Aotearoa New Zealand sản xuất đủ lương thực mỗi năm để cung cấp cho 40 triệu người — phần lớn trong số đó dành cho xuất khẩu. Thế nhưng, ước tính cứ ba hộ gia đình thì có một hộ phải đối mặt với tình trạng thiếu ăn hoặc an ninh lương thực bị đe dọa ở các mức độ khác nhau.
Ước tính cứ ba hộ gia đình tại New Zealand thì có một hộ phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực ở các mức độ khác nhau. Nguồn ảnh: RNZ / Richard TindillerNhìn chung, tình trạng mất an ninh lương thực phản ánh những lựa chọn tài chính nghiệt ngã mà nhiều người buộc phải đưa ra: cân nhắc giữa chi trả cho nhà ở, điện nước, di chuyển hay đồ ăn. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều gia đình phải bỏ bữa, cha mẹ chấp nhận nhịn đói để con cái được ăn no, và với một số trẻ em, bữa trưa được hỗ trợ tại trường học là bữa ăn đầy đủ duy nhất trong ngày.
Vấn đề càng trở nên trầm trọng khi giá thực phẩm leo thang do chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy và giá nhiên liệu tăng cao. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng liên tục giáng thêm những đòn nặng nề.
Trong khi đó, thu nhập của người dân lại dậm chân tại chỗ so với đà phát triển của lạm phát. Sự bùng nổ về mức độ sẵn có và lượng tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến kéo theo gánh nặng ngày càng lớn từ các bệnh lý liên quan đến chế độ ăn uống.
Mặc dù các thách thức này thường được báo cáo và phân tích riêng lẻ, nhưng khi hợp lại, chúng tạo nên một bức tranh tổng thể về an ninh lương thực quốc gia — một vấn đề đòi hỏi sự giám sát và chỉ đạo gắt gao hơn.
Năm 2023, Ủy ban Tư vấn Sức khỏe Cộng đồng đã được chính phủ do Đảng Lao động dẫn dắt lúc bấy giờ giao nhiệm vụ nghiên cứu hệ thống thực phẩm quốc gia. Báo cáo "Tái cân bằng Hệ thống Thực phẩm của Chúng ta" của ủy ban đã đưa ra 5 kiến nghị cốt lõi:
1. Xây dựng một hệ thống thực phẩm thống nhất cho toàn thể người dân New Zealand.
2. Đảm bảo các thành tố thực phẩm tại địa phương đáp ứng đúng nhu cầu và nguyện vọng của cộng đồng đó.
3. Chính quyền trung ương và địa phương sử dụng các công cụ pháp lý, chính sách và quy định để kiến tạo, thúc đẩy môi trường thực phẩm lành mạnh cho mọi người dân.
4. Giải quyết tình trạng mất an ninh lương thực thông qua sự hỗ trợ phối hợp và các sáng kiến tiếp cận thực phẩm ở cấp cộng đồng.
5. Đảm bảo quá trình chuyển đổi hệ thống thực phẩm luôn đi kèm với chương trình thu thập dữ liệu, nghiên cứu, giám sát và đánh giá liên tục.
Báo cáo được trình lên chính phủ hiện tại vào tháng 5 năm 2024, cung cấp một khung chính sách hướng tới xây dựng hệ thống thực phẩm bình đẳng và lành mạnh hơn.
Trước thềm cuộc tổng tuyển cử, chúng tôi đã xem xét lập trường của 6 đảng phái chính trị trúng cử vào Quốc hội năm 2023 đối với 5 kiến nghị của ủy ban (đảng Opportunity không nằm trong phạm vi phân tích này).
Các lập trường được đánh giá dựa trên thông tin công khai từ website, cáo báo báo chí và tuyên bố truyền thông của chính các đảng.
Mức độ tương thích giữa chính sách của các đảng phái trúng cử năm 2023 với kế hoạch 5 điểm của Ủy ban Tư vấn Sức khỏe Cộng đồng. Nguồn ảnh: CC BY-NC-SA / Rudraksh KaloseĐảng Quốc gia
• Đảng Quốc gia không có chính sách thực phẩm riêng biệt.
• Theo thỏa thuận liên minh với đảng ACT vào năm 2024, đảng này đã đồng ý cắt giảm tới 145 triệu NZD khỏi ngân sách chương trình bữa trưa học đường Ka Ora, Ka Ako.
• Tuy nhiên, khoảng 38 triệu NZD trong 4 năm đã được cấp ngân sách cho chương trình Cộng đồng An ninh Thực phẩm và đề án Bữa sáng Khởi đầu (Kickstart Breakfast).
• Giải pháp của Đảng Quốc gia đối với đà tăng giá thực phẩm chủ yếu tập trung vào việc tái cấu trúc, tách biệt độc lập các chuỗi siêu thị Foodstuffs.
Đảng Lao động
• Nền tảng chính sách của Đảng Lao động tập trung nhiều hơn vào chi phí sinh hoạt và bảo trợ xã hội thay vì một hệ thống thực phẩm toàn diện.
• Đảng từng thành lập Te Aka Whai Ora (Cơ quan Y tế Māori) — cơ quan từng áp dụng phương tiếp cận tích hợp đối với sức khỏe người Māori, bao gồm cả các khía cạnh về chủ quyền thực phẩm (hiện đã bị giải thể).
• Đảng Lao động cam kết khôi phục mô hình bữa trưa học đường Ka Ora, Ka Ako ban đầu, đồng thời trấn áp hành vi thao túng giá của các đại lý bằng cách tách bạch mảng bán buôn khỏi các nhà bán lẻ siêu thị.
Đảng New Zealand First
• New Zealand First không có chính sách thực phẩm cụ thể, nhưng thừa nhận khả năng tiếp cận thực phẩm giá rẻ là một phần của cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt. Chiến lược can thiệp ba mũi nhọn vào thị trường siêu thị là lập trường rõ ràng nhất của đảng về hệ thống thực phẩm.
• Trong báo cáo liên minh, đảng này cũng lưu ý đã xóa bỏ Te Aka Whai Ora theo thỏa thuận liên minh với Đảng Quốc gia và ACT.
Đảng Xanh
• Tuyên ngôn của Đảng Xanh sở hữu một chính sách thực phẩm toàn diện và chi tiết nhất, có mức độ tương thích cao nhất với chiến lược thực phẩm gắn kết của Ủy ban Tư vấn Sức khỏe Cộng đồng.
• Chính sách y tế của đảng cam kết "tăng khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh giá rẻ, đồng thời thắt chặt việc quảng cáo, phân phối và giá thành của các loại thực phẩm, đồ uống không lành mạnh và đã qua chế biến".
• Đảng Xanh đang vận động chiến lược giảm giá thực phẩm, bao gồm việc thành lập một chuỗi siêu thị thuộc sở hữu nhà nước để kích thích cạnh tranh.
• Đảng ủng hộ tăng cường an ninh lương thực bằng kế hoạch "cải cách hệ thống thực phẩm" chi tiết, bao gồm mở rộng dịch vụ bữa trưa miễn phí tại trường học.
Đảng ACT
• Giá trị cốt lõi theo hiến pháp của ACT đi ngược lại sự can thiệp tích cực của chính phủ vào môi trường thực phẩm.
• Đảng này đã dẫn đầu việc cắt giảm ngân sách Ka Ora, Ka Ako và dự kiến sẽ tiếp tục cắt giảm thêm vào năm 2027. ACT cũng khởi xướng việc giải thể Te Aka Whai Ora, với lý do cơ quan này hoạt động trái ngược với nguyên tắc "một pháp luật cho tất cả" của đảng.
• Dù thừa nhận giá nhu yếu phẩm đang quá cao, ACT cho rằng việc giải thể thế độc quyền đôi của các siêu thị là vô đạo đức và có khả năng gây hại cho tập đoàn Foodstuffs do người New Zealand làm chủ.
• Đảng ủng hộ các nhà sản xuất thực phẩm dưới góc độ một ngành công nghiệp, nhưng không nhấn mạnh vào việc cải cách toàn diện hệ thống thực phẩm.
Đảng Te Pāti Māori
• Hiến pháp của Te Pāti Māori không trực tiếp đề cập đến các sáng kiến thực phẩm, nhưng các chính sách cụ thể lại đồng điệu mạnh mẽ với khung chính sách của Ủy ban Tư vấn Sức khỏe Cộng đồng.
• Các chính sách này bao gồm chủ quyền thực phẩm lấy người Māori làm trung tâm, thực phẩm giá rẻ và khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.
• Đảng đang vận động thành lập một cơ quan giáo dục Māori để mở rộng bữa trưa học đường, cùng kế hoạch thuế với các khoản tín dụng mục tiêu "tương đương 8 tuần lương thực (kai)" nhằm thúc đẩy sức khỏe toàn diện cho người Māori.
Đặt thực phẩm thành chương trình nghị sự
Báo cáo của Ủy ban Tư vấn Sức khỏe Cộng đồng được kỳ vọng là cơ hội giải quyết các thách thức mà hệ thống thực phẩm quốc gia đang đối mặt. Báo cáo dựa trên nguyên tắc: tiếp cận thực phẩm là quyền cơ bản của con người, và một hệ thống thực phẩm bình đẳng sẽ mang lại kết quả sức khỏe tốt hơn.
Tuy nhiên, giới chính trị vẫn chưa đạt được sự đồng thuận về hình mẫu của một hệ thống thực phẩm công bằng và lành mạnh. Tư tưởng của các đảng phái chia rẽ theo nhiều hướng: vận hành theo thị trường, can thiệp nhà nước, phòng ngừa chủ động hay ứng phó thụ động.
Khi cuộc bầu cử chỉ còn vài tuần nữa là diễn ra, cử tri New Zealand đứng trước cơ hội quyết định xem họ sẽ ủng hộ đường lối nào và lựa chọn thương hiệu chính trị nào cho tương lai.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang