kiểu "xổ số theo mã bưu chính" (tùy khu vực mà người dân chịu sốc giá nhanh hay chậm).
Đại diện các công ty đường dây, bà Tracy Kai - Giám đốc điều hành Electricity Networks Aotearoa - cho biết hiện đã có chương trình hỗ trợ tín dụng dành cho các hộ gia đình khó khăn. Chương trình này được gia hạn đến năm 2032 và người dân có thể đăng ký thông qua các nhà bán lẻ điện.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang