Một nữ sinh viên cao học ngành Vi sinh vật học tại Đại học Wyoming (Mỹ), quốc tịch Trung Quốc, đã bị bắt giữ với cáo buộc bỏ chất độc vào trà của một đồng nghiệp – người đang sở hữu các bằng sáng chế chờ cấp. Sau khi bị cảnh sát thẩm vấn, nghi phạm đã tìm cách bỏ trốn khỏi nước Mỹ.
Aili Wang, sinh viên cao học ngành Vi sinh vật học tại Đại học Wyoming, vào năm 2024. (Nguồn: Mark Gomelsky qua AP)Aili Wang, 32 tuổi, bị bắt vào ngày 6/10 tại Sân bay Quốc tế Los Angeles (LAX) khi đang chuẩn bị bay về Trung Quốc. Cảnh sát đã thu giữ các thiết bị bao gồm máy tính xách tay, thiết bị lưu trữ điện tử và nhiều tài liệu liên quan. Theo hình ảnh từ camera giám sát, Wang đã lén lục soát bàn làm việc của nạn nhân — một chuyên gia nghiên cứu công nghệ điều trị bệnh, lĩnh vực có nhiều điểm tương đồng với các nghiên cứu cô từng thực hiện tại Trung Quốc.
Tính đến thứ Tư, Wang vẫn đang bị tạm giam không cho bảo lãnh tại Los Angeles. Kết quả điều tra ban đầu cho thấy Wang đã mua hóa chất độc hại acrylamide qua nền tảng mua sắm eBay. Chất độc này lần đầu được phát hiện khi vợ của nạn nhân cùng những người khác mang nước trong bình pha cà phê (được nạn nhân dùng để pha trà) đi kiểm tra.
Nhiều năm qua, các quan chức Mỹ đã liên tục cáo buộc Trung Quốc có các hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ tại các trường đại học Mỹ.
Giáo sư Mark Gomelsky, người trực tiếp hướng dẫn cả hai sinh viên cao học, chia sẻ ông vô cùng bàng hoàng trước vụ việc và không chắc liệu nạn nhân có thể hồi phục hoàn toàn hay không.
"Thật cay đắng khi phải chứng kiến mạng sống của một sinh viên rơi vào nguy hiểm, và nghiêm trọng hơn là một sinh viên khác lại có thể là hung thủ," Giáo sư Gomelsky chia sẻ với hãng tin AP. "Đây là một trong những cú sốc lớn nhất trong sự nghiệp chuyên môn của tôi."
Hiện tại, hồ sơ tòa án chưa ghi nhận luật sư đại diện cho Wang. Hãng tin AP đã tìm cách liên hệ với cô qua email và tin nhắn LinkedIn nhưng chưa nhận được phản hồi.
Hành vi bị phát giác nhờ cuộc điều tra độc lập
Cuộc điều tra của cảnh sát được tiến hành sau khi nạn nhân (được ký hiệu là "K.T." trong hồ sơ tòa án) xuất hiện các triệu chứng bất thường. Vợ của nạn nhân cùng đồng nghiệp đã tự lập luận đoán và tách được chất hóa học nghi vấn từ nước trong bình pha cà phê.
Sau đó, nạn nhân cùng cảnh sát nhà trường đã lắp đặt camera giám sát giấu kín tại phòng làm việc chung giữa anh và Wang ở Đại học Wyoming (thành phố Laramie).
Theo bản tuyên thệ từ cảnh sát Đại học Wyoming:
• Ngày 27/9: Camera ghi lại cảnh Wang tự ý lục xới bàn làm việc của nạn nhân.
• Ngày 1/10: Wang tiếp tục bị ghi hình khi "chụp ảnh và thao tác trên các cuốn sổ tay" trên bàn của đồng nghiệp, đồng thời lấy dung dịch từ cốc của mình để tráng cốc uống nước của nạn nhân.
Bản tuyên thệ cũng ghi rõ, dù làm chung phòng nhưng Wang và nạn nhân thuộc hai mảng nghiên cứu khác nhau và có quan hệ không hòa thuận.
Trong buổi làm việc với cảnh sát trường vào ngày 5/10, Wang khẳng định cô "đã nhiều năm không sử dụng acrylamide". Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, cô bị bắt giữ tại Los Angeles khi mang theo "nhiều máy tính xách tay, nhiều thiết bị lưu trữ dữ liệu di động, phụ kiện đi kèm cùng nhiều hồ sơ, tài liệu viết tay". Trước tình tiết này, các công tố viên Wyoming đã yêu cầu nâng mức tiền bảo lãnh vượt xa con số 200.000 USD (355.856 NZD) ban đầu để ngăn chặn nguy cơ tẩu thoát khi dẫn độ về tiểu bang.
Cảnh sát khẳng định Wang không có bất kỳ lý do chính đáng nào để lục soát bàn làm việc của nạn nhân — người đang thực hiện các nghiên cứu được liên bang tài trợ và đã nộp đơn đăng ký bằng sáng chế cho "công nghệ mới trong điều trị ung thư, bệnh thần kinh và di truyền".
Đáng chú ý, bản tuyên thệ cho biết Wang "được báo cáo là từng làm việc trong lĩnh vực nghiên cứu tương tự tại Trung Quốc trước khi sang Mỹ".
Biển hiệu khuôn viên Đại học Wyoming với tòa nhà Wyoming Union ở phía sau vào ngày 23 tháng 3 năm 2012. (Nguồn: Andy Carpenean/Laramie Boomerang qua AP)Nạn nhân là một sinh viên xuất sắc người Việt Nam
Giáo sư Gomelsky mô tả nạn nhân là một sinh viên xuất sắc đến từ Việt Nam.
Wang đã trượt trong lần bảo vệ luận án đầu tiên và bắt đầu nảy sinh lòng đố kỵ với thành công của đồng nghiệp người Việt — người vừa có phát minh quan trọng trong việc ứng dụng vi khuẩn để vận chuyển RNA vào tế bào người.
Các triệu chứng bất thường của nạn nhân bắt đầu xuất hiện ngay sau khi anh tham dự một hội thảo khoa học danh giá vào tháng 8, bao gồm mệt mỏi cực độ, mất ngủ kéo dài và các suy nhược không rõ nguyên nhân.
Anh cũng nhận thấy trà mình uống bằng chiếc máy pha cà phê nhỏ trên bàn làm việc có vị rất lạ. Mỗi lần anh cọ rửa máy, vị lạ đó lại tạm thời biến mất. Nghi ngờ có người trong phòng làm việc chung hạ độc, một giáo sư ngành Hóa học đã tiến hành kiểm tra mẫu nước và xác định sự hiện diện của acrylamide.
Giáo sư Gomelsky cho biết thêm, Wang đã dừng các hoạt động nghiên cứu trong phòng thí nghiệm từ tháng 6 để tập trung viết luận án, nên không có lý do để sử dụng hóa chất này.
Đối mặt với án phạt nghiêm trọng
Aili Wang hiện đối mặt với cáo buộc hình sự về tội Tấn công và gây thương tích nghiêm trọng tại tiểu bang Wyoming, với mức án có thể lên tới 10 năm tù và phạt tiền 10.000 USD (tương đương 17.792 NZD).
Thẩm biến Robert Sanford của Tòa án Quận Albany đã chấp thuận đề nghị của công tố viên, nâng mức tiền bảo lãnh lên 1,5 triệu USD (2.67 triệu NZD) tiền mặt (không chấp nhận bảo lãnh qua bên thứ ba) đối với Wang trước khi dẫn độ về Wyoming.
Theo điều tra của cảnh sát, Wang đã hai lần đặt mua acrylamide trên nền tảng eBay vào mùa hè vừa qua, sau đó yêu cầu xóa tài khoản cá nhân trên trang web này.
Acrylamide thường được biết đến như một hợp chất gây ung thư sinh ra trong quá trình chế biến thực phẩm chứa tinh bột ở nhiệt độ cao hoặc từ khói thuốc lá. Tuy nhiên, ở liều lượng cao, chất này có độc tính cấp tính nghiêm trọng. Trong phòng thí nghiệm vi sinh, nó thường được dùng để phân tích protein hoặc DNA.
Tiến sĩ Tak Sumaya, trợ lý giáo sư – người hỗ trợ phát hiện hóa chất trong nước pha cà phê – cho biết sự xuất hiện của acrylamide lập tức dấy lên nghi vấn vì "đó không phải là chất bạn có thể tìm thấy với số lượng lớn như vậy ở điều kiện bình thường".
Cũng theo Tiến sĩ Sumaya, nghiên cứu mà sinh viên Việt Nam đang thực hiện là "một phương pháp điều trị ung thư đầy triển vọng". Trong khi đó, Wang đã chụp lại từng trang sổ tay nghiên cứu mà nạn nhân để lại trên bàn. "Không ai lại đi chụp toàn bộ sổ tay của đồng nghiệp cùng phòng nếu không có lý do đặc biệt bất minh," Tiến sĩ Sumaya nhấn mạnh.
Độc tính nguy hiểm và nguy cơ di chứng kéo dài
Nạn nhân đến khám tại phòng khám y tế của trường vào tháng 8 với các triệu chứng ngày càng tồi tệ: tê bì, châm chích ở các đầu ngón tay và yếu cơ chân. Sự nghi ngờ đã thúc đẩy vợ anh cùng những người khác đun sôi nước lấy từ máy pha cà phê, cô đặc được 63 milligram bột màu trắng. Mẫu thử này sau đó cho kết quả dương tính với acrylamide.
Mẫu vật ngay lập tức được bàn giao cho cảnh sát đại học để làm bằng chứng điều tra.
Hiện tại, sinh viên người Việt vẫn đang phải chịu đựng các di chứng nặng nề từ đợt ngộ độc, bao gồm mất khả năng tập trung, dễ kiệt sức và mất cảm giác ở tay trái.
"Acrylamide là một chất độc thần kinh không thể trung hòa. Nó tích tụ trong các tế bào thần kinh và phá hủy chúng. Do đó, hiện vẫn chưa rõ liệu cậu ấy có thể hồi phục hoàn toàn hay không," Giáo sư Gomelsky lo ngại.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang