Chính phủ Panama đã chính thức tuyên bố trạng thái khẩn cấp sau khi hàng loạt dư chấn từ hai trận động đất dữ dội liên tiếp tiếp tục làm rung chuyển các cộng đồng dân cư trong nhiều giờ. Mặc dù các quan chức chưa ghi nhận trường hợp tử vong nào, tổn thất về cơ sở hạ tầng đã được báo cáo tại toàn bộ 10 tỉnh thành và 2 vùng lãnh thổ tự trị của người bản địa trên khắp đất nước.
Một chiếc xe ô tô bị đè bẹp dí dưới tòa nhà sụp đổ sau trận động đất làm rung chuyển Penonomé, Panama, hôm thứ Sáu, ngày 9 tháng 10 năm 2026. (Nguồn: Associated Press)Hai trận động đất có độ lớn lần lượt 7,7 và 6,6 độ Richter xảy ra vào thứ Sáu (theo giờ địa phương) đã làm sập nhiều tòa nhà gần tâm dịch, buộc chính quyền phải phát lệnh sơ tán trên diện rộng. Các nhà địa chấn học ghi nhận hơn 100 dư chấn, trong đó có những trận mạnh từ 5,2 đến 5,8 độ Richter.
Theo Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), trận động đất đầu tiên có tâm chấn nằm ở độ sâu 10km, cách cộng đồng hẻo lánh Pitaloza Arriba (tỉnh Herrera, miền trung Panama) khoảng 10km về phía tây nam. Rung chấn mạnh đến mức người dân ở quốc gia láng giềng Colombia cũng cảm nhận được.
Thiệt hại diện rộng tại các tỉnh miền Trung
Bộ trưởng Phủ Tổng thống Juan Carlos Orillac đã công bố quyết định ban hành trạng thái khẩn cấp trong cuộc họp báo tại thủ đô Panama City. Ông cho biết nhà dân, trường học, cơ sở y tế, đường giao thông và khách sạn nằm trong số các công trình bị hư hại.
Bà Malitzie Rivera, Phó Giám đốc Cơ quan Bảo vệ Dân sự Quốc gia, thông tin với báo giới rằng chính quyền đã ghi nhận 27 người bị thương với mức độ từ nhẹ đến trung bình.
Hình ảnh tòa nhà bị sập một phần sau trận động đất tại Penonomé, Panama, hôm thứ Sáu, ngày 9 tháng 10 năm 2026. (Nguồn: Associated Press)Hầu hết thiệt hại tập trung tại các tỉnh miền trung gồm Veraguas, Herrera, Cocle và Los Santos:
• Nhà dân & Trường học: Khoảng 420 ngôi nhà bị hư hỏng, cùng số lượng tương đương đối với các trường công lập.
• Cơ sở hạ tầng: Ít nhất 13 nhà thờ, 7 khách sạn và 9 cây cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Tại thị trấn cổ La Villa de Los Santos, nằm cách tâm chấn khoảng 64km về phía đông bắc, nhiều ngôi nhà và một nhà thờ Công giáo lịch sử đã bị sụp đổ. Hàng trăm người dân phải trải qua đêm trên đường phố để chờ hướng dẫn tiếp theo từ chính quyền.
"Chúng tôi đã ở đây từ 1 giờ chiều qua và không dám di chuyển đi đâu," ông Tony Jiménez (90 tuổi), ngồi cùng người thân dưới một túp lều tạm sau khi ngôi nhà bị sập một phần, chia sẻ. "Thật kinh hoàng. Trong suốt 90 năm cuộc đời, tôi chưa bao giờ trải qua điều gì tương tự. Nó rung lắc quá dữ dội."
Nhà thờ San Atanasio bị sụp đổ vốn là một Di tích Di sản Lịch sử Quốc gia được công nhận từ năm 1938.
Những hình ảnh về các tòa nhà đổ nát và những vết nứt sâu xé rách mặt đường đã làm gia tăng sự sợ hãi trên khắp khu vực Mỹ Latinh — nơi vốn vừa trải qua chuỗi thảm họa địa chấn tàn khốc trong những tháng gần đây. Trước đó, hai trận động đất liên tiếp 7,2 và 7,5 độ Richter tại bang La Guaira (Venezuela) hồi tháng 6 đã làm hơn 6.500 người thiệt mạng và 17.000 người mất nhà cửa. Đến tháng 8, trận động đất 7,4 độ Richter tại Colombia cũng cướp đi sinh mạng của ít nhất 289 người.
Giải thích về thương vong thấp kỷ lục tại Panama, ông Carlos Valdés, Trưởng khoa Địa chấn học tại Đại học Quốc gia Tự do Mexico (UNAM), nhận định nguyên nhân chủ yếu nhờ Panama áp dụng các tiêu chuẩn xây dựng rất khắt khe, đặc biệt là đối với các tòa nhà cao tầng tại thủ đô.
Người dân tập trung bên ngoài một tòa nhà sau khi trận động đất xảy ra tại Panama City, hôm thứ Sáu, ngày 9 tháng 10 năm 2026. (Nguồn: Associated Press)Mực nước biển dâng cao và nguy cơ cô lập
Đến thứ Bảy, chính quyền chưa ghi nhận trường hợp mất tích nào nhưng cho biết một số cộng đồng vẫn đang bị cô lập do sạt lở đất và hư hỏng đường xá.
• Đảo Isla Caña: Khoảng 300 người dân trên đảo (thuộc bờ biển Thái Bình Dương, tỉnh Los Santos) đã phải sơ tán khẩn cấp do mực nước biển dâng cao và sóng lớn.
• Thành phố Penonomé: Cách thủ đô 150km, một khu trú ẩn tạm thời đang tiếp nhận 13 người, trong đó có 5 trẻ em. Nhà thờ chính tòa tại quảng trường trung tâm bị sập một phần và nứt nệ, trong khi tòa nhà văn phòng thống đốc và khách sạn Dos Continentes cũng bị hư hại.
• Thủ đô Panama City: Một nhà máy xử lý nước sạch chỉ hoạt động được 20% công suất. Dã chiến viện với các lều bạt và giường xếp đã được dựng lên tại 6 bệnh viện lớn.
Ảnh hưởng đến giao thông và thương mại toàn cầu
Sân bay Quốc tế Tocumen (Panama City) — trạm trung chuyển nhộn nhịp hàng đầu khu vực với hơn 20 triệu lượt khách trong năm 2025 — đã phải tạm dừng hoạt động ngắn sau trận động đất đầu tiên trước khi mở cửa lại vài giờ sau đó.
Sự ngưng trệ này khiến hàng trăm hành khách của hãng hàng không Copa Airlines bị kẹt lại tại các sân bay trong khu vực do các chuyến bay nối chuyến qua Tocumen bị hủy hoặc hoãn kéo dài. Tại sân bay Mexico City, nhân viên hãng hàng không chật vật hỗ trợ các gia đình phải ngủ trên sàn nhà, trong khi nhiều hành khách hoảng loạn vì bị gián đoạn đường bay duy nhất để trở về nhà.
Trái lại, Kênh đào Panama khẳng định các hoạt động vận tải hàng hải vẫn diễn ra bình thường. Ban Quản lý Kênh đào nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu là an toàn cho nhân viên và tàu thuyền, đồng thời cử các đội kỹ thuật chuyên trách kiểm tra toàn bộ hệ thống hạ tầng.
Nhiều phương tiện bị đè bẹp dưới khung cảnh đống đổ nát của một khách sạn sụp đổ sau trận động đất ở Penonomé, Panama, hôm thứ Sáu, ngày 9 tháng 10 năm 2026. (Nguồn: Associated Press)Bối cảnh địa chất và viện trợ quốc tế
Trận động đất gây thiệt hại diện rộng gần nhất tại Panama xảy ra vào năm 1991 (7,4 độ Richter, tâm chấn tại Costa Rica) làm 23 người chết, 559 người bị thương tại khu vực biên giới Bocas del Toro.
Panama nằm trên "Vành đai lửa" Thái Bình Dương — cung từ dài 40.000km tập trung hầu hết các trận động đất và núi lửa trên thế giới. Đất nước này thường xuyên hứng chịu động đất do sự tương tác phức tạp giữa nhiều mảng kiến tạo gồm Cocos, Nazca và Caribbean.
Ngay sau thảm họa, các quốc gia trong khu vực đã gửi lời thăm hỏi và cam kết hỗ trợ. Tổng thống Panama Mulino đã gửi lời cảm ơn tới lãnh đạo các nước Chile, Uruguay, Guatemala...
Bộ Ngoại giao Mỹ đã điều động đội phản ứng nhanh thảm họa để hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn và đánh giá thiệt hại, đồng thời cam kết khoản viện trợ nhân đạo trị giá 5 triệu USD (tương đương 8,9 triệu NZD). Bộ Lực lượng Phía Nam của Mỹ cũng cử 2 máy bay trực thăng vận chuyển hơn 900kg thực phẩm cứu trợ đến các vùng bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang