Người nộp thuế địa phương tại Far North có thể phải gánh chi phí 100.000 NZD cho một cuộc bầu cử bổ sung nếu nghị viên Davina Smolders, đại diện khu vực Kerikeri, từ chức để theo đuổi sự nghiệp tại Quốc hội.
Theo Susan Botting, phóng viên Local Democracy Reporting
Smolders nói với Local Democracy Reporting hôm 4 tháng 8 rằng bà sẽ từ chức khỏi Hội đồng Quận Far North nếu giành được vị trí trong top 10 hoặc 11 ứng viên đầu tiên trong danh sách của đảng ACT cho cuộc tổng tuyển cử.
Tuy nhiên, Thị trưởng Far North Moko Tepania cho biết ông vẫn chưa nhận được bất kỳ thông báo chính thức nào từ Smolders về kế hoạch tham gia chính trường cấp trung ương của bà.
Một người phát ngôn của đảng ACT xác nhận Smolders đã được lựa chọn làm ứng viên theo danh sách của đảng trong cuộc bầu cử, đồng thời cho biết bà đã “thông báo với Hội đồng Quận Far North về dự định của mình”.
ACT dự kiến công bố danh sách ứng viên của đảng vào tháng 9. Trong cuộc bầu cử gần nhất, đảng này giành được 11 ghế sau khi nhận 8,67% số phiếu bầu dành cho đảng.
Cuộc thăm dò bầu cử 1News Verian được công bố ngày 12 tháng 8 cho thấy ACT đang nhận được tỷ lệ ủng hộ 9%, đủ để giành khoảng 11 ghế theo ước tính.
Quyền tổng giám đốc phụ trách cộng đồng và gắn kết của Hội đồng Quận Far North, Ken Lewis, cho biết một cuộc bầu cử bổ sung tại khu vực Bay of Islands Whangaroa trong năm tài chính 2026 đến 2027 sẽ tiêu tốn khoảng 100.000 NZD.
Smolders, người thông báo vào cuối tháng 7 rằng bà sẽ tranh cử với tư cách ứng viên theo danh sách của ACT, đã không trả lời thêm các câu hỏi của Local Democracy Reporting liên quan đến tham vọng bước vào Quốc hội.
Các câu hỏi bao gồm lý do bà chưa thông báo với Thị trưởng về dự định của mình, liệu đã có cuộc thảo luận nào về những hệ quả có thể xảy ra nếu bà từ chức hay chưa, cũng như thời điểm bà sẽ rời hội đồng nếu giành được vị trí trong top 10 hoặc 11 của danh sách đảng.
Smolders đang trong nhiệm kỳ đầu tiên tại hội đồng sau khi đắc cử năm 2025 tại khu vực Bay of Islands Whangaroa, nơi diễn ra cuộc cạnh tranh quyết liệt, với tư cách ứng viên thuộc ACT Local.
Ba ghế của khu vực này thuộc về Ann Court với 3.677 phiếu, Smolders với 2.299 phiếu và Kelly Stratford với 2.260 phiếu. Tyler Bamber suýt giành được ghế khi nhận 2.065 phiếu.
Khi nào phải tổ chức bầu cử bổ sung?
Các hội đồng bắt buộc phải tổ chức bầu cử bổ sung nếu một nghị viên từ chức khi còn hơn 12 tháng nữa mới đến cuộc bầu cử địa phương tiếp theo, dự kiến diễn ra vào tháng 10 năm 2028.
“Thông thường, việc này phải được tiến hành trong vòng 103 ngày kể từ khi cán bộ phụ trách bầu cử nhận được thông báo về vị trí bị khuyết bất thường,” Lewis cho biết.
Nếu vị trí bị khuyết trong khoảng thời gian từ ngày 14 tháng 9 đến ngày 20 tháng 11 năm 2026, cuộc bầu cử bổ sung sẽ không thể được tổ chức trước ngày 3 tháng 3 năm 2027.
Nếu một nghị viên từ chức trong vòng 12 tháng trước cuộc bầu cử địa phương tiếp theo, luật không cho phép tổ chức bầu cử bổ sung.
Thay vào đó, hội đồng phải bổ nhiệm một người đủ điều kiện thay thế hoặc để ghế này trống cho đến kỳ bầu cử.
Những nghị viên từng bước vào Quốc hội
Nếu Smolders bước vào Quốc hội, con đường của bà sẽ tương tự cựu nghị viên Bay of Islands Whangaroa Willow Jean Prime.
Prime lần đầu được bầu vào Hội đồng Quận Far North vào năm 2013 và phục vụ hai nhiệm kỳ.
Trong thời gian làm nghị viên, bà từng tranh cử không thành công tại khu vực bầu cử Northland cho Công đảng vào năm 2014.
Prime tái đắc cử vào hội đồng năm 2016 trước khi thành công bước vào Quốc hội với tư cách nghị sĩ theo danh sách của Công đảng trong cuộc bầu cử năm 2017.
Prime từ chức khỏi hội đồng khoảng một năm sau khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, dẫn đến cuộc bầu cử bổ sung năm 2018 mà Stratford là người chiến thắng.
Việc tham gia tranh cử trong một cuộc tổng tuyển cử không ảnh hưởng đến vị trí của một nghị viên tại chính quyền địa phương và ứng viên vẫn có thể tiếp tục phục vụ trong hội đồng.
Nghị viên khu vực Te Hiku Felicity Foy, người phục vụ tại Hội đồng Quận Far North từ năm 2019, từng tranh cử không thành công tại khu vực Northland với tư cách ứng viên của đảng Quốc gia trong cuộc tổng tuyển cử năm 2023, trước khi tái đắc cử vào hội đồng năm 2025.
Lewis cho biết một nghị viên sau khi đắc cử vào Quốc hội vẫn có thể lựa chọn tiếp tục giữ vị trí tại hội đồng.
Theo ông, người đảm nhiệm đồng thời hai chức vụ sẽ phải cân nhắc liệu bản thân có đủ khả năng hoàn thành trách nhiệm của cả hai vai trò hay không.
Nghị viên Blenheim Jamie Arbuckle bước vào Quốc hội với tư cách nghị sĩ theo danh sách của đảng New Zealand First vào tháng 10 năm 2023, trong khi vẫn đang phục vụ tại Hội đồng Quận Marlborough.
Arbuckle giữ đồng thời cả hai chức vụ trong khoảng một năm và cho rằng nếu từ chức hội đồng sớm hơn, người nộp thuế địa phương có thể phải gánh chi phí hơn 130.000 NZD để tổ chức một cuộc bầu cử bổ sung.
Việc đồng thời đảm nhiệm hai chức vụ sau đó thu hút sự chú ý trên chính trường. Thủ tướng Christopher Luxon bày tỏ lo ngại về việc các nghị sĩ đồng thời nắm giữ một chức vụ dân cử khác, trong bối cảnh xuất hiện tranh luận về cách công chúng nhìn nhận vấn đề này và tình trạng được gọi là “hưởng lợi kép”.
Trong khi cựu Thị trưởng Far North John Carter có sự nghiệp lâu dài ở cả Quốc hội và chính quyền địa phương, thời gian đảm nhiệm hai vai trò của ông không trùng nhau.
Carter giữ chức nghị sĩ đại diện Northland cho đến năm 2011 và được bầu làm Thị trưởng Far North hai năm sau đó, vào năm 2013, đồng nghĩa ông chưa bao giờ đảm nhiệm cả hai chức vụ cùng một lúc.
Cuộc tổng tuyển cử sẽ diễn ra vào ngày 7 tháng 11.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang