Bạn có thể làm gì khi phải đối mặt với một bản án vì tội phạm liên quan đến ma túy?
Ảnh: RNZVới hầu hết mọi người, câu trả lời là án tù. Nhưng tại Auckland (New Zealand), vẫn còn một con đường khác.
Nằm trong chuỗi bài viết 5 kỳ về nạn nghiện ma túy đá, RNZ đã tìm hiểu bên trong một mô hình tòa án đặc biệt hướng tới mục tiêu phục hồi thay vì trừng phạt: Tòa án Điều trị Rượu và Ma túy (AODT).
Đối với Shannan Hill, ma túy đá đã nhanh chóng thâu tóm toàn bộ cuộc sống của cô chỉ trong vài tháng.
"Tôi dùng ma túy đá kết hợp với rượu để không bị say khướt hoàn toàn," cô chia sẻ. "Tôi từng nghĩ mình đã tìm ra sự kết hợp của thế kỷ. Tôi đã tìm thấy thứ vừa giúp khỏa lấp niềm đau, vừa giúp tôi giữ được sự tỉnh táo."
Hill liên tục vào ra chốn tù tội và cuối cùng bị tuyên án giam giữ tại nhà.
"Thế nhưng ngay khi kết thúc án giam giữ tại nhà, tôi lại quay lưng đi vào lối mòn cũ. Tôi phạm pháp để kiếm tiền, buôn bán để lấy tiền mua thêm ma túy đá."
Lần tiếp theo đứng trước thẩm đoàn, Hill được đưa ra hai lựa chọn: nhận mức án 2,5 năm tù giam hoặc nộp đơn xin tham gia chương trình tòa án ma túy.
Đó là câu chuyện của 8 năm về trước. Giờ đây, cô đã trở thành một quản lý ca bệnh, hỗ trợ những người khác cai nghiện thành công.
"Chúng tôi thực sự may mắn khi có một hệ thống mang lại giải pháp thay thế. Nó giải thoát con người ta khỏi vòng lặp quẩn quanh: phạm tội, đi tù, không nhận được công cụ hỗ trợ nào, ra tù, tái nghiện, rồi lại vào tù," Hill bày tỏ. "Mô hình này giống như một cuộc can thiệp kịp thời."
Với tên gọi Te Whare Whakapiki Wairua – "Ngôi nhà nâng đỡ tâm hồn", mô hình này hoàn toàn khác biệt so với bất kỳ tòa án nào trên cả nước.
Tại đây, các thẩm phán ngồi ngang hàng với người tham dự. Họ đứng ở vị trí trung tâm phòng xử án chứ không phải ở bục bị cáo. Không khí trang nghiêm, lặng lẽ cúi chào thẩm phán thường thấy ở các phiên tòa thông thường được thay thế bằng những bài karakia (lời cầu nguyện) và waiata (bài hát truyền thống Maori).
Hill khẳng định mô hình tòa án này đã tạo ra sự thay đổi bền vững: "Việc có thêm một lựa chọn thay vì chỉ nhận án tù là một phước lành to lớn. Những tác động tích cực lan tỏa từ việc tôi cai nghiện và sống khỏe mạnh thực sự rất kinh ngạc."
Phóng viên RNZ đã có buổi trao đổi với Thẩm phán Lisa Tremewan, người chủ trì Tòa án Điều trị Rượu và Ma túy Waitakere.
Thẩm phán Lisa Tremewan. Ảnh: Cung cấpBà cho biết các nghiên cứu đã chứng minh mô hình tòa án này vừa tiết kiệm ngân sách vừa mang lại kết quả xã hội vượt trội.
"Chúng tôi không chỉ giảm tỷ lệ tái phạm mà còn ghi nhận những kết quả tích cực về sức khỏe. Chẳng hạn, con cái có cha mẹ đang trong quá trình hồi phục sẽ được chăm sóc tốt hơn, cha mẹ sống có trách nhiệm hơn, đưa con đến trường đầy đủ – những điều căn bản nhưng tạo nên sự thay đổi lớn."
Tuy nhiên, dù đã ra đời được 14 năm, vì sao cả nước hiện chỉ có 3 tòa án theo mô hình này?
Thẩm phán Tremewan cho rằng cần một cận trọng và cân nhắc kỹ lưỡng: "Dù vậy, tôi khẳng định rằng tính hiệu quả của các tòa án này tại New Zealand là không thể phủ nhận. Chúng ta không chỉ vận hành tốt các phiên tòa mà còn có cơ hội thúc đẩy mô hình này phát triển ở tầm quốc tế."
Tuy nhiên, ông Matt Harris, Quyền Quản lý Nhóm Tòa án và Viện kiểm sát thuộc Bộ Tư pháp, chia sẻ với RNZ rằng hiện chưa có kế hoạch mở rộng hệ thống tòa án ma túy.
"Mọi quyết định mở rộng trong tương lai cần xem xét nhiều yếu tố, bao gồm tính sẵn có của các dịch vụ điều trị và hỗ trợ phù hợp, cũng như quy mô đối tượng thụ hưởng đủ điều kiện tại từng địa phương," ông Harris cho biết.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang