Không phải vì lười biếng hay đòi hỏi, mà bởi Thế hệ Z (Gen Z) không còn tin rằng "mật ngọt" đó dành cho họ, theo nhận định của nữ nhà báo Emi Nietfeld.
Emi Nietfeld. Nguồn ảnh: Zoe Prinds-Flash"Chăm chỉ làm việc, thành công sẽ đến" — đây là lời hứa mà nhiều thế hệ trước từng lớn lên cùng. Nhưng Gen Z thì không còn tin vào điều này. Trong bài viết đăng trên báo New York Times, Nietfeld đã so sánh trải nghiệm bước chân vào thị trường lao động của chính mình một thập kỷ trước với những người đang bắt đầu sự nghiệp hiện nay.
Nietfeld — tác giả hồi ký Acceptance kể về hành trình vươn lên trong giới công nghệ và thường xuyên được mời diễn thuyết trước sinh viên — chia sẻ trong bài viết "Gen Z không còn tha thiết với công việc. Tôi không trách họ": "Tôi cảm thấy mình giống như nhân vật kể chuyện trong một cuốn tiểu thuyết lịch sử. Tôi bắt đầu tự hỏi: Liệu góc nhìn của mình có còn chút giá trị thực tế nào không?"
Nietfeld từng sống trong một căn hộ đầy chuột do thói tích trữ của mẹ, trải qua khoảng thời gian ở nhà tình thương và từng vô gia cư, phải sống trong ô tô. Dù vậy, cô vẫn nỗ lực lấy bằng khoa học máy tính tại Đại học Harvard và đạt được công việc kỹ sư mơ ước tại Google.
Chia sẻ với chương trình Afternoons của đài RNZ, cô cho biết mình lớn lên với niềm tin sâu sắc vào giá trị của lao động: "Ý niệm rằng công việc bản thân nó đã là một điều tốt. Một đạo đức lao động kiểu Calvinist rằng việc luôn nỗ lực phấn đấu là điều cao quý về mặt tinh thần."
Tuy nhiên, cô nhận định công thức "lấy bằng cấp, chăm chỉ làm việc rồi sẽ thu hái thành quả" nay đã không còn đúng.
"Tôi nghĩ giới trẻ đang đánh giá một cách rất thực tế về khả năng được đền đáp của sự hi sinh. Và họ nhận ra rằng ngày nay, việc dốc sức làm việc không còn mang lại kết quả như thời bố mẹ họ," Nietfeld nói.
Tìm việc làm vào năm 2026 là một trải nghiệm vô cùng nản lòng. "Rất nhiều người mô tả đây là thị trường việc làm tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ qua. Điều đó cực kỳ tàn nhẫn đối với những người trẻ tuổi — những người nộp hồ sơ lên các trang web và rồi bị trí tuệ nhân tạo (AI) tự động loại bỏ."
Nietfeld đã trò chuyện với những sinh viên nộp đơn vào "hàng trăm việc làm". "Thậm chí là những công việc họ đã từng làm. Như một sinh viên đã làm kỹ thuật thông tin (IT) và làm việc với máy tính suốt thời đại học, nhưng đã nộp hơn 200 hồ sơ chỉ để tìm một vị trí chính thức."
Dù cơ hội việc làm vô cùng hiếm hoi, Gen Z lại tin rằng chỉ có mức lương cực lớn mới giúp họ ổn định cuộc sống. "Một số dữ liệu khảo sát cho thấy Gen Z cho rằng thành công về tài chính nghĩa là phải kiếm được gần 600.000 USD/năm (khoảng 1 triệu NZD) — mức thu nhập cao hơn 98% người dân Mỹ."
Theo cô, nguyên nhân một phần do mạng xã hội tác động, phần khác do cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt mà Gen Z đang phải đối mặt. "Bạn có thể thấy những người vài năm trước còn khá giả thì nay đang phải vật lộn trả tiền đi chợ hoặc đưa ra những quyết định khó khăn mà họ chưa từng nghĩ tới. Nhiều bạn trẻ tôi từng nói chuyện, có những em mới 19 tuổi, đã phải lo lắng về việc phụng dưỡng cha mẹ."
Bên cạnh đó, đây cũng là thế hệ mang hoài hoạ khát vọng làm chủ. Khảo sát cho thấy hai phần ba Gen Z muốn sở hữu doanh nghiệp riêng. "Tôi đã nói chuyện với những sinh viên đang học ngành kỹ sư xây dựng hoặc kỹ sư cơ khí. Khi tôi hỏi về dự định tương lai, tất cả đều nói muốn tự mở công ty. Không một sinh viên nào tôi từng tiếp xúc xướng tên một tập đoàn mà họ muốn vào làm việc."
"Không một sinh viên nào tôi từng trò chuyện xướng tên một công ty mà họ muốn vào làm việc," Emi Nietfeld chia sẻ. Ảnh: UnsplashTrong các nghiên cứu và phỏng vấn cho bài viết, Nietfeld nhận thấy một sự bất lực sâu sắc. "Những gì tôi ghi nhận là rất nhiều bạn trẻ đang vật lộn cảm thấy bản thân hoàn toàn vô quyền. Có rất nhiều nghiên cứu về điều này. Vào năm 2024, một giáo sư phát hiện ra rằng các sinh viên của ông cảm thấy họ chỉ có mức độ kiểm soát cuộc sống tương đương với những tù nhân vào năm 1966."
Khi một thế hệ cảm thấy họ không còn quyền tự quyết đối với tương lai của chính mình, đó là một tư duy rất khó để đảo ngược. "Và tôi nghĩ đó là điều thực sự đáng sợ cho tương lai," cô kết luận.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang