Nội dung cuối cùng trong chương trình nghị sự tuần này của Quốc hội là tranh luận về một vấn đề mà chính bộ trưởng phụ trách dự luật cũng thừa nhận rằng nó không thực sự là ưu tiên hàng đầu.
Bởi Giles Dexter từ RNZ
Chính phủ đã giới thiệu một dự luật nhằm đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ chính thức, vấp phải sự chế giễu từ phe đối lập và sự bảo vệ quyết liệt từ Winston Peters.
Đạo luật này sẽ công nhận tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức bên cạnh tiếng Māori và Ngôn ngữ Ký hiệu New Zealand.
Nó sẽ không ảnh hưởng đến địa vị hay việc sử dụng tiếng Māori và Ngôn ngữ Ký hiệu New Zealand với tư cách là các ngôn ngữ chính thức.
Chỉ dài hai trang, đạo luật nêu rõ rằng tiếng Anh từ lâu đã là ngôn ngữ chính thức trên thực tế, nhưng chưa được quy định cụ thể trong luật pháp.
Dự luật đứng tên Bộ trưởng Tư pháp Paul Goldsmith, người tỏ ra không mấy mặn mà trong việc ca ngợi nó.
"Đây là một phần trong [thỏa thuận] liên minh. Nó hoàn toàn không phải là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi. Nhưng đó là một điều khoản trong liên minh và nó đang được thực hiện."
Ông Goldsmith đã không phát biểu trong phiên đọc lần thứ nhất.
Thay vào đó, Winston Peters là người dẫn dắt các bài phát biểu vào thứ Năm.
Ông Peters cho biết các khu vực tài phán khác như Canada, Ireland và Wales đều có luật riêng về tiếng Anh, điều này cho thấy "tầm quan trọng" của việc đưa nó vào văn bản luật.
"Dự luật này sẽ không giải quyết triệt để sự lấn lướt của những câu chuyện mang tính phô trương đạo đức. Nhưng đây là bước đi đầu tiên nhằm đảm bảo tính logic và lẽ thường tình sẽ thắng thế, khi đại đa số người dân New Zealand giao tiếp và hiểu tiếng Anh, tại một quốc gia nên sử dụng tiếng Anh làm ngôn ngữ chính yếu và chính thức," ông nói.
Lãnh đạo đảng New Zealand First, người đã phải đợi gần một tiếng rưỡi mới đến lượt phát biểu, lập luận rằng sự phổ biến quá mức của tiếng Māori trong các dịch vụ y tế và giao thông đang khiến mọi người bối rối.
Trong các trường hợp khác, họ còn bị đặt vào tình trạng nguy hiểm, khi ông cáo buộc rằng lực lượng ứng cứu khẩn cấp không biết mình đang đi đâu, và những người đi thuyền không thể đọc được hải đồ.
"Với việc gia tăng sử dụng tiếng Māori thay thế tiếng Anh trong những năm gần đây, ngay cả khi chưa đầy 5% dân số New Zealand có thể đọc, viết hoặc nói ngôn ngữ này, nó đã tạo ra những tình huống gây hiểu lầm và bối rối cho tất cả mọi người. Và tất cả chỉ để thúc đẩy một luận điểm chính trị."
Bài phát biểu của ông Peters chuyển sang một giai thoại lịch sử dài dòng, với ví dụ về các "quan chức xa rời thực tế" tại Liên Xô cũ, những người đã định giá và lắp đặt các đèn chùm dựa trên trọng lượng "để lấy tiền thưởng sản xuất, thay vì quan tâm đến hình dáng và thiết kế", dẫn đến việc các trần nhà bị sập.
"Và khi đó Chủ tịch Khrushchev, sau khi phát hiện ra điều này, đã đặt câu hỏi: Cái này thắp sáng cho ai? Vậy thì, trong hoàn cảnh chúng ta hiện nay, việc sử dụng tiếng Māori như một phương tiện giao thông tin quan trọng đang thắp sáng cho điều gì?"
Phe đối lập chế giễu dự luật
Các nghị sĩ phe đối lập đã đặt câu hỏi về các ưu tiên của Chính phủ, bày tỏ sự chế giễu, bực bội và lo ngại về dự luật.
Bắt đầu phần phát biểu bằng câu: "Ngā mihi (Lời chào), thật tuyệt khi được ở Aotearoa hôm nay," nghị sĩ đảng Lao động Duncan Webb nói rằng chỉ có "tâm trí bay bổng" của ông Peters mới có thể giải thích được việc đèn chùm của Nga thì liên quan gì đến tiếng Anh.
Ông Webb nói rằng ngôn ngữ là một "thực thể chuyển động", với tiếng Anh của New Zealand bao gồm nhiều từ ngữ từ khắp vùng Thái Bình Dương.
"Một đạo luật ngớ ngẩn mà Winston Peters, với tư duy 'kỷ Jura' của mình, muốn đưa ra trước nhóm cử tri nhỏ hẹp của ông ta, bởi vì họ cảm thấy hơi lo lắng khi thư viện ở Christchurch được gọi là Tūranga. Đó là một tòa nhà lớn đầy sách, có biển chỉ dẫn lớn, nhưng chỉ vì nó không ghi chữ 'library' (thư viện) nên các cử tri của đảng New Zealand First không biết đó là thư viện."
Ông Webb nói rằng khi Hiệp ước Waitangi được ký kết, tất cả luật pháp của nước Anh đã được áp dụng, và trong đó không hề có luật về ngôn ngữ tiếng Anh.
"Ngôn ngữ chính thức của Vương quốc Anh là gì? Chà, luật không hề nói, nó không được quy định trong văn bản pháp luật. Không có Đạo luật Tiếng Anh hay Đạo luật Vương quốc Anh nào quy định tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức, nhưng tôi chắc chắn rằng họ vẫn cảm thấy thoải mái với thực tế nó là ngôn ngữ chính thức của Anh và Vương quốc Anh."
Đồng lãnh đạo Đảng Xanh, Chlöe Swarbrick, cho biết Chính phủ "muốn chúng ta bị xao nhãng" trong khi đất nước đang trải qua các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt và tỷ lệ thất nghiệp đang ở mức cao nhất trong một thập kỷ.
"Họ muốn chúng ta bị chia rẽ, muốn những người dân thường kiệt sức vì đấu đá lẫn nhau. Một số người ngoài kia nói rằng Chính phủ này thật ngốc nghếch. Thưa bà Chủ tịch, tôi e rằng họ biết chính xác những gì mình đang làm," bà nói.
"Tiếng Anh không hề bị đe dọa. Chúng ta thực sự đang nói và tranh luận bằng nó ngay lúc này. Đây là một dự luật giải quyết cho một vấn đề không hề tồn tại, một vấn đề mà chính phủ này đang cố gắng tạo ra trong tâm trí người dân cả nước, thay vì giải quyết các vấn đề thực tế như khủng hoảng khí hậu, tình trạng vô gia cư kỷ lục, bất bình đẳng và sự xuống cấp của cơ sở hạ tầng."
Bà Swarbrick nói rằng tiếng Māori và Ngôn ngữ Ký hiệu New Zealand đã phải trải qua "đấu tranh" để có được vị thế, trong khi tiếng Anh về cơ bản đã được "áp đặt" vào người dân.
"Nói một cách thẳng thắn (bằng tiếng Anh bình dân) cho tất cả các thành viên Chính phủ này nghe: dự luật này là một thứ rác rưởi (bullshit), và các vị biết rõ điều đó."
Nghị sĩ Oriini Kaipara của đảng Te Pāti Māori đã trình bày phần phát biểu của mình hoàn toàn bằng tiếng Māori.
"Dự luật này là một sự lãng phí thời gian và lãng phí hơi sức," bà nói.
Nghị sĩ đảng Lao động, Tiến sĩ Ayesha Verrall, đã kể về quá trình trưởng thành của mẹ bà ở Maldives, nơi bà đã nỗ lực học tiếng Anh, đến New Zealand theo học bổng Kế hoạch Colombo và sau đó trở thành một giáo viên tiếng Anh.
"Điều đó thật đặc biệt, và cũng thật mỉa mai khi nghĩ rằng một người mà tiếng Anh không phải là ngôn ngữ mẹ đẻ, lại cống hiến rất nhiều niềm yêu thích tiếng Anh và văn học Anh cho các học sinh của mình."
Bà cho biết mình đã ngồi trong các lớp học của mẹ vào những năm 1990 khi các chính trị gia đang "kích động phân biệt chủng tộc", cảnh báo về một cuộc 'xâm lăng của người châu Á' và sử dụng tiếng Anh theo cách "rất quyền lực nhưng mang tính hủy diệt".
"Khi chúng ta nói bằng tiếng Anh, chúng ta tạo ra tác động vượt xa cả lời nói. Với tư cách là chính trị gia, chúng ta tạo ra sự cho phép để người dân thực hiện những hành vi bên ngoài tòa nhà Nghị viện này. Đó là những gì xảy ra khi các chính trị gia lún sâu vào phân biệt chủng tộc. Tiếng Anh có thể được sử dụng như một vũ khí, và điều đó có thể dẫn đến việc mọi người phải chịu đựng các hành vi bạo lực," bà nói.
Bà Verrall sau đó đã ám chỉ trực tiếp đến vị chính trị gia của thập niên 1990 đó – chính là ông Peters.
Phiên đọc thứ nhất bị tạm hoãn
Ông Peters đã quảng bá bài phát biểu của mình, dự kiến bắt đầu lúc 4 giờ chiều, trên mạng xã hội.
Nhưng nỗ lực trì hoãn của phe đối lập đối với dự luật trước đó trong chương trình nghị sự đã khiến bài phát biểu của ông không thể bắt đầu cho đến 5 giờ 15 phút chiều.
Vì Quốc hội cần kết thúc phiên họp tuần vào lúc 6 giờ tối, các nghị sĩ chính phủ đã cố gắng hết sức để thúc đẩy dự luật diễn ra nhanh chóng, với Simon Court của đảng ACT, cùng các nghị sĩ đảng Quốc gia Tom Rutherford và Carl Bates đứng dậy phát biểu rất ngắn gọn để ủng hộ dự luật.
"Đó đơn giản là lẽ thường tình, mang tính xây dựng và thực tế," ông Court nói.
Nghị sĩ Rima Nakhle của đảng Quốc gia đã phản đối việc bà Swarbrick sử dụng từ "bullshit" và cáo buộc phe đối lập đang "diễn kịch".
"Tại sao chúng ta không bình tĩnh lại một chút, ngừng diễn kịch và thảo luận về bản chất của sự việc. Và nó ổn mà. Chúng ta chỉ đang chính thức hóa tiếng Anh thôi. Đó không phải là ngày tận thế."
Hạ viện đã tạm nghỉ khi vẫn còn hai bài phát biểu chưa thực hiện.
Vì Quốc hội sẽ nghỉ họp vào tuần tới, điều này có nghĩa là các nghị sĩ sẽ phải đợi đến ngày 3 tháng 3 để cuộc tranh luận được tiếp tục.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang