Đảng Lao động đã chính thức từ bỏ chiến lược “mục tiêu nhỏ” khi công bố hàng loạt cam kết tài chính mới. Bước đi này đồng nghĩa với việc họ thừa nhận kế hoạch tăng chi tiêu, tăng thuế và tăng vay nợ — đúng như những cáo buộc từ Lãnh đạo Đảng Quốc gia Christopher Luxon.
Người phát ngôn tài chính của Đảng Lao động Barbara Edmonds và lãnh đạo đảng Chris Hipkins. Ảnh / NZMEĐảng này đưa ra một số hứa hẹn tài chính then chốt:
• Đạt thặng dư ngân sách theo thước đo OBEGAL truyền thống vào năm 2029/30.
• Tăng chi tiêu và doanh thu cốt lõi của Chính phủ lên mức 33% GDP trong một thời hạn chưa xác định, đồng thời khống chế ở mốc này.
• Chuyển sang thước đo "nợ ròng" và giảm tỷ lệ nợ xuống 20% GDP trong thời hạn chưa xác định.
Cam kết thặng dư ngân sách được xem như một "lời thề Hippocrates" về tài chính — hứa không gây thêm tổn hại. Bộ Tài chính New Zealand hiện dự báo mức thặng dư OBEGAL nhỏ vào năm 2029/30; Đảng Lao động về cơ bản đang khẳng định dù điều chỉnh chính sách gì khi nắm quyền, họ cũng không phá vỡ quỹ đạo này. Bất kỳ khoản chi tiêu mới nào cũng sẽ được bù đắp bằng nguồn thu mới.
Khoảng Trống Thuế 10 Tỷ NZD Và Nguy Cơ Từ "Tăng Thuế Ẩn"
Doanh thu cốt lõi hiện đạt khoảng 30.7% GDP, trong khi chi tiêu ở mức 32.6%. Việc nâng cả hai con số lên 33% đồng nghĩa với tăng đáng kể mức thu và chi. Nếu nâng doanh thu lên 33% ở thời điểm hiện tại, tiền thuế thu thêm sẽ tiệm cận 11 tỷ NZD/năm. Đến năm 2030 (khi doanh thu dự báo đạt 31.4%), nguồn thuế bổ sung cần thiết là khoảng 8.8 tỷ NZD/năm.
Để so sánh, gói cắt giảm thuế năm 2024 — bao gồm giảm thuế thu nhập và khôi phục khấu trừ lãi vay — trị giá khoảng 3.7 tỷ NZD/năm. Mức trần 33% của Đảng Lao động cho thấy họ sẵn sàng chấp nhận mức thuế tăng thêm gấp 3 lần gói cắt giảm đó mỗi năm.
Vấn đề tranh cãi nằm ở chỗ Đảng Lao động hứa không áp đặt thêm thuế mới ngoại trừ:
1. Thuế thặng dư vốn (CGT).
2. Bỏ chính sách thúc đẩy đầu tư, làm tăng nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
3. Áp dụng lại lệnh cấm khấu trừ lãi vay đối với nhà đầu tư bất động sản cư trú.
Hai chính sách sau khi triển khai toàn diện dự kiến mang lại khoảng 2.75 tỷ NZD (hơn 0.5% GDP hiện tại). Đảng Lao động còn dư khoảng 2% GDP dư địa thuế trước khi chạm trần 33%, nhưng họ không thể lấp đầy khoảng trống này nếu không phá vỡ cam kết không tăng thêm các loại thuế khác.
Các nghiên cứu cho thấy phiên bản thuế CGT nhẹ nhàng hơn mà Đảng Lao động dựa vào cho năm 2026 chỉ thu về khoảng 0.45% GDP — thấp hơn rất nhiều so với khoảng dư địa 2–3% GDP mà họ tự tạo ra.
James Shaw và Grant Robertson thống nhất về các Quy tắc Tự chủ Ngân sách trước cuộc bầu cử năm 2017. Ảnh / Jason OxenhamMột trong những cách duy nhất để hai cam kết này không mâu thuẫn là nguồn thu bổ sung đến từ “trượt bậc thuế” — hiện tượng tăng trưởng tiền lương tự nhiên đẩy thu nhập của người lao động vào các bậc thuế cao hơn. Nếu không điều chỉnh lại các bậc thuế thu nhập, Đảng Lao động sẽ thu phần lớn ngân sách vượt trội từ thuế thu nhập thay vì thuế thặng dư vốn. Đến cuối thập kỷ, người hưởng lương tối thiểu làm việc toàn thời gian có nguy cơ rơi vào bậc thuế 30%.
Bài Toán Chi Tiêu 13 Tỷ NZD Và Sự Khác Biệt Về Nợ Công
Về phía chi tiêu, 3% GDP (khoảng 13 tỷ NZD) không phải là con số quá lớn khi đặt trong bối cảnh gia tăng chi tiêu công thập kỷ qua. Từ năm 2016 đến nay:
• Chi tiêu y tế tính theo tỷ trọng kinh tế tăng hơn 20% (tăng 1.3% GDP).
• Chi trả lương hưu tăng 0.8% GDP.
• Chi phí trả nợ tăng 0.7% GDP.
Ba khoản này đã khiến chi tiêu Chính phủ tăng 2.8% GDP so với 10 năm trước. Mức tăng 3% GDP mà Đảng Lao động đưa ra thực chất chỉ tạo dư địa để duy trì trạng thái hiện tại trước áp lực già hóa dân số.
Ở chiều ngược lại, sự khác biệt về thước đo nợ giữa hai đảng là rất lớn:
• Đảng Lao động (Nợ ròng): Bao gồm tất cả tài sản (gồm cả Quỹ Lương hưu NZ Super Fund) trừ đi nghĩa vụ nợ. Mức trần 20% nợ ròng của Đảng Lao động theo thước đo này chỉ yêu cầu giảm nợ 8.8 tỷ NZD ở thời điểm hiện tại và sẽ tự động đạt được vào năm 2031.
• Đảng Quốc gia (Nợ ròng cốt lõi của Chính phủ): Loại trừ Quỹ Lương hưu ra khỏi tài sản vì dự phòng rủi ro thiên tai/khủng hoảng. Mục tiêu 30% nợ của Đảng Quốc gia yêu cầu giảm nợ hơn 56 tỷ NZD ở thời điểm hiện tại.
Tính theo chỉ số nợ ròng, mục tiêu của Đảng Quốc gia tương đương với 9.4% vào năm 2026 và của Đảng Lao động là 20%.
Tính theo chỉ số nợ ròng cốt lõi của Chính phủ, mục tiêu của Đảng Lao động là 40.6% vào năm 2026 và của Đảng Quốc gia là 30%.Ghi chú biểu đồ: Các mục tiêu được quy đổi theo từng năm dựa trên khoảng cách dự báo giữa nợ ròng và nợ ròng cốt lõi của Chính phủ. Nguồn: Mô hình Chiến lược Tài chính của Bộ Tài chính New Zealand; Tính toán của tờ NZ Herald
Đến năm 2037, mô hình của Đảng Quốc gia sẽ giảm nợ nhiều hơn khoảng 137 tỷ NZD (theo giá trị năm 2037) so với mục tiêu của Đảng Lao động. Ngược lại, điều này đồng nghĩa với việc Đảng Lao động cam kết một chương trình đầu tư công lớn hơn 137 tỷ NZD so với Đảng Quốc gia nhờ tái đầu tư tiền thặng dư thay vì ưu tiên trả nợ.
Theo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang