Trong phần lớn năm 2025, Chính phủ New Zealand đã thể hiện thái độ cứng rắn, tự tin là "người hùng của người tiêu dùng" sẵn sàng sử dụng những công cụ mạnh mẽ nhất để hạ nhiệt giá thực phẩm. Tuy nhiên, sau một năm, "lựa chọn hạt nhân" nhằm chia tách các ông lớn bán lẻ vẫn chỉ nằm trên giấy.
Lời đe dọa "chia tách" siêu thị của bà Willis từng là tin tức tiêu điểm trên trang nhất tờ New Zealand Herald hơn một năm trước. Ảnh: New Zealand HeraldVào tháng 3/2025, Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Nicola Willis từng tuyên bố: "Mọi phương án đều đang được cân nhắc", đồng thời hứa hẹn sẽ nỗ lực hết mình vì những người mua hàng đang phải trả mức giá thực phẩm cao hàng đầu thế giới. Nhưng đến nay, lời hứa về một "sự thay đổi thực chất" tại các quầy thu ngân vẫn chưa được thực hiện.
Thực trạng đáng ngại: Giá tăng, độc quyền vẫn tồn tại
Giá thực phẩm tại New Zealand tiếp tục leo thang. Theo Stats NZ, giá thực phẩm đã tăng 4,5% tính đến tháng 2/2026, trong đó thịt, cá và gia cầm tăng mạnh nhất ở mức 7,5%.
Về cấu trúc, ngành siêu thị gần như không thay đổi. Không có cuộc cưỡng chế thoái vốn nào diễn ra, cũng không có chuỗi siêu thị quốc gia mới nào gia nhập thị trường. "Thế gọng kìm" giữa Woolworths và Foodstuffs vẫn kiểm soát khoảng 82% doanh số bán lẻ hàng tạp hóa.
Ủy viên Ngành hàng tạp hóa Pierre van Heerden nhận định: "Người tiêu dùng ở các thị trấn nhỏ và vùng nông thôn gần như không có lựa chọn. Sự mất cân bằng quyền lực khiến các nhà cung cấp nhỏ không dám phản kháng."
Ảnh: Cung cấp bởi Andrew FrameTừ lời đe dọa "hạt nhân" đến thực tế chính trị
Dù các tài liệu rò rỉ cho thấy Chính phủ đã nghiên cứu các phương án chia tách cấu trúc (tương tự như cách đã làm với ngành viễn thông trước đây), nhưng nỗ lực thực tế lại tập trung vào các giải pháp điều tiết nhỏ lẻ.
Thay vì chia tách, Chính phủ chuyển sang chiến lược "mở rộng vòng tay" để thu hút các đối thủ quốc tế như Costco, Aldi hay Lidl thông qua việc cải cách quy hoạch và cấp phép nhanh (Express Lane). Tuy nhiên, kết quả nhận lại là sự thờ ơ từ các gã khổng lồ toàn cầu. Aldi xác nhận hiện chưa có kế hoạch tiến quân vào New Zealand, trong khi Tesco cũng từ chối tham gia thảo luận.
Rủi ro từ "lựa chọn hạt nhân"
Tại sao Chính phủ lại chần chừ? Một phân tích từ Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm (MBIE) chỉ ra rằng việc cưỡng chế chia tách có thể gây tổn thất ròng 3,8 tỷ NZD trong vòng 20 năm do mất đi lợi thế kinh tế theo quy mô. Một kịch bản "cực kỳ đáng tiếc" là giá thực phẩm có thể còn tăng cao hơn nếu hiệu quả vận hành bị phá vỡ.
Kai Co, một hợp tác xã tạp hóa địa phương tại Christchurch, hiện vẫn thiếu quy mô lớn để có thể tạo ra tác động thực sự đến giá cả trên toàn quốc. Ảnh: Facebook / Kai CoHiện tại, Chính phủ ưu tiên các giải pháp "tầm thấp" như xử phạt các siêu thị niêm yết giá sai lệch. Dù các mức phạt kỷ lục lên tới 3,25 triệu NZD đã được đưa ra, nhưng các chuyên gia bảo vệ người tiêu dùng cảnh báo con số này chỉ như "muối bỏ bể" đối với các tập đoàn tỷ đô.
Tổng giám đốc Consumer NZ, ông Jon Duffy, trong bức ảnh trao bản kiến nghị về việc niêm yết giá thực phẩm chính xác cho Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Nicola Willis. Ảnh: Anneke SmithKết luận
Khi bóng ma lạm phát quay trở lại do xung đột tại Trung Đông, tấm khiên chính trị mang tên "mọi phương án đều đang được cân nhắc" đang dần mất tác dụng. Chính phủ New Zealand đang đứng trước lựa chọn nghiệt ngã: Chấp nhận thế độc quyền hiện tại như một đặc điểm vĩnh viễn, hoặc thực sự kích hoạt "tùy chọn hạt nhân" đầy rủi ro trước khi chu kỳ bầu cử mới bắt đầu.
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen