Trong loạt bài "Tình hình Đất nước" (State of the Nation), một thợ thủ công 66 tuổi đã nghỉ hưu chia sẻ góc nhìn thẳng thắn về tình hình đất nước New Zealand (Aotearoa) và kế hoạch bỏ phiếu của ông trong kỳ bầu cử ngày 7/11 sắp tới.
Ai sẽ là người lãnh đạo New Zealand bước sang năm 2027? (Nguồn: 1News)Tổng quan về nhân vật
Gia đình ông có bao nhiêu người? Có hai người.
Ông và vợ? Vâng, vợ tôi và tôi.
Ông còn đi làm không? Không, tôi đã nghỉ hưu.
Tổng thu nhập hàng năm trước thuế của gia đình là bao nhiêu? Khoảng 250.000 NZD.
Vậy là vợ ông vẫn đang đi làm? Không, cô ấy không làm việc.
Thu nhập chủ yếu đến từ các khoản đầu tư? Đúng vậy, chúng tôi có các khoản đầu tư.
Ông xác định mình thuộc sắc tộc nào? Người Māori New Zealand, người Pākehā (người New Zealand gốc Âu)... Tôi đơn giản là một người New Zealand.
Quan điểm chính trị và lựa chọn bầu cử
Ông đã quyết định sẽ bầu cho ai trong kỳ bầu cử tháng 11 chưa?
Rồi, tôi đã quyết định. Tôi sẽ bầu cho đảng Quốc gia ở đơn vị bầu cử của mình, còn phiếu bầu cho đảng tôi sẽ dành cho đảng ACT.
Điều gì khiến ông đưa ra quyết định đó?
Tôi thích đảng ACT. David Seymour có nhiều ý tưởng hay và hãy cứ cho là ông ấy ủng hộ một đất nước bình đẳng. Tôi cũng hướng tới một đất nước bình đẳng. Tôi đã quá mệt mỏi với những điều nhảm nhí đang diễn ra khắp nơi lúc này.
Lãnh đạo đảng ACT kiêm Phó Thủ tướng David Seymour. (Nguồn: Breakfast)Ông có phải là cử tri trung thành của ACT từ lâu?
Tôi đã bầu cho họ trong kỳ bầu cử trước. Trước đó tôi thường chỉ bầu cho Quốc gia, trừ một lần tôi từng bầu cho Winston Peters.
Có chính sách cụ thể nào của ACT phù hợp với giá trị của ông không?
Có, tôi nghĩ việc giải quyết các vấn đề liên quan đến Tòa án Waitangi là điều quan trọng cần hoàn thành. Đơn giản vì tôi tin rằng tất cả chúng ta ở đây đều bình đẳng. Lớn lên vào những năm 1960, tôi tin rằng mọi người ở New Zealand khi đó hầu như đều bình đẳng. Nhưng dần dần, đất nước này đang bị chiếm đoạt — về cơ bản là bị "bắt nạt" và đổi hướng.
Khi David Seymour nói về sự bình đẳng của người New Zealand, lập luận phản bác thường là tỷ lệ người Māori gặp khó khăn cao hơn trong mọi mặt, từ thất nghiệp, nghèo đói đến sức khỏe yếu kém. Ông có nghĩ chúng ta thực sự có sự bình đẳng? Những thống kê đó có đúng không?
Bằng chứng nào chứng minh điều đó? Tôi không phải là người phân biệt chủng tộc. Tôi có những người bạn là người Māori. Nhưng có bao nhiêu người thực sự là người Māori? Họ là người châu Âu nhiều hơn hay người Māori nhiều hơn? Đó là điều bạn phải tự xác định.
Ông có nghĩ tiếng Māori (te reo Māori) nên được dạy ở các trường tiểu học không?
Chà, bạn cũng có thể nói nên dạy tiếng Trung Quốc ở tiểu học vậy. Bắt đầu từ đâu và dừng lại ở đâu? Tiếng Māori chẳng có vấn đề gì cả. Khi tôi đi học, chúng tôi có học vài câu, nhưng chắc chắn không học trọn vẹn ngôn ngữ này. Tôi thấy không có sự cần thiết phải học hoàn chỉnh ngôn ngữ đó bây giờ, vì nó chỉ là một tiểu ngôn ngữ. Nó không mang tính toàn cầu. Tôi không tin nó thực sự giúp ích cho mọi người tiến bước ra thế giới hay làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn.
Chương trình Te Ahu o Te Reo từng được cấp vốn đầy đủ đã bị hủy bỏ vào năm 2024 giữa những chỉ trích rằng nó không mang lại hiệu quả tương xứng với chi phí. (Nguồn: TVNZ)Đánh giá các nhà lãnh đạo chính trị
Đánh giá của ông về Christopher Luxon với tư cách là một nhà lãnh đạo?
Tôi không ấn tượng lắm với ông ấy trong 3 năm qua. Nhưng tôi không xem TV. Chúng tôi cố tình không xem tin tức — chúng tôi dừng xem từ thời Jacinda Ardern ngày nào cũng lên truyền hình phát biểu.
Vì vậy, những gì tôi biết về Luxon chỉ là qua mạng internet và một vài video trên YouTube. Thực tế, ông ấy đã làm tôi ấn tượng trong 4 tuần qua nhiều hơn so với 3 năm trước đó.
Ông ấy dường như đang tìm lại chính mình, tự tin hơn một chút. Hãy đối mặt với thực tế: cậu ấy còn khá non nớt. Winston Peters có thể lấn lướt ông ấy dễ dàng, giống như cách Winston lấn lướt Hipkins và những người khác. Nhưng đội ngũ của Luxon dường như đang ủng hộ ông ấy nhiều hơn trước.
Thủ tướng Christopher Luxon. (Nguồn: 1News)Điều gì ở David Seymour khiến ông ấn tượng?
Tôi luôn thích ông ấy. Tôi thích tư duy chính trị của ông ấy — ông ấy có góc nhìn giống tôi.
Chính sách xã hội, phúc lợi và kinh tế
Ông có nghĩ chúng ta nên cung cấp bữa trưa miễn phí tại các trường tiểu học?
Không, tôi không tin vào điều đó lắm. Thời tôi đi học làm gì có bữa trưa miễn phí; cha mẹ phải tự chuẩn bị đồ ăn cho con. Có thể có một số trẻ em thực sự cần bữa trưa miễn phí, tôi không phủ nhận điều đó. Có những người đang thực sự chật vật — ngay cả những người đang đi làm.
Vợ chồng tôi rất may mắn. Chúng tôi có thu nhập tốt, nhưng tôi hiểu ngoài kia có nhiều người đang gặp khó khăn.
Dù vậy, tôi đã kinh doanh cả đời, có những lúc làm việc 7 ngày một tuần. Vợ tôi cũng đi làm, rồi buổi tối cô ấy còn đi xếp hàng lên kệ ở siêu thị. Chúng tôi đã nỗ lực làm việc vất vả, trong khi ngày nay, nhiều người lại không muốn làm việc.
Tôi từng thuê nhân viên, họ đến gặp tôi và nói: "Tôi cần thêm tiền". Tôi bảo: "Được thôi, tuyệt vời, chúng ta có rất nhiều việc. Cậu có thể làm thêm cuối tuần hoặc làm tăng ca". Nhưng họ lại đáp: "Ôi không, tôi không muốn làm thế, tôi không muốn hỏng mất ngày cuối tuần của mình". Ngày nay ai cũng muốn nhận trợ cấp. Họ tự cho mình cái quyền đó.
Ông nghĩ gì về đề xuất kiểm tra chất kích thích ngẫu nhiên đối với những người nhận trợ cấp tìm việc làm?
Tôi thấy chẳng có vấn đề gì. Rất nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn kiểm tra chất kích thích. Nếu họ không dùng ma túy thì đâu có gì phải lo.
Tôi không quá khắt khe với việc ai đó hút một ít cần sa hay những thứ tương tự. Tôi không chống ma túy gay gắt, cũng như không phản đối rượu bia. Nhưng tôi tin rằng phải có kiểm soát và giới hạn. Giống như việc bạn sẽ gặp rắc rối nếu lái xe sau khi uống rượu, những người dùng ma túy mà vẫn nhận trợ cấp xã hội cũng nên bị kiểm tra tương tự.
David Seymour tranh luận rằng người lao động "không ở trong trạng thái sẵn sàng làm việc nếu đang say ma túy". (Nguồn: istock.com)Biến đổi khí hậu, AI và các vấn đề quốc gia
Ông có nghĩ chính phủ hiện tại đang làm đủ để chống biến đổi khí hậu?
Họ dự báo thời tiết tốt đến đâu chứ? Bạn không thể dự báo được biến đổi khí hậu. New Zealand chỉ tạo ra một phần rất nhỏ khí nhà kính của thế giới — nếu những khí đó thực sự là một vấn đề.
Khi tôi lớn lên vào những năm 1970, thời tiết nóng như thiêu đốt. Tôi không tin thủy triều và nhiệt độ đang tăng nhiều như báo chí đưa tin, hay biến đổi khí hậu toàn cầu lại nghiêm trọng đến mức người ta thổi phồng lên.
Nhiều khu vực tại West Virginia bị chia cắt sau trận mưa lớn xối xả vào tháng 7. Năm 2026 đang chứng kiến sự gia tăng chưa từng có của các trận mưa lớn cực đoan, lũ quét thảm khốc và các hiện tượng thời tiết thất thường nghiêm trọng trên toàn thế giới so với mức trung bình trong lịch sử. Ảnh: Bobbi Jo Monnett, Robert Pfister và Colin Bucci qua AP. (Nguồn: Associated Press)Góc nhìn của ông về các trung tâm dữ liệu AI lớn đang được quy hoạch và đề xuất trên khắp cả nước?
Tôi hơi lo ngại về AI, chi phí vận hành và lượng năng lượng mà nó tiêu thụ. Chúng ta đang nỗ lực tiết kiệm năng lượng, và hiện tại chúng ta may mắn vì có các hồ chứa đầy nước mưa. Nhưng chỉ cần một đợt hạn hán — điều có vẻ như sẽ xảy ra trong năm nay do hiện tượng El Nino và một mùa hè cực kỳ khô hạn — các hồ chứa có thể sẽ không đủ nước cho mùa đông năm sau. Đột nhiên chúng ta thiếu nước, rồi lại gánh thêm các trung tâm dữ liệu đó. Tôi lo lắng về lượng năng lượng họ sử dụng hơn là những gì họ làm với AI.
Vậy ông có đồng ý với Đảng Xanh rằng nên tạm dừng dự án trong một năm để tìm hiểu thêm về các trung tâm dữ liệu AI trước khi phê duyệt thêm?
Tôi không đồng ý với hầu hết những gì Đảng Xanh nói, nhưng tôi gần như đồng ý với quan điểm đó. Đúng vậy. Tôi sẽ không bầu cho họ vì về cơ bản họ là một đám người điên rồ. Nhưng tôi đồng ý với ý kiến này. Mọi đảng phái đều có những ý tưởng hay, vấn đề là lắp ghép những ý tưởng nào để giúp đất nước vận hành tốt nhất.
Đồng lãnh đạo Đảng Xanh, Chlöe Swarbrick, trả lời phỏng vấn chương trình Q+A về chính sách của Đảng Xanh trong việc tạm dừng cấp phép cho các trung tâm dữ liệu AI mới trong vòng một năm. (Nguồn: Q and A)Quan điểm về các chính sách đối lập
Ông có đồng ý với chính sách nào hiện tại của Đảng Lao động không?
Tôi không biết quá nhiều về họ. "Chippy" (Chris Hipkins) có kế hoạch của riêng mình. Có vẻ như toàn bộ hệ thống của ông ấy sẽ hoạt động dựa trên việc vay thêm tiền, phát quà trợ cấp và những thứ tương tự — điều đó chưa bao giờ phù hợp với tôi.
Quan điểm của ông về thuế thặng dư vốn?
Tôi không nghĩ đó là một ý tưởng hay. Tôi nghĩ chúng ta đã đánh thuế quá đủ ở đất nước này rồi. Có lẽ thuế tem giống như ở Úc áp dụng cho các giao dịch nhà đất thì có thể hiệu quả. Nhưng thuế thặng dư vốn có thể làm triệt tiêu đầu tư. Tôi có sở hữu một số bất động sản và chúng tôi có đóng thuế. Tôi tin rằng mình đã đóng đủ nghĩa vụ thuế của mình.
Lãnh đạo đảng Lao động Chris 'Chippy' Hipkins hứa hẹn sẽ áp dụng thuế thặng dư vốn nếu ông nắm quyền. (Nguồn: 1News)Ông nghĩ sao về việc chính phủ cho phép cảnh sát giải tán những người vô gia cư hoặc ăn xin trên phố?
Cần phải làm điều gì đó. Ở thành phố của tôi (Đảo Bắc), tình trạng người sống lang bạt và đi vệ sinh bừa bãi trước cửa hàng rất tệ. Những chủ doanh nghiệp đang chật vật kiếm sống, điều cuối cùng họ muốn là đến chỗ làm và phải dọn dẹp bãi chiến trường của người khác. Bạn có muốn họ ngủ ngay trước nhà bạn không? Không. Đó chính là câu trả lời.
Đảng Quốc gia đề xuất tăng mức trả nợ vay sinh viên đối với những người sống ở nước ngoài. Ông nghĩ sao?
Tôi nghĩ điều đó nên làm. Những người này thực sự không nên được phép rời khỏi New Zealand nếu chưa có phương án xử lý khoản nợ sinh viên của họ.
Tôi từng học nghề và tự làm việc để trải qua giai đoạn đó. Tôi may mắn không có khoản nợ sinh viên, nhưng tôi đã làm việc liên tục để tự trang trải chi phí học tập. Bây giờ, nhiều người ra nước ngoài và một số không muốn trả nợ, trong khi họ kiếm được rất nhiều tiền ở nước ngoài. Sẽ rất tốt nếu chúng ta có thể giữ chân bác sĩ ở lại đất nước này lâu hơn trước khi họ sang Úc hoặc nơi khác.
Số lượng công dân New Zealand rời khỏi đất nước đã đạt mức cao kỷ lục trong những năm gần đây. (Nguồn: Breakfast)Luật nhập cư và tương lai đất nước
Luật nhập cư của chúng ta nên nới lỏng hay siết chặt hơn? Chúng ta cần thêm hay ít người hơn?
Tôi không chắc về điều đó. Nó phụ thuộc vào việc bạn đưa ai vào. Chúng ta cần một lượng lao động nhập cư nhất định vì một số người ở đây đơn giản là không chịu làm việc.
Ông có đồng ý với đề xuất của Quốc gia về việc tăng tuổi nghỉ hưu lên 67?
Có lẽ phải làm vậy. Tôi coi mình là cực kỳ may mắn khi đã nhận được lương hưu.
Có nên kiểm tra tài sản/thu nhập để cấp lương hưu không?
Không, tôi không nghĩ vậy, vì tôi đã đóng thuế cả đời.
Nếu kết quả ngày 7/11 là một liên minh cánh tả cầm quyền, ông sẽ cảm thấy thế nào?
Chúng ta tiêu đời, đúng không? Mỗi đô la bạn mua hoặc vay hôm nay, bạn sẽ phải trả trong 20 hoặc 30 năm tới. Nếu thay đổi chính phủ theo hướng đó, ngân sách sẽ bùng nổ và chúng ta sẽ gặp rắc rối lớn hơn những gì bạn có thể hình dung.
Bạn không thể vay tiền để mua sự thịnh vượng. Bạn phải tự làm việc chăm chỉ. Tôi may mắn vì đã làm việc rất vất vả và bây giờ tôi không cần phải làm việc nữa. Đó là điều mà mọi người nên cố gắng đạt được. Bạn không thể có được điều đó bằng bất kỳ con đường tắt nào khác.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang