Mẫu xe điện Atto 1 của BYD có vẻ ngoài không khác nhiều so với những chiếc ô tô đô thị hiện đại khác. Xe đạt xếp hạng an toàn 5 sao, có khoang nội thất trang bị màn hình cảm ứng và, theo phần lớn các đánh giá, mang lại trải nghiệm lái êm ái, mượt mà đến bất ngờ.
Hầu như không có gì ở chiếc xe này khiến người ta nghĩ ngay đến một mẫu “ô tô giá rẻ”, ngoại trừ mức giá khoảng 30.000 NZD.
Mức giá đó đưa xe điện Trung Quốc vào một vị thế cạnh tranh đáng chú ý. Chúng không còn chỉ cạnh tranh với xe Toyota mới, Tesla và các mẫu xe điện khác, mà còn với ô tô chạy xăng đã qua sử dụng, vốn vẫn chiếm phần lớn số xe lưu thông trên đường tại New Zealand.
Cho đến nay, phần lớn các cuộc thảo luận về việc phổ cập xe điện tập trung vào khí thải, hạ tầng sạc và những chính sách khuyến khích người lái chuyển đổi.
Tuy nhiên, xe điện mới với giá rẻ hơn có thể tạo ra những tác động vượt xa việc thúc đẩy người dân sử dụng xe điện: chúng có thể kéo giảm giá trị của lượng ô tô chạy xăng tại New Zealand và làm xáo trộn các hoạt động kinh doanh xoay quanh dòng xe này.
Nghiên cứu gần đây của chúng tôi về thay đổi công nghệ giúp lý giải điều đó. Khi công nghệ mới dần được ứng dụng rộng rãi, chúng có thể làm thay đổi những loại tài sản, kỹ năng và hoạt động kinh doanh còn giữ được giá trị, qua đó có khả năng làm suy yếu những lĩnh vực gắn với công nghệ bị thay thế.
Xe điện giá rẻ có thể làm thay đổi mặt bằng giá ô tô như thế nào?
Việc giá xe điện giảm từng thu hút sự chú ý trước đây.
Các đợt giảm giá của Tesla trong năm 2021, kết hợp với chương trình hỗ trợ mua xe ít phát thải Clean Car Discount nay đã bị bãi bỏ, đưa giá phiên bản Model 3 cơ bản xuống dưới 60.000 NZD. Những đợt giảm giá tiếp theo trong năm 2023 từng đưa giá xe sau hỗ trợ về gần mức 55.000 NZD trong một thời gian ngắn.
Giờ đây, các nhà sản xuất Trung Quốc đang đẩy cuộc cạnh tranh về giá xuống những phân khúc rẻ hơn nhiều.
Điều này đáng chú ý bởi xe mới và xe cũ không phải hai thị trường tách biệt, mà có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Nếu một chiếc ô tô chạy xăng đã sử dụng ba năm có giá 27.000 NZD, trong khi một chiếc xe mới tương đương có giá 40.000 NZD, việc mua xe cũ có thể là lựa chọn hợp lý.
Nhưng nếu một chiếc xe điện mới đáng tin cậy chỉ có giá 30.000 NZD, bài toán đó sẽ thay đổi.
Chiếc xe cũ không đột nhiên trở nên kém chất lượng hơn, nhưng giá bán của nó sẽ chịu sức ép giảm, có thể kéo theo ảnh hưởng đến những chiếc xe đời cũ hơn ở các mức giá thấp hơn. Vì vậy, một mẫu xe mới giá rẻ có thể kéo giảm và thu hẹp khoảng cách giữa các mức giá trên thị trường ô tô cũ.
Trong nhiều thập kỷ, New Zealand thực chất đã tận dụng phần khấu hao của ô tô Nhật Bản. Người tiêu dùng Nhật mua xe mới và chịu khoản mất giá ban đầu. Nhiều năm sau, New Zealand nhập những chiếc xe đó với mức giá phù hợp với khả năng chi trả của các hộ gia đình trong nước.
Năm 2023, xe nhập khẩu đã qua sử dụng chiếm 42% tổng số phương tiện hạng nhẹ đang lưu hành tại New Zealand. Năm 2025, gần 97% ô tô con cũ nhập khẩu vào nước này có xuất xứ từ Nhật Bản.
Nếu Trung Quốc có thể sản xuất những chiếc xe mới đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng với mức giá chỉ nhỉnh hơn đôi chút so với xe Nhật cũ nhập khẩu, người New Zealand có thể bớt phụ thuộc vào việc mua xe đã mất giá ở một quốc gia khác để sở hữu ô tô vừa túi tiền.
Đó sẽ là một thay đổi mang tính cơ cấu của thị trường ô tô New Zealand, chứ không đơn thuần là sự dịch chuyển thị phần giữa các thương hiệu.
Tác động lan rộng đến ngành ô tô
Nghiên cứu cho thấy công nghệ mới không chỉ thay thế sản phẩm cũ mà còn làm thay đổi các hoạt động kinh doanh và kỹ năng liên quan.
Ô tô dùng động cơ đốt trong duy trì cả một hệ sinh thái rộng lớn, bao gồm trạm xăng, thợ sửa xe, nhà cung cấp dầu nhớt, cơ sở sửa chữa động cơ và hộp số, nhà phân phối phụ tùng, đại lý ô tô và cơ sở tháo dỡ xe phế thải.
Xe điện lại cần một hệ thống dịch vụ và kỹ năng khác, tập trung vào sạc điện, pin, điện tử công suất và phần mềm.
Theo báo cáo ngành ô tô năm 2025 của MITO, toàn ngành ô tô New Zealand sử dụng hơn 68.000 lao động tại khoảng 15.000 doanh nghiệp và đóng góp khoảng 8 tỷ NZD vào GDP. Riêng lĩnh vực sửa chữa và bảo dưỡng ô tô có khoảng 23.400 lao động.
Xe điện sẽ không khiến toàn bộ những việc làm đó biến mất. Chúng vẫn cần thay lốp, bảo dưỡng hệ thống treo, sửa chữa hư hỏng do va chạm và bảo dưỡng các hệ thống điện tử.
Tuy nhiên, xe điện không cần thay dầu động cơ, không có hệ thống ống xả hay bugi, đồng thời không cần nhiều hạng mục sửa chữa động cơ và hộp số truyền thống. Khi cơ cấu phương tiện thay đổi, những công việc cần thiết để duy trì hoạt động của chúng cũng sẽ thay đổi theo.
Giá trị ô tô chạy xăng giảm có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch này. Nếu xe mới rẻ hơn khiến giá trị của một chiếc xe cũ giảm xuống, việc bỏ ra khoản tiền lớn để sửa chữa sẽ càng khó được xem là hợp lý.
Điều đó có thể khiến một số phương tiện bị loại bỏ sớm hơn, tiếp tục ảnh hưởng đến nhu cầu phụ tùng, nhiên liệu và dịch vụ bảo dưỡng.
Vì sao chuyển đổi sang xe điện cũng là một quá trình chuyển đổi kinh tế?
Đối với người tiêu dùng, phần lớn những thay đổi này có thể là tin tốt. Giá xe rẻ hơn và chi phí vận hành thấp hơn mang lại những lợi ích kinh tế thiết thực.
Tuy nhiên, lợi ích và chi phí không nhất thiết cùng rơi vào một nơi.
New Zealand gần như không sản xuất ô tô con phục vụ thị trường đại chúng. Vì vậy, phần lớn giá trị từ việc sản xuất công nghệ mới sẽ thuộc về nước ngoài, trong khi nhiều doanh nghiệp có thể chịu ảnh hưởng, như đại lý ô tô, xưởng sửa chữa, nhà cung cấp phụ tùng và đơn vị bán lẻ nhiên liệu, lại là doanh nghiệp trong nước.
Trong 12 tháng tính đến tháng 6 năm 2026, Trung Quốc cung cấp tới 73% lượng xe thuần điện nhập khẩu vào New Zealand.
Đây là lúc các cuộc thảo luận chính sách cần được mở rộng. Chuyển sang xe điện vừa là quá trình chuyển đổi kinh tế, vừa là quá trình chuyển đổi về môi trường. Ngày càng nhiều nghiên cứu xem xét cách thay đổi công nghệ có thể phân bổ lại việc làm, kỹ năng và giá trị kinh tế, ngay cả khi toàn xã hội được hưởng lợi.
Với New Zealand, điều đó có nghĩa là cần theo dõi nhiều yếu tố hơn là chỉ số lượng xe điện đăng ký. Giá trị ô tô cũ, tình hình loại bỏ xe hết giá trị sử dụng, hoạt động của các cơ sở sửa chữa và việc làm trong ngành ô tô có thể cho thấy quá trình chuyển đổi đang tác động ra sao đến nền kinh tế nói chung. Hoạt động đào tạo cũng cần điều chỉnh theo hướng tăng cường kỹ năng về điện, điện tử và phần mềm.
Những điều này không có nghĩa ngành ô tô New Zealand sắp sụp đổ. Quá trình thay thế lượng xe đang lưu hành diễn ra chậm và ô tô chạy xăng vẫn sẽ còn xuất hiện trên đường trong nhiều thập kỷ nữa.
Tuy nhiên, khi xe điện giá rẻ làm thay đổi những loại xe chúng ta mua và sử dụng, các hoạt động kinh doanh cùng những kỹ năng phục vụ hệ thống phương tiện cũng sẽ phải thay đổi theo.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang