3.200 hộ dân đóng thuế tại Nam Wairarapa không thể gánh nổi chi phí duy trì một tuyến giao thông huyết mạch mang tầm quốc gia.
Đường Palliser đoạn qua thị trấn Ngawi đang bị biển xâm thực nghiêm trọng, hình ảnh ghi nhận vào đầu năm nay. (Nguồn: Local Democracy Reporting)Đó là thông điệp đanh thép mà Hội đồng khu vực vừa gửi tới Cơ quan Vận tải New Zealand trong đề xuất bảo vệ tương lai của đường Cape Palliser — tuyến đường ven biển quan trọng nhưng đang cực kỳ mong manh của Nam Wairarapa.
Hiện tại, Cơ quan Vận tải New Zealand đang tài trợ 100% chi phí bảo trì và sửa chữa tuyến đường này do nó được xếp hạng là Đường có mục đích đặc biệt — nhóm đường có giá trị văn hóa, du lịch cao và chi phí bảo dưỡng lớn. Tuy nhiên, quy chế đặc biệt này sẽ bị bãi bỏ trên toàn quốc vào tháng 6/2027, để lại một "khoảng trống" tài chính lên tới 35 triệu NZD trong vòng 10 năm tới.
Khi thế độc quyền Đường có mục đích đặc biệt bị xóa bỏ, đường Cape Palliser sẽ quay về mức Tỷ lệ Hỗ trợ Tài chính tiêu chuẩn của Cơ quan Vận tải New Zealand là 51%, tương đương với các tuyến đường địa phương khác. Trong bản tóm tắt phương án kinh doanh, Hội đồng nhận định tuyến đường trọng điểm quốc gia này đang "đứng trước bờ vực kiệt quệ tài chính đúng vào lúc các thách thức về hạ tầng trở nên cấp bách nhất".
Hội đồng đã đề xuất một mô hình tài trợ riêng biệt: Cơ quan Vận tải New Zealand sẽ tiếp tục hỗ trợ 100% cho các dự án kiên cố hóa dòng vốn lớn (như khắc phục sạt lở đất, công trình khẩn cấp và mở rộng công nghệ kè sinh thái EcoReef), đồng thời gánh 51% chi phí bảo trì định kỳ (như thảm lại mặt đường và sơn sửa). Phương án này sẽ giúp người dân Nam Wairarapa chỉ phải chi trả khoảng 700.000 NZD mỗi năm, thay vì phải gánh từ 22 triệu đến 35 triệu NZD trong một thập kỷ.
Thị trưởng Nam Wairarapa, bà Fran Wilde, khẳng định đường Cape Palliser là hành lang giao thông có ý nghĩa quốc gia:
"Tuyến đường này không chỉ phục vụ du lịch, kết nối các di sản văn hóa trọng điểm, mà còn thúc đẩy kinh tế từ đánh bắt hải sản đến nông nghiệp. Dù chỉ phục vụ một cộng đồng nhỏ cư dân địa phương, đây lại là một trong những cung đường biểu tượng của New Zealand. Lợi ích nó mang lại vượt xa phạm vi Nam Wairarapa, nhưng khi quy chế Đường có mục đích đặc biệt hết hạn, gánh nặng chi phí sẽ đè nặng lên vai người đóng thuế địa phương."
Để chủ động bảo vệ tuyến đường, Hội đồng đã lắp đặt công nghệ kè sinh thái EcoReef vào năm 2022. Giải pháp này chứng minh được hiệu quả cao trong việc chống xói mòn, giảm thiểu đáng kể thiệt hại sau các đợt sóng lớn và thời tiết khắc nghiệt. Giấy phép tài nguyên vừa được cấp gần đây cũng cho phép mở rộng hệ thống phòng thủ này sang các điểm có nguy cơ sạt lở cao khác.
Cung đường ven biển Cape Palliser liên tục bị tàn phá nặng nề bởi các trận bão lớn. (Nguồn: Local Democracy Reporting)Bà Wilde cũng gửi lời cảm ơn đến người dân, các bộ tộc bản địa (Iwi), cùng các đơn vị vận tải đã tích cực thu thập dữ liệu để hoàn thiện phương án kinh doanh. Bản kế hoạch đã chỉ rõ các nút thắt cốt lõi: nguy cơ đóng đường kéo dài, tầm quan trọng về văn hóa - kinh tế, và sự bất hợp lý giữa lợi ích quốc gia với nguồn thu thuế eo hẹp của địa phương.
Mỗi năm, Cape Palliser là thỏi nam châm thu hút hơn 150.000 lượt xe du lịch, mang lại doanh thu từ 85 triệu đến 95 triệu NZD cho ngành du lịch khu vực. Đồng thời, đây cũng là con đường độc đạo dẫn đến các khu di tích lịch sử của người iwi và hapū bản địa.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang