Từ đài truyền hình TVNZ đến gã khổng lồ bán lẻ IKEA, từ nhân viên chuỗi cửa hàng Farmers cho đến lực lượng chữa cháy, thời gian gần đây một lượng lớn người lao động đã chọn cách ngừng việc để tham gia các cuộc đình công.
Giáo viên đình công tại Wellington năm 2025. Ảnh: RNZ / Mark PapaliiChỉ trong ba tháng qua, đã có hơn 10 vụ đình công quy mô lớn nổ ra. Nhưng liệu hình thức đấu tranh này có mang lại kết quả thiết thực?
Bà Anita Rosentreter, Phó Thư ký Công đoàn Workers First Union, nhận định đình công thường là giải pháp cuối cùng khi các cuộc đàm phán lâm vào bế tắc.
"Đó gần như là công cụ hiệu quả nhất mà chúng tôi có trong tay," bà Rosentreter chia sẻ. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào số lượng công đoàn viên tham gia.
"Nếu công đoàn có quá ít thành viên và doanh nghiệp vẫn duy trì lực lượng lao động đông đảo hoạt động bình thường, việc đình công sẽ không mang lại nhiều hiệu quả. Ngược lại, nếu số lượng người tham gia đủ lớn để làm ngưng trệ hoặc khiến doanh nghiệp không thể vận hành như cũ, đây sẽ là một thứ vũ khí vô cùng mạnh mẽ."
"Trong đàm phán, các bên thường kỳ vọng đối phương hiểu được góc nhìn của mình và đưa ra nhân nhượng để đi đến tiếng nói chung. Tất nhiên, phía người lao động cũng sẵn sàng thỏa hiệp. Tuy nhiên, có rất nhiều trường hợp nhà tuyển dụng kiên quyết bác bỏ những yêu cầu hoàn toàn chính đáng. Việc rút bớt hoặc ngừng cung cấp sức lao động sẽ buộc họ phải nhận ra vai trò thiết yếu của người lao động đối với bộ máy vận hành," đại diện công đoàn nhấn mạnh.
Dù vậy, hoạt động này cần được thực hiện cẩn trọng nhằm tuân thủ đúng khuôn khổ pháp lý. "Chúng tôi phải vượt qua hàng loạt quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo cuộc đình công không vi phạm pháp luật. Việc đình công trái phép có thể gây ra rủi ro rất lớn cho cả tổ chức công đoàn lẫn các thành viên."
Trong một số trường hợp, các bên có thể thông qua cơ quan hòa giải – như dịch vụ thuộc Bộ Phát triển Kinh tế, Sáng tạo và Việc làm New Zealand (MBIE) – để giải quyết xung đột trước khi tính đến chuyện ngừng việc.
Bà Rosentreter cho biết thêm: "Hòa giải trước khi đình công là quy trình khá phổ biến, dù đây không phải yêu cầu bắt buộc. Hơn nữa, danh sách chờ hòa giải hiện nay thường rất kéo dài. Trong bối cảnh khủng hoảng chi phí sinh hoạt, người lao động khó có thể kiên nhẫn chờ đợi một hòa giải viên – người vốn không có thẩm quyền ra phán quyết cuối cùng."
Cuộc chiến dài hơi và thay đổi về chiến thuật
Giáo sư Jim McAloon từ Đại học Victoria nhận định rất khó để đánh giá chính xác hiệu quả của đình công vì không thể biết điều gì sẽ xảy ra nếu hoạt động này không diễn ra.
"Theo quan sát của tôi, một cuộc đình công – hoặc chỉ cần một thông báo đình công – thường thúc đẩy quá trình tiến hành đàm phán nhanh hơn. Do đó, phương thức này nhìn chung có hiệu quả, đúng với những gì đã diễn ra gần đây cũng như trong thập niên 1970 và 1980," Giáo sư McAloon phân tích.
Dù vậy, ông chỉ ra rằng thực tế hiện nay đòi hỏi các chiến dịch phải kéo dài hơn. Chẳng hạn như tại tổ chức dịch vụ chăm sóc người khuyết tật IDEA vào năm 2020, nhân viên hỗ trợ và hành chính đã trải qua 11 tháng đàm phán cùng nhiều đợt ngừng việc. Điều này đòi hỏi sự cam kết bền bỉ từ phía thành viên công đoàn chứ không đơn thuần là "đình công nhanh rồi quay lại bàn đàm phán".
Ngoài ra, bối cảnh pháp lý hiện đại cũng đã thay đổi khái niệm đình công. Nếu như thập niên 1970-1980, đình công thường là việc nghỉ làm hoàn toàn trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, thì hiện nay, bất kỳ hình thức hạn chế nhiệm vụ thông thường nào – như rời vị trí vài giờ hoặc từ chối làm một phần việc nhất định – cũng được tính là đình công. Việc đưa ra thông báo đình công vào các thời điểm nhạy cảm (như dịp cận Tết hay lễ lớn) cũng trở thành một chiến thuật gây áp lực tâm lý hiệu quả lên phía chủ lao động.
Áp lực tài chính, uy tín và sự ủng hộ từ công chúng
Phó Giáo sư Lynnair Sheridan từ Đại học Otago cho rằng khả năng chịu đựng áp lực tài chính và uy tín của nhà tuyển dụng là yếu tố then chốt quyết định cuộc đấu tranh tập thể có mang lại lợi ích thiết thực hay không.
Bà Sheridan cũng đặt ra ranh giới giữa việc đàm phán với khối tư nhân và các cơ quan nhà nước, nơi ngân sách công bị giới hạn khắt khe. Trong bối cảnh đó, khái niệm "thương lượng dựa trên thiện chí" đòi hỏi minh bạch rõ ràng về năng lực tài chính thực sự của nhà tuyển dụng.
Dưới góc độ kinh tế, chuyên gia Cameron Bagrie khẳng định quyền đình công là quyền cơ bản của người lao động nhưng nên là "giọt nước tràn ly" cuối cùng do tính chất dễ gây xáo trộn xã hội. Ông cảnh báo việc đình công vô thói quen hoặc gây ảnh hưởng lớn đến dịch vụ công (như giáo dục, chữa cháy, vận tải) có thể phản tác dụng, làm mất đi sự ủng hộ và niềm tin của cộng đồng.
Dù vậy, đại diện Workers First Union cho biết dư luận không phải lúc nào cũng phản đối. "Nhiều khi công chúng rất thấu hiểu và ủng hộ mục tiêu của cuộc đình công. Họ sẵn sàng chịu một chút bất tiện vì nhận ra rằng người lao động tại các chuỗi cửa hàng hay dịch vụ địa phương đang làm việc chăm chỉ nhưng chưa nhận được mức lương xứng đáng."
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang