Ngành xây dựng và tòa nhà của New Zealand đã bị thu hẹp trong vài năm qua, và theo dữ liệu mới nhất, một sự phục hồi hoàn toàn khó có thể xảy ra trong tương lai gần.
Qua góc nhìn của Nona Pelletier từ RNZ
Chu kỳ bùng nổ rồi suy thoái rồi lại bùng nổ của ngành này có thể đã đi đến hồi kết, xét theo mức độ sụt giảm nghiêm trọng trong vài năm qua và có rất ít dấu hiệu cải thiện.
Ông Keith McLaughlin, giám đốc điều hành của cơ quan tín dụng Centrix, cho biết ngành này khó có thể phục hồi trong năm nay, khi cuộc bầu cử đang cận kề, lãi suất tăng cao, niềm tin của doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng đều yếu ớt và thị trường nhà đất thì trì trệ.
Số lượng doanh nghiệp thu hẹp
Ông McLaughlin cho biết một số lượng lớn các công ty xây dựng đã đăng ký đã bị thanh lý vào năm 2024 và 2025, mặc dù tình hình nợ quá hạn đã có sự cải thiện trong nửa đầu năm 2026, điều này cho thấy những doanh nghiệp còn trụ lại đang bắt đầu quản lý nợ tốt hơn.
Mặc dù vậy, đã có ít hơn 551 công ty xây dựng hoạt động vào cuối năm 2025. Khoảng một nửa trong số đó là các công ty liên quan đến việc xây dựng căn hộ và các loại nhà ở đa gia đình khác.
Ông McLaughlin cho rằng nguyên nhân cốt lõi là do thị trường nhà đất. "Khi nhà đất bị tồn đọng trên thị trường trong một khoảng thời gian và giá cả yếu đi, thì rõ ràng các nhà thầu và công ty xây dựng sẽ rút khỏi phân khúc đó để chuyển sang mảng khác, và chắc chắn họ không mặn mà với việc xây dựng nhà ở, căn hộ."
Sự suy thoái này có thể thấy rõ qua dữ liệu mới nhất của Cơ quan Thống kê New Zealand tính đến năm kết thúc vào tháng 6 năm 2026, cho thấy số lượng hộ gia đình tăng trưởng đều đặn trong chu kỳ ba năm, trong khi tăng trưởng về số lượng nhà ở tư nhân lại bị đình trệ.
Số lượng hộ gia đình đã tăng 1,4% kể từ tháng 6 năm 2025, lên mức 2.072.000 hộ, và tăng 3% so với hai năm trước đó, trong khi số lượng nhà ở đã giảm 200 căn xuống còn 2.124.800 căn.
Ông McLaughlin nhận định số lượng công ty bị thanh lý có khả năng sẽ tiếp tục kéo dài trong thời gian còn lại của năm.
"Một điều chúng tôi bắt đầu nhận thấy là dù làn sóng thanh lý và nợ quá hạn nghiêm trọng vẫn ở mức khá cao, số lượng doanh nghiệp rơi vào tình trạng nợ quá hạn ở thời điểm hiện tại thực tế đã bắt đầu đi vào giai đoạn bão hòa," ông nói.
"Thậm chí, con số này đang giảm nhẹ. Vì vậy, chúng tôi bắt đầu nhìn thấy một vài điểm cải thiện trong lĩnh vực này."
Triển vọng bất định
Kỹ sư định giá Martin Bisset từ tổ chức QV cho biết ý kiến của những người tham gia hội nghị kỹ sư định giá thường niên gần đây là không mấy lạc quan, khi hầu hết đều không có chuỗi dự án gối đầu nào cho giai đoạn sau cuối năm.
"Tôi nghĩ, với tư cách là một quốc gia, chúng ta rất kém trong việc tạo đà để khởi động lại," ông Bisset nói và cho biết thêm rằng quốc gia đã có sẵn chiến lược cơ sở hạ tầng, nhưng chiến lược đó cần được hậu thuẫn bởi một cam kết dài hạn vững chắc.
"Tôi nghĩ đó là điểm chúng ta cần phải kiên định hơn, và hiểu rằng nếu một chính phủ đã thiết lập nên một kế hoạch nào đó, chúng ta không nên vào cuộc rồi lại đập bỏ nó ở nhiệm kỳ tiếp theo."
Giám đốc điều hành tổ chức Certified Builders, ông Malcolm Fleming, cho biết sự thiếu chắc chắn này đã tàn phá ngành xây dựng, vốn chỉ vừa mới bắt đầu lấy lại niềm tin thì chiến tranh tại Iran bùng nổ vào đầu năm nay.
"Đó là nơi chúng ta thực sự vấp ngã trong hai năm rưỡi qua," ông Fleming chia sẻ.
"Chúng ta từng có những dự án được chính phủ tiền nhiệm giao cho ngành thiết kế, trong nhiều trường hợp đã được cấp phép và sẵn sàng khởi công, nhưng rồi những dự án đó đã bị đình chỉ.
"Điều chúng ta cần là một thỏa thuận lưỡng đảng đối với các dự án cơ sở hạ tầng," ông nói thêm rằng một số dự án trong số đó đã bị hủy bỏ sau cuộc bầu cử vừa qua, dẫn đến việc mất đi khoảng 15.000 việc làm.
Ông cho biết việc các doanh nghiệp đóng cửa cũng ảnh hưởng đến nguồn cung lực lượng lao động lành nghề trong tương lai.
"Bởi vì, như chúng ta đã biết từ kinh nghiệm xương máu, chúng ta đang ở điểm đáy của chu kỳ. Thời điểm chu kỳ đi lên, các công việc sẽ bắt đầu xuất hiện dồn dập, và khi đó chúng ta sẽ cần những công nhân lành nghề để có thể đảm đương khối lượng công việc đó."
Thị trường lao động
Việc tuyển dụng trong ngành xây dựng cũng chuyển từ bùng nổ sang suy thoái trong năm kết thúc vào năm 2024, với số lượng việc làm sụt giảm nghiêm trọng trong giai đoạn này, khiến một lượng lớn nhân sự phải chuyển sang Úc để tìm kiếm việc làm.
Sự đảo chiều bắt đầu xuất hiện vào tháng 11 năm 2025, tiếp nối bằng mức tăng 35% về số lượng việc làm ngành xây dựng được đăng tuyển trong 12 tháng kết thúc vào tháng 3 năm 2026 so với năm trước đó.
Trang tuyển dụng SEEK mô tả lĩnh vực xây dựng là "động cơ tăng trưởng hàng năm" cho thị trường lao động. Tuy nhiên, dữ liệu quảng cáo việc làm lại mâu thuẫn với dữ liệu hoạt động xây dựng thực tế, dù nó khá trùng khớp với mức tăng trưởng mạnh mẽ của số lượng giấy phép xây dựng được cấp.
Mặc dù vậy, giấy phép xây dựng mới chỉ phản ánh dự định chứ chưa phải là hoạt động thực tế.
Những con số biết nói
Tổng hoạt động xây dựng đã giảm 7,8% xuống còn 58,1 tỷ đô vào năm 2024, từ mức 63 tỷ đô vào năm 2023, và giảm thêm 4,1% xuống còn 55,7 tỷ đô vào năm 2025.
Tuy nhiên, mảng xây dựng công trình nhà ở chịu tác động tiêu cực mạnh mẽ hơn so với tổng thể hoạt động xây dựng nói chung, khi giảm 6,3% xuống còn 34 tỷ đô vào năm 2024, từ mức 36,3 tỷ đô vào năm 2023, và giảm thêm 8,2% xuống còn 31,2 tỷ đô vào năm 2025.
Báo cáo Chuỗi Dự án Xây dựng Quốc gia mới nhất của MBIE chỉ ra rằng sự suy thoái đã chạm đáy vào năm 2025, và tổng giá trị của các công trình xây dựng nhà ở cũng như cơ sở hạ tầng sẽ phục hồi lên mức khoảng 65,4 tỷ đô vào năm 2030, tức là chỉ tăng khiêm tốn 3,8% so với mức của năm 2023.
Thế nhưng, ông Bisset cho biết hầu hết các đơn vị trong ngành chỉ có chuỗi công việc ngắn hạn.
"Một số người nói rằng chúng tôi có việc làm đến cuối năm, nhưng vẫn chưa chắc chắn điều gì sẽ xảy ra vào năm 2027," ông nói.
"Và việc các nhà thầu nói ra điều đó khi họ đang phải nỗ lực duy trì việc làm cho rất nhiều người là một tín hiệu không mấy vui vẻ.
"Vì vậy, tình hình ngoài kia thực sự không tốt, và một số người khẳng định chắc chắn rằng cuộc bầu cử có liên quan đến việc này, bởi vì chúng ta không biết điều gì sắp sửa diễn ra."
Chi phí leo thang
Trong đợt cập nhật thị trường vào ngày 9 tháng 7, doanh nghiệp bán lẻ và phân phối sản phẩm xây dựng Fletcher Building cho biết sản lượng tại các mảng sản xuất và phân phối cốt lõi của họ đã cải thiện, dù một phần kết quả đó đến từ những động lực thị trường mang tính tạm thời.
"Các dự án xây dựng hiện tại vẫn tiếp tục được triển khai, hỗ trợ cho nhu cầu duy trì vật liệu. Tuy nhiên, những bất ổn vĩ mô và tình trạng lạm phát chi phí trên diện rộng đang dẫn đến việc trì hoãn, và trong một số trường hợp là hủy bỏ các dự án mới, đặc biệt là trong phân khúc thương mại," báo cáo của Fletcher Building cho biết.
"Nếu xu hướng này tiếp tục kéo dài, nó có khả năng sẽ gây áp lực lên hiệu suất của tập đoàn trong nửa đầu năm tài chính 2027, tức sáu tháng kết thúc vào tháng 12 năm 2026."
Ông Bisset cho biết chi phí vật liệu và giá nhiên liệu tăng cao tiếp tục là một bài toán khó cho ngành này.
"Sự lạc quan vẫn chưa xuất hiện. Mọi người vẫn đang rất kiên nhẫn chờ đợi khoảnh khắc để có thể nói rằng, chúng ta sẽ tạo cú hích và bắt đầu tăng tốc trở lại."
Theo 1news.co.nz - Hani Dang