Cuộc chiến đang diễn ra khốc liệt tại Trung Đông đang ảnh hưởng đến các chuỗi cung ứng, và New Zealand cũng không ngoại lệ. Chính xác thì điều gì đang bị gián đoạn?
Cuộc xung đột này gây ra những tổn thất thảm khốc về người, nhưng nó cũng khiến nhiều người lo ngại về tác động đối với nền kinh tế toàn cầu vốn đã bị tàn phá bởi nhiều năm đại dịch, chiến tranh và sự bất ổn chính trị.
Với cuộc xung đột đang tiếp diễn giữa Mỹ, Israel và Iran tại Trung Đông, điều đầu tiên bạn có thể nhận thấy tại New Zealand là sự gia tăng chi phí. Sau đây là lý do.
Chuỗi cung ứng là gì?
Về cơ bản, đó là cách hàng hóa đến tay bạn, và trong thế giới hiện đại, đó là một mạng lưới vận tải phức tạp giữa tàu hỏa, tàu thủy và xe tải.
New Zealand đặc biệt phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do sự cô lập về địa lý - bất cứ thứ gì vào quốc gia này đều phải đi qua đường biển hoặc đường hàng không.
Một chuỗi cung ứng không chỉ có dầu mỏ - nó bao gồm thực phẩm, sữa, vật liệu xây dựng và thậm chí cả món đồ gia dụng mới nhất bạn đặt từ Temu.
Một báo cáo năm 2023 thực hiện cho Bộ Tài chính đã mô tả chuỗi cung ứng quốc tế của New Zealand là "mỏng manh và bị kéo căng", lưu ý rằng chúng có thể trở nên "tốn kém hơn và dễ bị gián đoạn hơn - làm giảm hiệu quả của nền kinh tế New Zealand".
Nền kinh tế của chúng ta hoàn toàn phụ thuộc vào xuất nhập khẩu - Stats NZ cho biết tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm của New Zealand đạt 80,7 tỷ đô la tính đến năm kết thúc vào tháng 12 năm 2025.
Chờ đã, chúng ta ở khá xa, vậy chúng ta phụ thuộc vào Trung Đông đến mức nào?
Cực kỳ phụ thuộc.
Bạn hẳn đã nghe nói nhiều về Eo biển Hormuz, một lối đi hẹp giữa Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Oman và Iran, vốn là con đường duy nhất đi ra khỏi Vịnh Ba Tư. Nó vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và một lượng lớn khí tự nhiên của thế giới, nhưng các tuyến hàng hải ở đó hầu như đã bị đình chỉ trong cuộc chiến hiện tại.
Tờ New York Times đưa tin rằng chỉ có một hoặc hai tàu chở dầu và khí đốt băng qua eo biển này mỗi ngày trong tuần này - thông thường con số này là khoảng 80 tàu.
Một công ty hậu cần của New Zealand cho biết họ có lượng hàng tương đương 4.000 container đang quá cảnh trên tuyến thương mại đó, tất cả đều bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột tuần này.
Khoảng 12 đến 15% toàn bộ thương mại thế giới cũng đi qua Kênh đào Suez của khu vực này, và khoảng 30% lưu lượng container toàn cầu.
Sherelle Kennelly, giám đốc điều hành của Hiệp hội Môi giới Hải quan và Giao nhận Vận tải New Zealand, nói với chương trình Afternoons của RNZ rằng ngành của bà đã học được cách linh hoạt.
"Các công ty giao nhận vận tải rất giỏi trong việc xoay chuyển và xử lý các cuộc khủng hoảng ngay khi chúng phát sinh. Điều này hiện đã trở thành một phần trong DNA của chúng tôi."
Bà cho biết Eo biển Hormuz là "một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất trên thế giới".
"Sự leo thang và gián đoạn tác động ngay lập tức đến giá dầu, bảo hiểm tàu biển, giá cước vận tải cũng như niềm tin vào nguồn cung và thương mại toàn cầu nói chung."
Đây cũng là một thị trường xuất khẩu lớn của chúng ta - các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), bao gồm Ả Rập Xê-út và UAE, là thị trường xuất khẩu lớn thứ sáu của chúng ta trong năm tính đến tháng 6 năm 2025, theo Bộ Ngoại giao và Thương mại (MFAT).
Hiệp hội Kỹ nghệ Thịt cho biết gần như toàn bộ hàng xuất khẩu của chúng ta sang GCC, trị giá 298 triệu đô la vào năm ngoái, đều đi qua Hormuz.
"Nếu Hormuz bị đóng cửa, tình trạng tắc nghẽn và chậm trễ sẽ tác động chủ yếu đến hàng xuất khẩu ướp lạnh sang Trung Đông, vốn trị giá 166 triệu đô la vào năm ngoái," một người phát ngôn của hiệp hội nói với RNZ.
Tại sao giá cả có thể tăng vì việc này?
Bà Kennelly cho biết tình trạng tồn đọng và chậm trễ có hiệu ứng gợn sóng, ngay cả khi chúng ta có thể không thấy ngay lập tức.
"Điều đó có nghĩa là người tiêu dùng ở New Zealand sẽ đối mặt với sự chậm trễ trong vận chuyển, hiệu ứng domino lên các hãng tàu, lịch trình bị xáo trộn, và cuối cùng giá nhiên liệu tăng, giá cước vận tải tăng, rồi sau đó tất cả sẽ lan tới tận quầy thanh toán của người dân New Zealand."
New Zealand không còn nhập khẩu trực tiếp dầu thô từ Trung Đông nữa, nhưng một lượng lớn dầu của thế giới đến từ đó, và cuối cùng tất cả đều có mối liên hệ với nhau.
"Trung Đông là một phần quan trọng trong nguồn cung năng lượng của thế giới, vì vậy xu hướng của khu vực đó sẽ có tác động đến giá nhiên liệu," nhà kinh tế trưởng Brad Olsen của Infometrics nói với chương trình Checkpoint gần đây.
"Có một mối lo ngại rộng lớn hơn ở đây là không giống như các thách thức và xung đột trước đây tại Trung Đông mà bạn đã thấy trong những năm gần đây, cuộc xung đột này có vẻ mang tính khu vực hơn và dường như đang mở rộng."
Một phân tích cho thấy nếu chiến tranh tiếp tục, nó thậm chí có thể ảnh hưởng đến lãi suất của bạn.
Trong cuộc xung đột năm ngoái khi Mỹ ném bom các cơ sở hạt nhân của Iran, MFAT đã đưa ra một phân tích lưu ý rằng: "Chi phí năng lượng tăng cao sẽ đè nặng lên chi tiêu tiêu dùng, hoạt động kinh tế, và có thể buộc Ngân hàng Dự trữ New Zealand phải tăng lãi suất để ứng phó".
"Một sự kiện địa chính trị lớn, chẳng hạn như xung đột khu vực leo thang hoặc lan rộng ở Trung Đông, sẽ truyền dẫn đến nền kinh tế New Zealand thông qua nhiều kênh," báo cáo đó lưu ý.
Đọc báo cáo tháng 7 năm 2025 của MFAT về việc các xung đột Trung Đông có thể ảnh hưởng đến New Zealand như thế nào tại đây. "Thị trường dầu mỏ đang nghĩ rằng có ít nhất ba tháng có khả năng bị gián đoạn ở đây," ông Olsen nói.
Bộ trưởng Tài chính Nicola Willis nói với chương trình Morning Report hôm thứ Tư rằng xung đột ở nước ngoài và sự bất ổn toàn cầu là thử thách đối với các nhà xuất khẩu, nhưng chính phủ đang cung cấp thông tin cho họ.
"Tôi muốn thừa nhận rằng các nhà xuất khẩu của chúng ta đã có khả năng thích nghi đáng kinh ngạc, nhưng trời ạ, điều đó thật sự khó khăn cho họ."
Những gián đoạn trong quá khứ đã được xử lý như thế nào?
Khu vực Trung Đông là một điểm nghẽn dễ bị tổn thương đối với thương mại toàn cầu, và không phải lúc nào cũng do chiến tranh.
Năm 2021, tàu container Ever Given đã mắc cạn và làm tắc nghẽn Kênh đào Suez trong sáu ngày, tạo ra một lượng lớn tàu thuyền bị tồn đọng, và tác động kéo dài đến tận hàng hóa hướng về New Zealand.
Các phiến quân Houthi ở Yemen cũng liên tục làm gián đoạn thương mại ở Biển Đỏ bằng cách tấn công các tàu thuyền.
Hạn hán nghiêm trọng cũng đã ảnh hưởng đến Kênh đào Panama, một tuyến đường hàng hải quan trọng khác, vào năm 2023.
New Zealand đã tìm cách làm cho chuỗi cung ứng của mình bền bỉ hơn, chẳng hạn như đa dạng hóa nhà cung cấp, tăng cường dự trữ tồn kho và đảm bảo các tuyến vận tải thay thế.
"Có khả năng các nhà xuất khẩu sử dụng các tuyến đường thay thế tránh Eo biển Hormuz," báo cáo năm 2025 của MFAT lưu ý. "Chúng bao gồm các tuyến đường bộ từ các cảng ở Oman hoặc các cảng của Ả Rập Xê-út trên Biển Đỏ."
Tuy nhiên, các tuyến đường thay thế có khả năng làm tăng chi phí vận chuyển cho các nhà xuất khẩu, MFAT cho biết.
Công việc của chính phủ nhằm đảm bảo các thỏa thuận thương mại tự do với Ấn Độ và Trung Quốc cũng giúp đảm bảo chuỗi cung ứng của chúng ta không chỉ phải dựa vào hành lang Biển Đỏ chật hẹp.
Tuy nhiên, điều đó không giúp ích được gì cho các doanh nghiệp đang kẹt trong tình hình Iran tức thời.
"Đối với hàng xuất khẩu của New Zealand, nếu chúng đã ở trên biển... hàng hóa đó không thể đổi hướng, nó đang nằm ngoài khơi đó," ông Olsen nói.
Cuối cùng, thương mại toàn cầu đòi hỏi các chuỗi cung ứng phải vận hành.
"Chúng ta có sản phẩm, chúng ta phải đưa sản phẩm ra thị trường và các thị trường đó không nằm ở khu vực New Zealand," bà Kennelly nói.
Điều gì tiếp theo?
Câu trả lời ngắn gọn là chưa ai biết chính xác điều gì sẽ xảy ra với Iran, Israel, Mỹ và một vài quốc gia khác đang tham gia vào cuộc xung đột công khai, và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bị một số người chỉ trích vì thiếu sự rõ ràng về mục tiêu dài hạn là gì.
"Tôi không nghĩ có ai có thể nói cho bạn một cách thực tế rằng tình trạng này sẽ kéo dài bao lâu và tác động của nó về dài hạn hay ngắn hạn là gì," bà Kennelly nói.
Giám đốc điều hành Export New Zealand Joshua Tan đầu tuần này nói với RNZ rằng các nhà xuất khẩu đang theo dõi sát sao các diễn biến.
"Các công ty đã học được một số bài học thực sự giá trị về khả năng phục hồi trong đại dịch Covid - chắc chắn là nhu cầu tăng cường giao tiếp xuyên suốt chuỗi cung ứng, cải thiện mối quan hệ với khách hàng cũng như các đơn vị cung cấp hậu cần, nhưng cũng cần xem xét mô hình tồn kho dự phòng tại các thị trường và nắm giữ mức dự trữ cao hơn ở nước ngoài."
Theo rnz.co.nz - Hani Dang