Một thiết bị độc đáo đang bán rất chạy trên các cửa hàng trực tuyến tại Úc: phụ kiện biến điện thoại thông minh thành một chiếc điện thoại bàn cổ điển.
Những gì trông như một trào lưu kỳ quặc có thể phản ánh một điều gì đó sâu sắc hơn. (Ảnh minh họa: istock.com)Bạn chỉ cần cắm chiếc ống nghe dùng dây xoắn vào cổng sạc. Chiếc smartphone bóng bẩy ngay lập tức gắn liền với một bộ thu bằng nhựa cồng kềnh. Bạn cầm nó lên tai, dây cắm đung đung đung đung — giống hệt cách chúng ta nghe điện thoại trước khi chúng trở nên nhỏ gọn để bỏ vừa túi quần. Với giá khoảng 20 AUD, sản phẩm này trông như một món đồ chơi hoài cổ độc lạ.
Tuy nhiên, trào lưu có vẻ kỳ quặc này lại phản ánh một xu hướng sâu sắc hơn về hành vi sử dụng smartphone trong những năm gần đây.
Chúng ta đã trải qua chặng đường dài từ những chiếc Nokia “gạch đá” bàn phím thô kỉnh đến những chiếc smartphone hiện đại luôn túc trực bên mình. Nhưng sau nhiều thập kỷ ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, ngày càng nhiều người lại tìm cách "nới lỏng khoảng cách". Dù vậy, đặc quyền "ngắt kết nối" này không phải ai cũng có thể tiếp cận. Vậy điều gì đang thực sự xảy ra?
Từ “sợi dây gắn kết” đến mong muốn buông bỏ
Hơn hai thập kỷ trước, nhà nhân học văn hóa Nhật Bản Mizuko Ito đã mô tả điện thoại di động tạo ra "sợi dây liên lạc công nghệ - xã hội ấm áp và thân thiết": kết nối liên tục, nhẹ nhàng nhưng vẫn đảm bảo tính linh hoạt.
Kể từ năm 2007, smartphone được thiết kế tối ưu riêng cho lòng bàn tay con người. Màn hình cảm ứng phản hồi trực tiếp với da người, trọng lượng và kích thước được tính toán để cầm nắm không gây mỏi, còn giao diện được tối ưu cho việc cuộn, chạm, vuốt và thu phóng mượt mà.
Điện thoại thông minh được thiết kế tối ưu riêng cho bàn tay con người. (Ảnh minh họa: istock.com)Trong thập kỷ qua, các nghiên cứu thực địa tại Úc cho thấy sự gắn kết này sâu sắc đến mức nào. Khi được yêu cầu cầm smartphone và chia sẻ ý nghĩa của nó, nhiều người xoay nhẹ thiết bị trong lòng bàn tay, có người nhắm mắt áp điện thoại vào ngực: “Tôi sẽ lạc lối nếu thiếu nó” hoặc “Đó là cả thế giới của tôi”.
Sự nới lỏng kết nối này lần đầu được ghi nhận trong thời gian phong tỏa dịch COVID-19. Nhiều người nhận thấy smartphone bớt hấp dẫn và bớt hữu ích khi mọi hoạt động sống và làm việc đều chuyển sang màn hình máy tính. Một người tham gia nghiên cứu chia sẻ: “Tôi đã dành cả ngày trước màn hình laptop, điều cuối cùng tôi muốn làm là nhìn vào màn hình điện thoại bé tẹo”. Một người khác ngậm ngùi: “Nó thường nằm ở chế độ im lặng, thậm chí chẳng còn ở cùng phòng với tôi”.
Cuộc cách mạng ngắt kết nối cộng đồng
Điểm khác biệt hiện nay là việc nới lỏng sự phụ thuộc vào smartphone đang trở nên chủ động hơn, mang tính tập thể và thậm chí được quy định bằng pháp luật hay thiết kế sản phẩm.
• Túi khóa bảo mật: Ngày càng phổ biến tại các buổi hòa nhạc và sự kiện không smartphone.
• Lệnh cấm tại trường học: Được áp dụng rộng rãi tại Úc và nhiều quốc gia trên thế giới.
• CLB đọc sách không thiết bị: Tại Amsterdam, "The Offline Club" tổ chức các buổi "đọc sách tụ tập", nơi người tham gia tắt nguồn và cất hết thiết bị điện tử. Tại Melbourne cũng xuất hiện trào lưu Book Doof tương tự.
• Thiết bị cố định: Công ty Coilie mở bán giá đỡ gắn tường kèm dây xoắn, biến smartphone thành điện thoại bàn cố định trong nhà. Sản phẩm cam kết giúp: "Cho điện thoại một ngôi nhà, cho trí óc sự nghỉ ngơi và cho hệ thần kinh một khoảng lặng".
Một phụ nữ tham gia nghiên cứu tiết lộ từng phải khóa smartphone vào ngăn kéo khi đi làm vì không thể ngừng chơi Candy Crush. Phụ kiện như Coilie đã hiện thực hóa nhu cầu tạo khoảng cách vật lý này ngay tại gia đình.
Ngắt kết nối: Đặc quyền không dành cho tất cả
Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể dễ dàng buông bỏ chiếc smartphone. Nghiên cứu chỉ ra rằng phụ nữ Úc phụ thuộc rất lớn vào smartphone và ứng dụng GPS để duy trì "mạng lưới an toàn kỹ thuật số" khi ra ngoài vào ban đêm.
Những thói quen như gửi tin nhắn "Đã về đến nhà", theo dõi vị trí qua Snap Map trên Snapchat hay dùng ứng dụng định vị an toàn Life360 đã trở thành lá chắn bảo vệ họ. Smartphone lúc này là sợi dây kết nối sống còn với gia đình và bạn bè.
Do đó, việc yêu cầu ai đó tắt máy, khóa thiết bị hoặc để điện thoại ở phòng khác vô tình dựa trên giả định rằng mọi người đều sở hữu mức độ an toàn giống nhau — điều mà không phải ai cũng có được.
Cốt lõi của trào lưu sự kiện không smartphone hay các phụ kiện hoài cổ không chỉ đơn thuần là câu chuyện "nên hay không nên" ngắt kết nối, mà là: Ai có đặc quyền làm điều đó, và dưới những điều kiện nào?
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang