Gánh nặng nợ nần của New Zealand đã tăng gần gấp đôi trong 10 năm qua, tuy nhiên đang xuất hiện những dấu hiệu cho thấy thói quen vay nợ của quốc gia này bắt đầu đi vào quỹ đạo bền vững hơn. Trong phần đầu tiên của loạt bài 4 kỳ, chúng ta hãy cùng phân tích các con số đằng sau hành trình tiến tới mốc 1.000 tỷ NZD tiền nợ của New Zealand.
Liệu có phải tình trạng suy thoái kinh tế trong 4 năm qua lại mang đến một điểm sáng bất ngờ?
Nền kinh tế New Zealand có thể không tăng trưởng nhanh, nhưng tổng nợ quốc gia cũng không còn tăng phi mã. So với những lo ngại do Ngân hàng Dự trữ New Zealand (RBNZ) và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế đưa ra trong thập kỷ trước, 4 năm vừa qua trông giống như một quá trình tái cân bằng thành công.
Điều này đủ để chuyên gia phân tích nợ của Ngân hàng Trung ương mô tả các xu hướng hiện tại là "tích cực".
Bức tranh tổng quan: 10 năm bùng nổ nợ nần
Bảng tổng hợp 10 năm về tổng nợ thô của New Zealand cho thấy số tiền chúng ta vay của thế giới đã tăng gần gấp đôi.
• Năm 2016: Khi tờ NZ Herald lần đầu thực hiện loạt bài Nation of Debt, tổng các khoản nợ công và nợ tư nhân được thống kê là 492,5 tỷ NZD.
• Một thập kỷ sau: Số nợ này đang tiến sát mốc 1.000 tỷ NZD, hiện chạm ngưỡng 937,5 tỷ NZD (tăng gần 90%).
Dù con số này có vẻ đáng lo ngại, chúng ta cần nhớ rằng lạm phát làm bào mòn nợ (cũng như tiền tiết kiệm). Tính theo giá trị thực đã điều chỉnh theo lạm phát, mức tăng nợ thực chất chỉ ở mức 34%.
Nợ công tăng vọt, nợ thế chấp bắt đầu hạ nhiệt
Hầu hết sự bất bình của dư luận về tích lũy nợ tại New Zealand đều tập trung vào các khoản vay của Chính phủ. Nợ công đã tăng vọt do đại dịch Covid-19 và các hệ lụy sau đó:
• Năm 2016: Nợ lõi của Chính phủ chỉ ở mức 95,8 tỷ NZD.
• Tháng 5/2026: Con số này đã lên tới 250 tỷ NZD.
Tuy nhiên, phần lớn tổng nợ quốc gia vẫn nằm ở các khoản vay thế chấp bất động sản. Đây lại chính là khu vực đang tự điều chỉnh và tái cân bằng:
• Trong 6 năm đầu khảo sát (đến giữa năm 2022), tổng nợ tăng 7,8%/năm (4,9% theo giá trị thực). RBNZ liên tục phát tín hiệu cảnh báo về mức nợ tăng cao ở cả mảng bất động sản lẫn nông nghiệp.
• Trong năm qua, tổng nợ danh nghĩa chỉ tăng 4,48%. Sau khi điều chỉnh lạm phát, giá trị thực của tổng nợ chỉ tăng vỏn vẹn 0,38%.
Chuyên gia Charles Lilly từ RBNZ nhận định: "Bức tranh hiện tại đã khác hoàn toàn so với 2 thập kỷ qua. Tăng trưởng di cư chậm lại, nguồn cung nhà ở cải thiện, giúp nền kinh tế không còn phụ thuộc vào đà tăng giá nhà. Thay vào đó, tăng trưởng đến từ các ngành xuất khẩu với nguồn thu cao."
Tái cân bằng khu vực nông nghiệp
Một thập kỷ trước, RBNZ thường xuyên xếp nợ vay trang trại nuôi bò sữa vào nhóm rủi ro tài chính cao. Tuy nhiên, tình hình hiện tại đã đảo ngược nhờ các khoản thu xuất khẩu kỷ lục và khoản chi trả 3 tỷ NZD cho các nông dân Fonterra từ vụ bán tập đoàn Lactalis.
Ông Charles Lilly cho biết: "Một nửa số tiền này được dùng để trả nợ, nửa còn lại đem gửi tiết kiệm. Bảng cân đối tài chính của nông dân hiện đang ở trạng thái vững chắc nhất trong nhiều thập kỷ."
Sự can thiệp của các công cụ kiểm soát rủi ro (DTI & LVR)
Sự sụt giảm của thị trường bất động sản đã kéo giảm đà tăng nợ. Để ngăn chặn rủi ro khi thị trường hồi phục, RBNZ đang áp dụng các "rào chắn" kỹ thuật:
1. Tỷ lệ Cho vay trên Giá trị tài sản (LVR): Đã áp dụng 13 năm. Các ngân hàng chỉ được phép dành tối đa 25% khoản vay mới cho các thế chấp có LVR > 80% (với nhà đầu tư thương mại, giới hạn là 10% cho LVR > 70%).
2. Tỷ lệ Nợ trên Thu nhập (DTI): Áp dụng gần 2 năm. Giới hạn tối đa 20% khoản vay mới dành cho khách hàng có tỷ lệ DTI gấp 6 lần thu nhập năm (với nhà đầu tư là 7 lần).
Các công cụ này đóng vai trò như rào chắn bảo vệ, ngăn ngừa tình trạng vay nợ quá sức khi lãi suất hạ nhiệt.
Giá nhà giảm đã góp phần hạ nhiệt hoạt động cho vay thế chấp.Khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) vẫn gặp khó khăn
Trái ngược với đà hạ nhiệt tích cực ở mảng bất động sản và nông nghiệp, tín dụng doanh nghiệp phản ánh bức tranh nhiều thách thức:
• Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME): Đang chịu áp lực lớn từ chi phí lãi suất và sức mua giảm. Tỷ lệ nợ xấu, nợ quá hạn và giải thể doanh nghiệp ở nhóm này tiếp tục tăng.
• Tập đoàn lớn: Tình hình ổn định hơn, nhưng nhu cầu vay chủ yếu để duy trì vốn lưu động thay vì mở rộng kinh doanh.
Bảng tổng hợp dữ liệu nợ New Zealand
Con số 937,5 tỷ NZD tổng nợ thô của New Zealand được tổng hợp từ các nguồn chính thức:
Nợ tư nhân: Cơ quan thống kê là Ngân hàng Dự trữ (RBNZ), bao gồm các khoản là Nợ nhà ở, tiêu dùng, doanh nghiệp, nông nghiệp.
Nợ Chính phủ: Cơ quan thống kê là Bộ Tài chính, bao gồm các khoản là Nợ lõi của Chính phủ.
Nợ chính quyền địa phương: Cơ quan thống kê là Cơ quan Tài chính Chính quyền Địa phương (LGFA), bao gồm các khoản là Hoạt động cốt lõi của các hội đồng (Giao thông, Nước sạch...).
Nợ sinh viên: Cơ quan thống kê là Cơ quan Thuế (IRD), bao gồm các khoản là Tổng dư nợ vay sinh viên.
Theo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang