Các hội đồng địa phương tại Tauranga và khu vực lân cận – nơi tập trung nhiều tuyến đường thu phí nhất New Zealand – đang ủng hộ đề xuất trích một phần nguồn thu từ phí đường bộ để đền bù tổn hại và bảo trì cho hệ thống giao thông nội bộ.
Biển báo đường thu phí tại nút giao Waiariki mới kết nối với Quốc lộ 2 ở khu vực Đông Pāpāmoa. (Nguồn: Local Democracy Reporting)Quốc hội New Zealand hiện cân nhắc dự luật cho phép dùng doanh thu từ thu phí để duy trì các tuyến đường thay thế miễn phí. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Chính phủ phát tín hiệu rằng hình thức thu phí sẽ đóng vai trò then chốt hơn trong việc tài trợ cho các dự án giao thông tương lai.
Hội đồng Thành phố Tauranga và Hội đồng Quận Western Bay of Plenty cho biết người tham gia giao thông có xu hướng chọn các tuyến đường địa phương để né phí, gián tiếp gia tăng áp lực lên hạ tầng thuộc quản lý của địa phương.
Vùng Bay of Plenty hiện sở hữu 2 trong số 3 tuyến đường thu phí của New Zealand và dự kiến sẽ tiếp tục tăng thêm khi các dự án hạ tầng trọng điểm, bao gồm Takitimu North Link, hoàn thành.
Ông Brad Singh, Giám đốc Quản lý Hạ tầng thuộc Hội đồng Quận Western Bay of Plenty, nhận định phương tiện giao thông đôi khi chọn các tuyến nội vùng để tránh mất phí. Tuy nhiên, đơn vị chưa thực hiện nghiên cứu chi tiết để tách biệt hoàn toàn tác động của hành vi này.
Ông Brad Singh, Giám đốc Quản lý Hạ tầng quận Western Bay of Plenty. (Nguồn: Local Democracy Reporting)Một số tuyến đường địa phương chịu ảnh hưởng gồm Quốc lộ Te Puke và Quốc lộ Duyên hải Thái Bình Dương (song song với tuyến Tauranga Eastern Link), nút giao Waiariki sắp thu phí tại Pāpāmoa East, cùng đường Minden tại Te Puna khi dự án Takitimu North Link bắt đầu đi vào vận hành.
Ông Singh cho biết chi phí phát sinh từ việc né phí rất khó định lượng do trùng lặp với tốc độ gia tăng phương tiện và phát triển đô thị chung.
"Hội đồng không phản đối việc thu phí. Chúng tôi xem đây là câu chuyện về tính công bằng," ông Singh nhấn mạnh. Theo ông, lưu lượng giao thông gia tăng trên các tuyến đường địa phương chắc chắn sẽ kéo theo chi phí bảo trì và sửa chữa gia tăng.
Nếu các dữ liệu tương lai chứng minh việc né phí gây ra thiệt hại thực tế, chính quyền địa phương đề xuất cân nhắc phương án trích một phần doanh thu từ phí đường bộ để bù đắp cho hạ tầng khu vực.
Ông Shawn Geard, Giám đốc Vận hành Hệ thống Giao thông Hội đồng Thành phố Tauranga, cho biết lực lượng chức năng sẽ giám sát chặt chẽ lưu lượng giao thông quanh nút giao Waiariki và tuyến Takitimu North Link. Hiện tại, địa phương chưa đủ bằng chứng chứng minh mức độ ảnh hưởng của việc né phí đối với tình trạng ùn tắc hay xuống cấp đường xá.
Cầu vượt mới kết nối Quốc lộ 29 với đường thu phí Takitimu Drive chính thức thông xe, đánh dấu cột mốc quan trọng của dự án Takitimu North Link (Giai đoạn 1). (Nguồn: Local Democracy Reporting)Hội đồng thành phố trước đó đã bày tỏ sự ủng hộ đối với Dự luật Sửa đổi Thu nhập Giao thông Đường bộ – cơ chế pháp lý cho phép các hội đồng địa phương nhận một phần doanh thu từ thu phí. "Chúng tôi ủng hộ nguyên tắc thu phí để tái đầu tư xây dựng đường mới, với điều kiện chính sách này được áp dụng đồng bộ trên toàn quốc," ông Geard chia sẻ. Dự luật đã thông qua phiên họp thứ hai vào tháng 6 vừa qua.
Đại diện Cơ quan Giao thông Vận tải New Zealand xác nhận một bộ phận người dân thường chọn tuyến đường thay thế để tránh thu phí. Đây là yếu tố được cân nhắc trong quá trình đánh giá và mô phỏng giao thông.
Dù NZTA liên tục theo dõi lưu lượng xe trên các tuyến thu phí và khu vực lân cận, agency này hiện không lưu giữ dữ liệu xác định chi phí bảo trì phát sinh riêng do hành vi né phí. Toàn bộ doanh thu thu phí hiện phục vụ đúng mục đích đề ra cho từng dự án và chưa phân bổ cho địa phương để bảo dưỡng đường nội bộ.
Nghị sĩ vùng Bay of Plenty, ông Tom Rutherford, khẳng định Chính phủ đang linh hoạt hơn trong mô hình tài chính hạ tầng, lấy thu phí làm công cụ trung tâm. "Phương án thu phí sẽ là điểm khởi đầu được xem xét cho mọi dự án đường bộ mới."
Ông Rutherford cho biết thêm, khi các Tuyến đường Tầm quan trọng Quốc gia (Roads of National Significance) hoàn thành và đi vào thu phí, người dùng đường trên cả nước sẽ cùng đóng góp chi phí đầu tư, tạo nên mạng lưới thu phí cân bằng trên toàn quốc.
Nghị sĩ đại diện vùng Bay of Plenty, ông Tom Rutherford. (Nguồn: Local Democracy Reporting)Dự án Takitimu North Link là một tuyến đường trọng điểm quốc gia, dự kiến hoàn thành giai đoạn 1 vào năm 2028. Tuyến đường nối liền từ Te Puna đến Quốc lộ 2 tại Đại lộ 15, kết nối với đoạn đường thu phí Takitimu Drive/Quốc lộ 29 (trước đây là Route K) tại Tauranga.
Báo cáo thường niên 2024/25 của NZTA ghi nhận tuyến Takitimu Drive đạt doanh thu 11,4 triệu NZD từ 5 triệu lượt xe. Tuyến Tauranga Eastern Link/SH2 đạt 9,3 triệu NZD từ 4,1 triệu lượt xe. Việc thu phí tại nút giao Waiariki mới của TEL dự kiến bắt đầu vào cuối năm nay. Trong khi đó, tuyến đường thu phí thứ ba của New Zealand là Northern Gateway tại Auckland mang về 21,8 triệu NZD với 9 triệu lượt xe lưu thông.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang