Đảng Lao động cam kết sẽ ép Woolworths và Foodstuffs tách riêng mảng bán lẻ và bán buôn nếu đắc cử, trong khi Đảng Quốc gia đề xuất một lộ trình thận trọng hơn dựa trên sự phê duyệt của Ủy ban Thương mại.
Lãnh đạo Đảng Quốc gia Christopher Luxon và người phát ngôn Tài chính Nicola Willis. (Nguồn: 1News)Đảng Lao động sẽ buộc Woolworths và Foodstuffs chia tách hoạt động kinh doanh nếu giành chiến thắng trong kỳ bầu cử tới. Kế hoạch này yêu cầu phân tách các chuỗi siêu thị bán lẻ khỏi mảng bán buôn đang cung cấp hàng hóa cho các cửa hàng, nhằm tạo điều kiện cho các đơn vị bán lẻ nhỏ lẻ cạnh tranh bình đẳng hơn.
Theo kế hoạch, hai "ông lớn" ngành bán lẻ sẽ phải vận hành mảng bán buôn hoàn toàn độc lập, thành lập nên hai thực thể mới mà Đảng Lao động gọi là "Foodstuffs Wholesale" và "Woolworths Wholesale".
Các đơn vị bán lẻ độc lập sẽ được đảm bảo quyền mua hàng từ bất kỳ nhà bán buôn nào với "các điều kiện công bằng". Các cửa hàng nhỏ, chẳng hạn như chuỗi nhượng quyền Four Square, sẽ được giải phóng khỏi các cam kết hạn chế thương mại — điều mà Đảng Lao động cho rằng đang giữ giá bán ở mức cao. Ngoài ra, chính quyền cũng sẽ áp đặt các quy định khắt khe hơn đối với phí nhà cung cấp.
Tuyên bố này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Đảng Quốc gia cho biết họ sẽ "theo đuổi" kế hoạch chia tách Foodstuffs, tách New World và Four Square thành một chuỗi riêng, còn Pak'nSave thành một chuỗi độc lập.
Tuy nhiên, Đảng Quốc gia chỉ thực hiện điều này nếu chính sách thông qua sự xem xét và phê duyệt của Ủy ban Thương mại. Lãnh đạo Đảng Lao động Chris Hipkins nhấn mạnh đây chính là điểm khác biệt cốt lõi giữa hai đảng, khẳng định chính đảng của ông muốn "đứng về phía các nhà bán lẻ nhỏ".
Phát biểu tại buổi ra mắt chính sách diễn ra ở một cửa hàng tạp hóa độc lập tại Wellington, ông Hipkins cho biết hai chuỗi siêu thị lớn hiện không chỉ chi phối thị trường bán lẻ mà còn kiểm soát cả nguồn cung mà các đối thủ nhỏ lẻ phụ thuộc vào.
"Đầu tuần này, tôi đã tới thăm một cửa hàng rau quả độc lập quy mô nhỏ. Họ chia sẻ rằng họ có thể mua hàng từ Pak'nSave với giá rẻ hơn so với mua trực tiếp từ các nhà bán buôn. Điều đó cho thấy thị trường hiện tại chưa mang lại sự cạnh tranh thực sự."
Lãnh đạo Đảng Lao động khẳng định sẽ hành động "rất nhanh chóng" nếu trúng cử, với "mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý ngay trong 100 ngày đầu tiên cầm quyền".
Người phát ngôn về Thương mại của Đảng Lao động, bà Arena Williams, nhấn mạnh thêm: "Chỉ có Đảng Lao động mới hành động quyết liệt. Chúng tôi sẽ mở cửa thị trường để có thêm nhiều siêu thị đưa ra mức giá thấp hơn, mang lại cho người tiêu dùng nhiều sự lựa chọn và ưu đãi tốt hơn tại quầy thanh toán.
Những thay đổi này sẽ tiết kiệm chi phí trực tiếp cho người dân. Kế hoạch tạp hóa của chúng tôi sẽ mang lại sự thay đổi bền vững nhờ việc cung cấp nhiều lựa chọn hơn và đảm bảo mức giá hợp lý lâu dài."
Bà Williams nói tiếp: "Dù tuyên bố rất mạnh mẽ, Đảng Quốc gia đã có 3 năm cầm quyền nhưng không làm gì cả. Giờ đây, khi cuộc bầu cử chỉ còn vài tuần nữa là diễn ra, họ lại nói rằng chúng ta cần thêm một cuộc đánh giá nữa. Người dân New Zealand không thể 'ăn' một cuộc đánh giá được. Đã đến lúc phải hành động thực tế."
Những tuyên bố trái ngược từ cả hai bên đồng nghĩa với việc vị thế độc quyền đôi trong ngành tạp hóa nhiều khả năng sẽ đối mặt với sự can thiệp của Chính phủ, bất kể đảng nào giành chiến thắng.
Người phát ngôn Tài chính của Đảng Quốc gia, bà Nicola Willis, nhận định kế hoạch của Đảng Lao động là "lựa chọn sai lầm", nhưng bà "hoan nghênh sự đồng thuận ngày càng tăng về việc có thể cần phải thay đổi cấu trúc thị trường".
Bà Willis phát biểu: "Hiện đã có sự đồng thuận chính trị rộng rãi rằng việc chia tách cấu trúc trong thị trường tạp hóa có thể là cần thiết. Tuy nhiên, đây là một sự can thiệp lớn và cần dựa trên bằng chứng cũng như được cân nhắc kỹ lưỡng. Người dân New Zealand cần sự cạnh tranh mạnh mẽ hơn giữa các siêu thị, nhưng các gia đình không thể gánh thêm một 'cuộc thử nghiệm' khác của Đảng Lao động — nơi chính sách can thiệp được công bố trước rồi mới đi giải quyết hậu quả sau."
Lãnh đạo Đảng Lao động ví đề xuất này với vụ chia tách Telecom
Trong tài liệu tóm tắt dài hai trang, Đảng Lao động đã nêu chi tiết các bước triển khai kế hoạch, bắt đầu bằng việc giải phóng các tạp hóa nhỏ khỏi "những hạn chế chống cạnh tranh".
Bà Williams cho biết các đại lý Four Square là những đối tượng chịu ràng buộc chặt chẽ nhất. "Các cửa hàng Four Square sẽ được tự do thoát khỏi những cam kết chống cạnh tranh đang ngăn cản họ giảm giá và thi đua thu hút khách hàng."
Bà làm rõ thêm rằng thay đổi này không bắt buộc các công ty lớn phải bán đi mảng bán buôn, mà chỉ yêu cầu thiết lập "bức tường lửa" ngăn cách chiến lược giá và vận hành riêng biệt hai bộ phận.
"Chúng tôi sẽ dựng 'bức tường lửa' xung quanh các quyết định định giá giữa mảng bán buôn và bán lẻ. Về bản chất, mảng bán buôn sẽ do một đội ngũ riêng vận hành theo mô hình kinh doanh độc lập, có động lực tìm kiếm và phục vụ các khách hàng tạp hóa nhỏ như bất kỳ doanh nghiệp cạnh tranh nào khác."
Lãnh đạo Chris Hipkins đã gợi lại đợt cải cách viễn thông của Đảng Lao động dưới thời Thủ tướng Helen Clark như một tiền lệ điển hình, khi tập đoàn Telecom bị tách thành mảng bán lẻ (nay là Spark) và mảng bán buôn (nay là Chorus).
"Khi Telecom cần phải chia tách vì hành vi độc quyền cản trở các đối thủ cạnh tranh, chính Đảng Lao động đã tách riêng mảng bán lẻ và bán buôn trong ngành viễn thông. Nhờ sự táo bạo của chính phủ Đảng Lao động khi đó, người dân New Zealand ngày nay mới nhận được dịch vụ tốt hơn mỗi ngày," ông nói. "Đảng Lao động có lịch sử chứng minh năng lực trong lĩnh vực này, khác với Đảng Quốc gia — những người dường như đang rơi vào cuộc khủng hoảng nhận thức đầy hoảng loạn."
Tuần trước, Đảng Lao động cũng công bố kế hoạch cấm các tập đoàn lớn "tăng giá vô lý đối với các hàng hóa và dịch vụ thiết yếu".
Đảng ACT chỉ trích 'cuộc đua xuống đáy đầy cơ hội'
Bà Nicola Willis cho biết đề xuất tách mảng bán buôn - bán lẻ mà Đảng Lao động đưa ra vốn đã từng được xem xét và bác bỏ dưới thời chính phủ tiền nhiệm.
"Đề xuất của Đảng Lao động thiếu sót nghiêm trọng về chi tiết. Ý tưởng này từng được nghiên cứu và bị loại bỏ vì quá phức tạp, tốn kém và rủi ro cao," bà Willis nhấn mạnh. "Các gia đình xứng đáng có một cuộc cải cách ngành tạp hóa được kiểm chứng kỹ lưỡng trước khi công bố, chứ không phải một chính sách làm ngược quy trình. Đề xuất của Đảng Quốc gia được xây dựng dựa trên bằng chứng sâu rộng và phân tích chi tiết đã qua kiểm định độc lập. Chính những nghiên cứu đó chứng minh phương án của chúng tôi mang lại lợi ích ròng lớn nhất cho người tiêu dùng."
Trong khi đó, Lãnh đạo đảng ACT David Seymour lên tiếng chỉ trích chính sách của cả hai đối thủ, cho rằng kế hoạch của Đảng Lao động chỉ nối dài chuỗi đe dọa can thiệp vào doanh nghiệp tư nhân.
"Việc kinh doanh vốn đã khó khăn, nay các doanh nghiệp lại phải lo lắng liệu Chính phủ có 'tấn công' họ mỗi khi các chính trị gia nhận về kết quả thăm dò dư luận bất lợi hay không," ông Seymour phát biểu trong một báo cáo gửi truyền thông.
Ông Seymour tranh luận rằng việc làm yếu sức mua của các siêu thị New Zealand trước các nhà cung cấp đa quốc gia khổng lồ sẽ chỉ khiến người tiêu dùng chịu thiệt hại. "Kết quả dễ xảy ra nhất chỉ là những cuộc tái cấu trúc tốn kém, tâm lý e ngại đầu tư và làm giảm cơ hội xuất hiện một đối thủ thứ ba từ nước ngoài gia nhập New Zealand. Tại sao phải mạo hiểm khi môi trường chính trị quá bất ổn? Liệu có ai đảm bảo sự can thiệp này sẽ dừng lại ở ngành tạp hóa?"
Đảng ACT — hiện đang hợp tác liên minh cầm quyền với Đảng Quốc gia — tuyên bố sẽ không ủng hộ việc chia tách các siêu thị. Ông Seymour trước đó từng đánh tiếng sẽ veto (phủ quyết) các đề xuất của Đảng Quốc gia về vấn đề này.
Ông David Seymour cho biết mình đã liên tục vận động cho sự thay đổi trong suốt 3 năm qua. (Nguồn: Getty)Ở các diễn biến khác, đảng Xanh đề xuất thành lập một siêu thị do nhà nước chống lưng mang tên KiwiMart. Trong khi đó, đảng NZ First cũng đưa ra chính sách tách cấu trúc Foodstuffs, bao gồm cả việc ép chia nhỏ Pak'nSave, New World và Four Square.
Phản ứng từ Woolworths và Foodstuffs
Trong một tuyên bố gửi tới kênh 1News, đại diện Woolworths khẳng định tập đoàn thấu hiểu "áp lực chi phí sinh hoạt mà các gia đình New Zealand đang phải gánh chịu".
"Chúng tôi đã phối hợp tích cực với Chính phủ và Ủy ban Thương mại trong nhiều năm để thực thi những thay đổi cấu trúc quan trọng nhằm thúc đẩy cạnh tranh. Điều này bao gồm việc tuân thủ Bộ quy tắc Cung ứng Tạp hóa và thành lập đơn vị bán buôn chuyên biệt — New Zealand Grocery Wholesalers — nhằm cung cấp hàng hóa cho ngày càng nhiều nhà bán lẻ độc lập," tuyên bố nêu rõ.
Woolworths cho biết sẽ "nghiên cứu kỹ các chính sách này và tiếp tục hợp tác minh bạch với Ủy ban Thương mại cũng như Chính phủ để đảm bảo họ có đầy đủ thông tin khi xem xét bài toán". Tập đoàn nhấn mạnh mọi đề xuất nhằm hạ giá thành cho người tiêu dùng "cần phải tính đến toàn bộ các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí hàng hóa".
"Chúng tôi cam kết hướng tới một ngành tạp hóa cạnh tranh và phát triển bền vững tại New Zealand. Trước mắt, tập đoàn tập trung vận hành hiệu quả để mang lại nguồn thực phẩm chất lượng với giá cả hợp lý cho người dân mỗi ngày."
Về phía Foodstuffs, đại diện tập đoàn cho biết đã ghi nhận thông tin và sẽ "dành thời gian xem xét chi tiết".
"Như đã tuyên bố trước đây, chúng tôi ủng hộ mọi thảo luận hướng tới việc cải thiện lợi ích cho khách hàng tại quầy thanh toán. Câu hỏi then chốt cho bất kỳ đề xuất nào là: Liệu nó có thực sự mang lại mức giá thấp hơn, nhiều lựa chọn hơn và dịch vụ tốt hơn hay không; thời gian để các lợi ích đó phát huy hiệu quả là bao lâu và làm thế nào để đạt được điều đó trong thực tế."
Đại diện này nói thêm: "Cả hai hợp tác xã của Foodstuffs đều đang nỗ lực mở rộng và củng cố mảng bán buôn, đồng thời liên tục tìm kiếm các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận và lựa chọn sản phẩm trên toàn ngành."
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang