Chính phủ cuối cùng đã công bố lộ trình phân kỳ cho các dự án đường bộ tốn kém trên cả nước, điều mà Bộ trưởng Giao thông Vận tải Chris Bishop cho biết là "mang lại sự chắc chắn" sau nhiều tháng xuất hiện những hoài nghi về tương lai của chúng.
Nhưng lộ trình này lại mang đến rất ít sự chắc chắn cho nhiều Tuyến đường mang Tầm quan trọng Quốc gia (Rons), khi một số dự án đã bị xếp vào nhóm "tiếp tục triển khai chậm hơn" và không có mốc thời gian cụ thể cho ngày khởi công, do tiến độ của chúng còn "phụ thuộc vào nguồn vốn sẵn có".
Mặc dù có sáu tuyến Rons được liệt kê là đang trong quá trình xây dựng hoặc đang tiến hành đấu thầu để thi công, hầu hết các tuyến còn lại đều đang ở các giai đoạn sơ bộ khác nhau trước khi xây dựng, từ việc triển khai thiết kế cho đến việc sắp xếp lộ trình chuẩn xác để thu hồi đất và cấp phép.
Trong cuộc bầu cử năm 2023, Đảng Quốc gia đã hứa hẹn 13 tuyến Rons mới. Con số này đã tăng lên 17 khi đảng này lên nắm quyền sau đó. Một số dự án có nhiều giai đoạn hoặc các biến thể khác nhau.
Dưới đây là tình hình cụ thể của từng tuyến đường. Hãy xem đồ họa tương tác của tờ Herald bên dưới để biết thêm thông tin.
Những dự án nào đang được xây dựng?
Ōtaki đến phía bắc Levin: Thông tin mới nhất từ Cơ quan Giao thông Vận tải New Zealand (NZTA) cho biết dự án này sẽ hoàn thành vào cuối năm 2029. Đây vốn là một dự án hiện hữu khi Đảng Quốc gia lên nắm quyền, nhưng sau đó đã được nâng tầm thành một tuyến Rons.
Đường cao tốc Hawke’s Bay Expressway: Dự kiến cũng sẽ hoàn thành vào cuối năm 2029. Ban đầu đây không phải là một trong các tuyến Rons của Đảng Quốc gia nhưng đã được bổ sung khi đảng này bắt đầu điều hành chính phủ.
Tuyến kết nối Takitimu North Link Giai đoạn 1: Giai đoạn đầu của tuyến đường này dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2028. Đây cũng là một dự án khác đã có một số hạng mục được triển khai vào năm 2023, nhưng đã được Đảng Quốc gia chuyển thành một tuyến Rons.
Tauriko West (Cầu Omanawa): NZTA cho biết dự án này đã bắt đầu khởi công vào cuối năm 2025 và dự kiến mất khoảng hai năm để hoàn thành. Thông tin mới nhất từ Chính phủ chỉ ra rằng dự án sẽ hoàn thiện vào năm 2028. Các hạng mục khác thuộc "quy mô mở rộng" trên Quốc lộ 29 Tauriko hiện đang ở những giai đoạn đầu tiên.
Những dự án nào đang rất gần ngày khởi công?
Hành lang Northland – Đoạn Warkworth đến Te Hana: Các giai đoạn đấu thầu cuối cùng đang được tiến hành cho tuyến đường này, và việc xây dựng dự kiến sẽ bắt đầu trước khi năm nay kết thúc. Dự án này phải đến giữa những năm 2030 mới hoàn thành.
Cambridge đến Piarere: Giai đoạn 1 của dự án này dự kiến sẽ khởi công vào đầu năm tới và giai đoạn hai vào cuối năm đó. Dự án đã nhận được 1,773 tỷ đô la trong Ngân sách năm 2026 và sẽ không hoàn thành cho đến đầu hoặc giữa những năm 2030.
Những dự án nào đang được chuẩn bị để xây dựng?
Đường cao tốc Belfast đến Pegasus và Đường tránh Woodend: Bản thiết kế chi tiết cho dự án này đã hoàn thành và đã được cấp phép tạm thời. Công tác thu hồi tài sản và các khâu chuẩn bị khác đang diễn ra. Tiến độ của dự án phụ thuộc vào nguồn vốn. NZTA cho biết dự kiến sẽ mất khoảng bốn năm để hoàn thành một khi công việc được bắt đầu.
Đường Mill Road Giai đoạn 1: Dự án này cũng đang trong giai đoạn tiền thực thi, với các công việc ban đầu đang được triển khai trên hành lang dự án. Tuyến đường được mô tả là "sẵn sàng thực thi" từ năm 2027, tùy thuộc vào nguồn vốn sẵn có.
Tuyến kết nối Takitimu North Link Giai đoạn 2: Dự án này vừa nhận được các phê duyệt theo cơ chế phê duyệt cấp tốc. Quy trình thu hồi tài sản đang được tiến hành song song với việc triển khai thiết kế. Giai đoạn tiền thực thi này dự kiến sẽ kết thúc vào năm tới. Tiến độ sau đó sẽ phụ thuộc vào nguồn vốn sẵn có.
Đường tránh Hope Bypass Giai đoạn 1: Hợp đồng thiết kế của dự án này đã được trao vào đầu năm nay và dự kiến hoàn thành vào giữa năm 2027. Việc lấy ý kiến cộng đồng có khả năng diễn ra vào cuối năm nay để chia sẻ một số bản thiết kế. Tương tự các dự án khác, tương lai của tuyến đường này phụ thuộc vào nguồn vốn sẵn có.
Những dự án nào còn ở mốc thời gian xa hơn?
Cải tạo Quốc lộ 1 đoạn Wellington: Dự án này được hiển thị là đang trong giai đoạn "bảo vệ tuyến". Điều này có nghĩa là đất đai đang được xác định và bảo vệ để sử dụng cho mục đích công trình công cộng. Các cuộc khảo sát địa chất thủy văn đã được tiến hành, tương tự như các phiên lấy ý kiến cộng đồng. Dự án này dự kiến sẽ chuyển sang giai đoạn "tiền thực thi hoặc thực thi" vào đầu kế hoạch giai đoạn 2027-37, tùy thuộc vào nguồn vốn.
Hành lang Northland – Tuyến thay thế qua đồi Brynderwyn Hills: Dự án này cũng đang trong giai đoạn "bảo vệ tuyến". Các đơn vị đã nộp đơn xin phê duyệt theo cơ chế cấp tốc. Tuyến đường cũng được kỳ vọng sẽ chuyển sang giai đoạn tiền thực thi vào một thời điểm nào đó đầu giai đoạn 2027-37 ngay khi có nguồn vốn.
Tuyến kết nối phía nam Hamilton Southern Links: Phương án đầu tư cho dự án này đã được sắp xếp và thông qua bởi hội đồng quản trị NZTA. Thông tin mới nhất từ cơ quan giao thông là công tác khảo sát kỹ thuật đang được triển khai trong khu vực. Không có thêm mốc thời gian nào được đưa ra trong lộ trình.
Đường cao tốc thay thế phía Tây Bắc North-West Alternative Highway: Trên biểu đồ thông tin mà Chính phủ chia sẻ hôm nay, dự án này được thể hiện là đã ra khỏi giai đoạn lập phương án đầu tư lẫn bảo vệ tuyến, và đang "tiến triển sang giai đoạn tiền thực thi hoặc thực thi". Trang web của NZTA cho biết "hiện tại không có nguồn vốn cho việc thiết kế chi tiết hoặc xây dựng dự án này" và "chúng tôi dự kiến dự án sẽ được bàn giao vào một thời điểm nào đó trong vòng 30 năm tới để phù hợp với quy hoạch sử dụng đất của Hội đồng Thành phố Auckland".
Những dự án nào đang ở "làn đường chậm"?
Mỗi dự án sau đây đều đang ở trong giai đoạn "tiếp tục triển khai chậm hơn" của lộ trình. Chúng được liệt kê là đang trong giai đoạn lập phương án đầu tư hoặc bảo vệ tuyến, ngoài ra không có điều gì khác được xác nhận thêm. Một số công tác khảo sát kỹ thuật đang diễn ra tại một vài địa điểm.
- Hành lang Northland – Đoạn Te Hana đến Whangārei (ngoại trừ Tuyến thay thế qua đồi Brynderwyn Hills)
- Tuyến kết nối Đông Tây East-West Link
- Đường Mill Road – Đoạn Alfriston đến Drury
- Đoạn Petone đến Grenada
- Đường tránh Hope Bypass Giai đoạn 2
Nhu cầu về một kế hoạch ưu tiên các tuyến đường đã trở nên rõ ràng trong năm qua, khi ông Bishop thẳng thắn nói về "những lựa chọn khó khăn" và "thách thức" mà Chính phủ phải đối mặt trong việc cấp vốn cho các tuyến Rons, vốn dự kiến tiêu tốn hơn 56 tỷ đô la trong vòng 20 năm.
Đó chỉ là một phần trong khoản đầu tư mà Bộ Giao thông Vận tải năm ngoái ước tính rơi vào khoảng "một phần tư nghìn tỷ đô la" dự kiến đổ vào vận tải đường bộ nếu tất cả các dự án trong kế hoạch được hiện thực hóa. Các chi phí khác bao gồm trả nợ, duy trì các dịch vụ hiện tại và các dự án lớn trong tương lai.
Những áp lực chi phí đó đã bị đẩy trở lại vùng tâm điểm chú ý khi cuộc chiến ở Trung Đông nổ ra.
Các báo cáo vắn tắt mà tờ Herald thu thập được cho thấy những lo ngại ban đầu đối với ngành giao thông vận tải do cuộc xung đột này gây ra dao động từ chi phí xây dựng cao hơn do giá nhiên liệu tăng và nguồn cung nhựa đường bị ảnh hưởng, cho đến doanh thu thuế ít hơn nếu người dân lái xe ít đi.
Ông Bishop bổ sung thêm hôm nay rằng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu (một phần trong mức giá mà người dân phải trả tại các cây xăng) đã giảm 21% giá trị thực tế kể từ năm 2020 khi nó được tăng lần cuối.
"Lộ trình này cho thấy tại sao một cách tiếp cận phân kỳ để bàn giao các Tuyến đường mang Tầm quan trọng Quốc gia lại quan trọng đến vậy," ông nói.
"Như tôi đã nói nhiều lần, không phải tất cả các dự án đều có thể bắt đầu ngay lập tức. Cần có thời gian để các dự án sẵn sàng cho việc xây dựng, với việc bảo vệ tuyến (quy hoạch và cấp phép), thiết kế chi tiết và thu hồi tài sản đều cần phải hoàn thành trước khi các công việc xây dựng chính có thể bắt đầu."
Tuy nhiên, cả Đảng Lao động và Đảng Xanh đều đang chỉ trích Chính phủ, khi cho rằng lộ trình ngày hôm nay cho thấy những lời hứa về giao thông của Đảng Quốc gia từ cuộc bầu cử trước là chưa bao giờ thực tế.
"Đảng Quốc gia đã hứa với các cộng đồng rằng các dự án này sẽ được bàn giao. Giờ đây, họ đang âm thầm thừa nhận rằng nhiều dự án không có kinh phí để xây dựng," ông Tangi Utikere của Đảng Lao động nói.
"Họ đã hứa hẹn quá nhiều, lập ngân sách quá thấp và hiện đang đi lùi lại sự chắc chắn mà họ đã rao bán trong cuộc bầu cử."
Bà Julie-Anne Genter của Đảng Xanh cho biết các cộng đồng đã phải chịu thiệt thòi.
"Sau nhiều năm chịu áp lực phải công khai cách thức chi trả cho danh sách mong muốn đường bộ của mình, Chính phủ đã tung ra một thứ ít giống lộ trình thực tế mà giống một giấc mơ viển vông hơn, không có cách nào rõ ràng để cấp vốn cho các siêu dự án của mình.
"Việc đưa các dự án vào 'làn đường chậm' là một sự thừa nhận rằng các con số không khớp với chương trình Các Tuyến đường mang Tầm quan trọng Quốc gia trị giá 56 tỷ đô la của Chính phủ."
Ông Bishop chấp nhận hôm nay rằng những lời hứa của Đảng Quốc gia đã "rất tham vọng", nhưng ông phủ nhận lộ trình mới là một sự rút lui, đồng thời chỉ ra các điều kiện đầy thách thức hiện tại.
Theo nzherald.co.nz premium - Hani Dang