Đảng NZ First (New Zealand First) vừa nhận được 161.000 NZD từ các nhà tài trợ ẩn danh trong ba tháng qua. Báo cáo mới nhất do Ủy ban Bầu cử công bố chiều thứ Năm cho thấy khoản tiền này được chuyển thông qua cơ chế "bảo vệ khỏi công khai" — một quy trình giúp danh tính người quyên góp được giữ bí mật hoàn toàn.
Nguồn: RNZ / Phóng viên Giles DexterDù các khoản đóng góp này tuân thủ đúng quy định pháp luật hiện hành, chúng đang dấy lên nhiều quan ngại về tính minh bạch tài chính trong giới chính trị New Zealand.
Cuộc đua quỹ ẩn danh giữa các đảng chính trị
Với khoản bổ sung mới nhất, tổng số tiền tài trợ ẩn danh mà NZ First nhận được trong năm nay đã tăng lên 173.162 NZD. Tuy nhiên, con số này vẫn đứng sau đảng Quốc gia — đơn vị dẫn đầu với tổng cộng 346.160 NZD từ nguồn tài trợ kín. Cập nhật mới cho thấy đảng Quốc gia nhận thêm 30.000 NZD và đảng ACT nhận thêm 15.000 NZD.
Nguồn: RNZTính chung toàn thị trường, khi vẫn còn một quý chưa công khai, tổng số tiền quyên góp theo cơ chế ẩn danh năm nay đã đạt 629.322 NZD, vượt mức tổng của cả năm 2023 hơn 250.000 NZD.
Nguồn: RNZCơ chế "bảo vệ khỏi công khai" hoạt động như thế nào?
Cơ chế này cho phép mỗi nhà tài trợ đóng góp tối đa 61.425 NZD cho một đảng chính trị trong mỗi kỳ bầu cử mà không chịu sự giám sát của công chúng. Tiền sẽ được Ủy ban Bầu cử trung gian chuyển đến các đảng để giấu danh tính người cho.
• Điều kiện: Nhà tài trợ chỉ cần xác nhận đang cư trú tại New Zealand và không bắt buộc phải giải thích lý do muốn giữ bí mật.
• Quy định nghiêm ngặt: Luật cấm người quyên góp tiết lộ thông tin cho bất kỳ ai — kể cả bên nhận tài trợ. Vi phạm quy định này có thể bị phạt tới 10.000 NZD.
Theo quy định thông thường, các khoản đóng góp trên 6.000 NZD bắt buộc phải công khai danh tính. Nếu muốn ẩn danh với cả công chúng lẫn đảng nhận tiền mà không qua kênh "bảo vệ khỏi công khai", hạn mức tối đa chỉ là 1.500 NZD.
Trước năm 2026, các khoản tài trợ ẩn danh cho NZ First khá khiêm tốn (chỉ 5.000 NZD vào năm 2023, dù từng đạt 88.628 NZD năm 2017 và 61.822 NZD năm 2020). Lần này, dòng tiền đổ về qua ba khoản lớn gồm: 51.160 NZD, 50.000 NZD và 15.000 NZD.
Nguồn: RNZLàn sóng phản đối và tranh cãi pháp lý
Kể từ khi cơ chế này ra đời năm 2008, các đảng Lao động, đảng Xanh và Te Pāti Māori chưa từng nhận bất kỳ khoản tài trợ nào qua kênh này.
Năm 2023, Ủy ban Đánh giá Bầu cử Độc lập từng đề xuất xóa bỏ cơ chế quyên góp bí mật. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tư pháp Paul Goldsmith cho biết chính phủ hiện không coi việc loại bỏ cơ chế này là ưu tiên hàng đầu.
Nguồn: RNZTrái lại, Giáo sư Andrew Geddis (Đại học Otago) và bà Julie Haggie (Giám đốc Điều hành Minh bạch Quốc tế New Zealand) khẳng định cần xem xét lại đề xuất này vì phương thức tài trợ hiện tại đang làm suy giảm niềm tin của cử tri vào tiến trình dân chủ.
Trong khi đó, đảng Opportunity — đơn vị nhận 70.000 NZD từ nguồn này năm nay — đang vận động chiến dịch "làm sạch chính trị" và coi việc cấm các thỏa thuận tài trợ trung gian là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ thỏa thuận liên minh nào. Đảng Xanh cũng đã soạn thảo dự luật siết chặt hạn mức tài trợ và hạ ngưỡng công khai danh tính.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang