Cảnh báo được đưa ra cho các cộng đồng tại New Zealand sau khi một dự án điện mặt trời được thiết kế quá tải dẫn đến chi phí vận hành tăng đột biến.
Marae Ōwae tại Waitara vừa phát đi lời cảnh báo đến các tổ chức và cộng đồng khác về việc cẩn trọng khi chuyển sang dùng năng lượng mặt trời, sau khi một lắp đặt sai lệch thiết kế khiến hóa đơn tiền điện của họ tăng vọt một cách bất ngờ.
Nhà bếp (wharekai) đã đi vào hoạt động được hai năm, nhưng hóa đơn tiền điện vẫn tiếp tục là điều gây nhức nhối. (Nguồn: Te Korimako o Taranaki)Theo bà Roina Graham, Thư ký Quỹ Manukorihi Pā, sự tư vấn yếu kém cùng các giả định thiếu thực tế từ ngành công nghiệp năng lượng đã khiến hệ thống điện mặt trời trên nhà bếp mới (wharekai) của Ōwae trở nên đắt đỏ không cần thiết.
Bà Graham chia sẻ cảnh báo đắt giá này tại hội thảo cộng đồng He Ahi Kā, He Ao Hou — sự kiện tiền đề cho Hội nghị Năng lượng Aotearoa diễn ra tại New Plymouth.
Bà cho biết ban quản lý Pā từng kỳ vọng sẽ tiết kiệm chi phí nhờ năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, thay vì giảm, hóa đơn tiền điện hằng tháng của marae đã nhảy vọt từ 400 NZD lên đến 2.000 NZD (tăng 400%).
Trạm biến áp "khủng" và phí cố định doanh nghiệp
Trước bất thường này, các ủy viên quản trị đã mời các chuyên gia năng lượng tái tạo địa phương đến kiểm tra. Kết quả cho thấy một trạm biến áp dung lượng đắt đỏ lên tới 300kVA đã được lắp đặt trên hệ thống.
"Dung lượng biến áp đó thông thường đủ cung cấp điện cho 70 căn hộ," bà Graham nói. "Vì sao lại lắp đặt nó tại marae, ngay sát nhà bếp? Tôi thực sự không thể hiểu nổi."
Bên cạnh đó, phí cố định đường dây của Marae Ōwae cũng bị đẩy lên mức giá cao dành cho doanh nghiệp. Lý do là vì công suất tiêu thụ đỉnh điểm trong các sự kiện lớn như đám tang (tangihanga) khiến marae bị xếp vào nhóm khách hàng thương mại. Họ phải trả mức phí đường dây doanh nghiệp đắt đỏ này dù phần lớn các ngày trong tuần marae gần như không hoạt động.
Bà Roina Graham và ông Ruka Te Moana cho biết phía Ōwae vô cùng bất ngờ trước những hóa đơn đắt đỏ xuất hiện sau khi hệ thống điện mặt trời được lắp đặt. (Nguồn: Te Korimako o Taranaki)Về phía đơn vị thi công, công ty HEL Rimu Electrical cho biết trạm biến áp kích thước lớn này do kỹ sư bên ngoài của dự án chỉ định. Ông Callum Margetts, Giám đốc điều hành, giải thích rằng dung lượng này được thiết kế nhằm phục vụ cho các dự án nhà ở hoặc công trình tương lai trên pā.
"Điều không được giải thích rõ — và chúng tôi gặp trường hợp này rất nhiều — chính là phí đường dây hằng tháng đi kèm với việc sở hữu một trạm biến áp lớn như vậy," ông Margetts cho biết.
Mất trắng điện dư thừa và sự cố kỹ thuật
Mọi chuyện còn tồi tệ hơn khi Ōwae không ký hợp đồng bán lại điện dư cho lưới điện. Kết quả là đơn vị bán lẻ điện đã tự do thu nhận lượng điện mặt trời dư thừa do marae phát ra mà không trả một đồng nào trong suốt 3 năm.
Mặc dù sau đó nhà cung cấp lẻ đã hoàn trả lại số tiền thu lợi bất chính từ lượng điện dư này, nhưng marae vẫn phải chịu gánh nặng từ phí đường dây doanh nghiệp và trạm biến áp quá tải.
Chưa dừng lại ở đó, hệ thống còn gặp lỗi kỹ thuật nghiêm trọng: chỉ cần một tấm pin mặt trời trên mái nhà bếp bị che bóng mát, toàn bộ mảng pin kết nối với nó cũng sẽ dừng hoạt động hoàn toàn.
Bà Graham nhấn mạnh rằng các ban quản lý marae cần phải hiểu rõ mọi khía cạnh của dự án điện mặt trời trước khi triển khai và giám sát chặt chẽ quá trình thi công.
Cần giải pháp căn cơ cho hệ thống
Ông Ruka Te Moana thuộc công ty năng lượng tái tạo Te Piringa Pūngao — một trong những chuyên gia được mời đến xử lý sự cố — cho biết đây không phải là trường hợp hiếm hoi.
"Đây không phải là sự cố isolated (đơn lẻ)," ông chia sẻ tại hội thảo, đồng thời khuyên các marae khác nên hết sức thận trọng. Ông cũng ghi nhận nỗ lực của các tổ chức như Rewiring Aotearoa, Solar Sense và Tū Mai Ra Energy trong việc hỗ trợ người dân tránh các hậu quả ngoài ý muốn.
Tuy nhiên, ông Te Moana cho rằng hỗ trợ là chưa đủ mà cần có sự thay đổi mang tính hệ thống để mang lại cơ chế tính phí công bằng hơn cho các marae: "Chúng ta đang giáo dục cộng đồng vận hành trong một cơ chế không chịu thay đổi — chính cơ chế đó mới là thứ cần phải thay đổi."
Hiện tại, Ōwae đang tìm cách giảm thiểu thiệt hại bằng giải pháp dùng pin lưu trữ để gánh bớt công suất đỉnh. Phương án ngắt kết nối hoàn toàn khỏi lưới điện cũng đang được cân nhắc. Bài học kinh nghiệm từ Ōwae dự kiến sẽ giúp ích cho dự án xây dựng Ngāmotu Marae mới tại New Plymouth.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang