Bộ trưởng Di trú Erica Stanford dấy lên mối lo ngại mới rằng các quan chức cấp cao thuộc quyền có thể đã cố tình giấu thông tin, trong bối cảnh các bằng chứng mới cho thấy bà hoàn toàn không được biết về một vụ bội chi ngân sách nghiêm trọng.
Bộ trưởng Di trú Erica Stanford. Ảnh: RNZ / Samuel RillstoneBà Stanford đã cung cấp cho đài RNZ các thông tin gồm hai báo cáo tóm tắt tình hình thực hiện dự án Nâng cấp Năng lực Sinh trắc học (BCU) – dự án hiện đã bị hủy bỏ. Hai văn bản này đưa ra những thông tin trái ngược hoàn toàn về tiến độ thực hiện.
Một báo cáo được gửi tới Bộ trưởng Di trú thời điểm đó là ông Andrew Little vào năm 2023, trong khi báo cáo còn lại — bao phủ cùng khoảng thời gian nhưng hoàn toàn không đề cập đến việc chi phí leo thang — lại được trình lên bà Stanford một năm sau đó.
Những bất thường này khiến Bộ trưởng Stanford phải chuyển hai báo cáo mâu thuẫn kể trên sang cuộc điều tra đối với Cơ quan Di trú New Zealand, do Luật sư Hoàng gia Michael Heron chủ trì.
Các quan chức di trú cấp cao đã liên tục phớt lờ các yêu cầu từ văn phòng Bộ trưởng và tiếp tục triển khai dự án, mặc dù bà Stanford chưa bao giờ đồng ý cấp thêm kinh phí.
Dự án BCU hiện đã bị khai tử này đã làm lãng phí ít nhất 40 triệu NZD tiền thuế của dân trước khi bị Cơ quan Di trú New Zealand dừng lại.
Ủy viên Dịch vụ Công, Ngài Brian Roche, đã giao nhiệm vụ cho ông Heron điều tra các "quan ngại về tính liêm chính" trong bộ máy, sau khi bà Stanford tiết lộ các quan chức đã "cố tình giấu" thông tin đối với cả bà và chính phủ tiền nhiệm.
Tuần trước, Tổng Giám đốc Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm (MBIE) — cơ quan quản lý trực tiếp Cơ quan Di trú — đã phải phân trần trước Ủy ban Đặc quyền Quốc hội để giải trình lý do không cảnh báo sớm cho Quốc hội về việc dự án đã bị hủy.
Vấn đề được nghị sĩ Phil Twyford thuộc Đảng Lao động đưa ra dưới dạng vi phạm đặc quyền, sau khi Tổng Giám đốc Nic Blakely điều trần trước Ủy ban Giáo dục và Lực lượng Lao động vào tháng 3. Khi được hỏi về các rủi ro chính và cột mốc triển khai dự án, ông Blakely đã không hề đề cập đến việc dự án đã bị dừng hoạt động.
Luật sư Hoàng gia Michael Heron, người đang dẫn đầu cuộc điều tra đối với Cơ quan Di trú New Zealand. Ảnh: RNZ / Marika KhabaziĐiều trần trước Ủy ban Đặc quyền vào tối thứ Ba tuần trước, ông Blakely thừa nhận: "Chúng tôi đã sai — tôi chấp nhận điều đó — lẽ ra chúng tôi phải báo cáo khác đi."
Ông Blakely giải thích rằng bản thân "thực sự tin tưởng" các hạn chế về ngân sách và tính bảo mật thương mại là lý do khiến ông không thể công khai thông tin.
Buổi điều trần cùng một số câu trả lời của ông đã thu hút sự chú ý từ văn phòng Bộ trưởng Stanford. Ngay ngày hôm sau, bà phát biểu với truyền thông rằng đã có thêm ít nhất 6 triệu NZD bị lãng phí vào dự án, nâng tổng chi phí thiệt hại lên hơn 40 triệu NZD.
Bà Stanford đã chuyển thông tin mới này cho ông Heron để đưa vào phạm vi điều tra, sau khi ông Blakely xác nhận với Bộ trưởng rằng "ông không chắc chắn con số 6 triệu NZD phát sinh này đã là toàn bộ chi phí hay chưa... và đã quyết định kiểm toán tài chính độc lập."
Bên cạnh những lo ngại về kiểm soát tài chính của bộ, bà Stanford tiếp tục cảnh báo ông Heron về một trường hợp khác cho thấy các quan chức dường như đang tìm cách che đậy thêm thông tin với Bộ trưởng.
Hai báo cáo, hai sự thật
Một trong hai báo cáo tuần nói trên dường như đã được tóm tắt theo hướng tích cực hơn, cắt bỏ hoàn toàn các khoản bội chi ngân sách khi trình lên bà Stanford.
Tháng 3/2024, văn phòng của bà Stanford bắt đầu chất vấn về dự án và yêu cầu cung cấp thêm thông tin về BCU, bao gồm bất kỳ tư vấn nào đã trình lên cựu Bộ trưởng Little trước đây.
Trong số các tài liệu nhận được, bà Stanford có một báo cáo cập nhật tiến độ BCU trong tuần từ ngày 2 đến 8/8/2023 — thời điểm bà chưa nhậm chức. Báo cáo do Tổng Giám đốc Quản trị Rủi ro và Biên giới Di trú Richard Owen phê duyệt, ghi nhận dự án đạt "cột mốc quan trọng" vào ngày 24/7 "sau khi hoàn thành thử nghiệm bảo đảm an ninh".
Mặc dù ngày vận hành chính thức được ấn định vào giữa tháng 11/2023, báo cáo lưu ý "mục tiêu này vẫn gặp rủi ro" do phụ thuộc vào các đợt kiểm thử, đàm phán thương mại và thời gian cao điểm xử lý thị thực.
"Các thông tin cập nhật sẽ tiếp tục được cung cấp khi từng hạng mục hoàn tất — với ngày vận hành dự phòng vào đầu năm 2024 nếu cần thiết." Tuy nhiên, một báo cáo khác mà bà Stanford nhận được sau đó lại thể hiện bức tranh hoàn toàn trái ngược.
Tháng trước, khi bộ gửi cho văn phòng Bộ trưởng gói tài liệu dự định chủ động công khai, báo cáo tuần gốc gửi cho ông Little và Thứ trưởng Rachel Brooking mới lộ diện.
Báo cáo gốc do Phó Giám đốc Điều hành Simon Sanders soạn thảo, có sự tham gia của Phó Thư ký Alison McDonald và Tổng Giám đốc Jivan Grewal.
Trong bản cập nhật năm 2023 đó, tài liệu cũng ghi nhận BCU vượt qua "cột mốc quan trọng", nhưng khẳng định việc triển khai vào giữa tháng 11/2023 là bất khả thi: "Đến nay đã rõ ràng mốc thời gian này không còn khả thi, do đó ngày vận hành mới được đề xuất là tháng 3/2024."
Báo cáo chỉ rõ do thời gian dự án kéo dài, cả đối tác cung cấp dịch vụ và bộ đều bị đội chi phí.
"Những sự chậm trễ này cùng việc đánh giá lại toàn bộ chi phí vòng đời dự án đồng nghĩa với việc ngân sách sẽ vượt quá con số 35 triệu NZD mà Bộ trưởng Di trú phê duyệt gần đây. Chi phí toàn bộ vòng đời dự án nhiều khả năng sẽ rơi vào khoảng 45 triệu NZD."
"Vì chi phí mới vượt quá thẩm quyền của Bộ trưởng, dự án sẽ cần Cabinet (Hội đồng Bộ trưởng) phê duyệt để tiếp tục."
Bản cập nhật cho biết thêm cơ quan này "đang chuẩn bị văn bản tóm tắt tình hình hiện tại cho Bộ trưởng, đồng thời chuẩn bị tờ trình để Bộ trưởng trình lên Cabinet nếu Bộ trưởng ủng hộ phương án này."
Tuy nhiên, không có bất kỳ thông tin nào về việc đội vốn này được chuyển đến bà Stanford khi văn phòng của bà yêu cầu cung cấp toàn bộ tư vấn và tài liệu liên quan đến dự án.
Cả hai báo cáo hiện đã được chuyển giao cho ông Heron để điều tra làm rõ liệu thông tin có bị cố tình giấu khỏi Bộ trưởng Stanford hay không.
Bà Stanford từ chối bình luận thêm khi được RNZ hỏi liệu vụ việc có làm suy giảm thêm niềm tin của bà đối với các quan chức bộ và Tổng Giám đốc hay không. Tương tự, phía Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm cũng không đưa ra bình luận trong thời gian cuộc điều tra đang diễn ra.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang