Trong nhiều năm qua, việc cắt giảm thịt động vật luôn được quảng cáo là một bước nâng cấp lối sống đơn giản: tốt hơn cho sức khỏe, thân thiện hơn với hành tinh và ngày càng tiện lợi hơn.
Phân khúc thực phẩm thay thế thịt tại các siêu thị New Zealand đang bùng nổ mạnh mẽ, nhưng liệu các lựa chọn này có thực sự lành mạnh? Ảnh: Herald compositeDạo một vòng quanh siêu thị, bạn sẽ thấy rõ điều đó. Từ chỗ chỉ có vài miếng đậu hũ khép nép trong góc tủ mát, phân khúc thực phẩm chay hiện nay đã bùng nổ với đủ loại burger, xúc xích, thịt băm, gà viên chiên... tất cả đều hứa hẹn mang lại hương vị và kết cấu y như thịt thật.
Tuy nhiên, dù thị trường mang đến sự đa dạng vượt trội, các chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo rằng có một lầm tưởng phổ biến đang khiến người tiêu dùng sập bẫy.
"Ngành công nghiệp này đã có nhiều đổi mới, các sản phẩm được cải thiện đáng kể về thành phần dinh dưỡng như chất lượng protein, hàm lượng chất xơ và vi chất," Lily Henderson từ Hiệp hội Dinh dưỡng New Zealand cho biết. "Tuy nhiên, người tiêu dùng không nên mặc định một sản phẩm là lành mạnh chỉ vì nó có nhãn 'plant-based' (gốc thực vật), 'vegan' (thuần chay) hay 'organic' (hữu cơ). Chất lượng dinh dưỡng giữa các thương hiệu có sự chênh lệch rất lớn."
Vậy làm thế nào để phân biệt đâu là lựa chọn thực sự bổ dưỡng và đâu là chiêu trò marketing khôn khéo?
Lựa chọn lành mạnh nhất thường không có hình dáng giống thịt
Nếu bạn đang tìm kiếm một giải pháp thay thế thịt cho bữa ăn hằng ngày, những lựa chọn đơn giản nhất thường lại là tốt nhất.
Chuyên gia dinh dưỡng Ashley Wilson nhận định: "Giá trị dinh dưỡng của các loại thực phẩm này rất khác nhau. Những thực phẩm như đậu hũ, tempeh (đậu tương lên men) và các loại đậu là nguồn cung cấp protein và chất xơ dồi dào, đồng thời chứa rất ít phụ gia. Chúng đóng góp tích cực vào một chế độ ăn uống lành mạnh."
Đậu nành Nhật, đậu lăng và đậu răng ngựa cũng nằm trong nhóm này nhờ giàu đạm, nhiều xơ và nguyên bản. Một cái tên sáng giá khác là mycoprotein (đạm vi nấm), thường thấy trong các sản phẩm của thương hiệu Quorn.
Các loại đậu hạt, đậu Hà Lan và đậu lăng vừa có giá thành rẻ, vừa giàu dinh dưỡng và được các chuyên gia sức khỏe đặc biệt khuyên dùng. Ảnh: 123RFKhi so sánh các sản phẩm, chuyên gia Wilson nhấn mạnh rằng danh sách thành phần cũng quan trọng tương đương với hàm lượng protein in trên bao bì: "Các sản phẩm làm từ đậu nành, cây họ đậu hoặc mycoprotein thường cung cấp protein chất lượng cao hơn so với một số giải pháp thay thế khác."
Điểm cộng lớn của nhóm thực phẩm tối giản này là tính linh hoạt. Thay vì phụ thuộc vào các sản phẩm được tẩm ướp sẵn, người tiêu dùng có thể tự nêm nếm theo ý muốn.
"Các lựa chọn ít chế biến như đậu hũ nguyên bản, tempeh hay mycoprotein rất tốt vì bạn có thể tự thêm thảo mộc, gia vị khi nấu nướng. Các sản phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều phụ gia và hàm lượng natri (muối) rất cao," Wilson nói thêm.
Burger và xúc xích thực vật không hoàn toàn bị "cấm cửa"
Điều đó không có nghĩa là bạn phải đoạn tuyệt hoàn toàn với các loại thịt giả làm từ thực vật tại siêu thị.
Chuyên gia Henderson gợi ý: "Burger, xúc xích, gà viên và các loại thịt thực vật chế biến sâu khác tốt nhất nên được coi là thực phẩm tiện lợi ăn thỉnh thoảng. Chúng hữu ích khi bạn bận rộn hoặc đang trong giai đoạn chuyển giao sang chế độ ăn thuần thực vật. Nhưng lý tưởng nhất, bữa ăn vẫn nên xoay quanh thực phẩm nguyên phần như rau củ, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt."
Nhiều loại thịt thay thế hiện nay cung cấp lượng protein khá tốt và được bổ sung thêm các vi chất thiết yếu như vitamin B12, sắt và kẽm. Dẫu vậy, người mua không nên đánh đồng chất lượng giữa các thương hiệu vì mức độ bổ sung vi chất và hàm lượng natri ở mỗi loại là hoàn toàn khác nhau.
Bí quyết "lật mặt sau" của bao bì
Trước những từ ngữ bóng bẩy như "tự nhiên", "hữu cơ" hay "thuần chay" tràn ngập mặt trước bao bì, cách tốt nhất là lật ngay lại mặt sau để kiểm tra bảng thành phần dinh dưỡng.
• Kiểm tra lượng Natri (Muối): Hãy ưu tiên các sản phẩm có hàm lượng natri thấp nhất trên mỗi 100g.
• Đánh giá Protein: Sau khi chọn được mức natri an toàn, hãy xem lượng protein và đọc danh sách thành phần để biết nguồn protein đó đến từ đâu.
• Độ dài của thành phần: Thông thường, danh sách thành phần càng ngắn và chứa các cái tên quen thuộc chứng tỏ sản phẩm đó càng ít bị chế biến sâu.
Thịt thực vật siêu chế biến có thực sự gây hại?
Hiếm có nhóm thực phẩm nào bị gắn mác "siêu chế biến" nhiều như thịt thực vật. Chuyên gia Wilson cho rằng cuộc tranh luận này có ích khi thúc đẩy người tiêu dùng hoài nghi các quảng cáo bóng bẩy để nhìn vào bản chất sản phẩm. Tuy nhiên, chỉ riêng yếu tố "chế biến" không phản ánh toàn bộ câu chuyện.
Impossible Burger – loại nhân bánh làm từ thực vật nhưng có hình dáng và hương vị y như thịt thật – từng tạo nên tiếng vang lớn ngay khi vừa ra mắt. Ảnh: Cung cấpNgười tiêu dùng nên đánh giá bức tranh dinh dưỡng tổng thể (gồm protein, chất xơ, natri và vi chất). Đối với số đông, thịt thực vật chế biến sẵn nên là giải pháp tiện lợi mang tính thời điểm, thay vì là thực phẩm cốt lõi hằng ngày.
Bạn không nhất thiết phải bỏ hoàn toàn thịt động vật
Theo chuyên gia Henderson, bạn không cần phải cực đoan loại bỏ hoàn toàn thịt ra khỏi thực đơn. Chế độ ăn linh hoạt kết hợp cả đạm động vật và thực vật thường thực tế, tiết kiệm và bền vững hơn đối với nhiều gia đình.
Một mẹo nhỏ là "kéo dài" các món thịt bằng cách thay thế một phần thịt băm trong các món như mì Ý sốt bò băm, tacos hoặc chili bằng đậu lăng, các loại đậu hạt hoặc rau củ. Cách làm này vừa giữ nguyên lợi ích dinh dưỡng của thịt, vừa tăng lượng thực vật nạp vào cơ thể lại vừa giảm chi phí đi chợ.
Lời kết: Không có một sản phẩm thay thế thịt nào là "hoàn hảo nhất". Lựa chọn đúng đắn phụ thuộc vào khẩu vị, nhu cầu dinh dưỡng, ngân sách và lối sống của bạn. Thay vì chạy theo xu hướng, hãy tập trung vào các giá trị cốt lõi: Đọc nhãn, so sánh đạm, xơ, natri và ưu tiên những giá trị nguyên bản.
Theo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang