Maryland. Chicago. Phoenix. Los Angeles. Minneapolis. Và bây giờ là Portland, Oregon.
Vụ nổ súng vào một người đàn ông và một người phụ nữ tuần này tại Portland là vụ thứ 10 kể từ tháng 9 thực hiện bởi các đặc vụ liên bang Hoa Kỳ – những người nằm trong chiến dịch trấn áp nhập cư của chính quyền Trump.
Các cuộc đối đầu liên quan đến ô tô đã nổi lên như những thời điểm nguy hiểm nhất trong các đợt quét của liên bang, điều này gây kinh ngạc bởi các rủi ro trong những cuộc chạm trán như vậy vốn đã được ghi chép đầy đủ và nhiều cơ quan thực thi pháp luật đã quyết liệt tìm cách tránh chúng.
Ít nhất hai người, bao gồm một tài xế bị tiêu diệt tại Minneapolis, đã thiệt mạng trong các vụ nổ súng trấn áp nhập cư của đặc vụ liên bang trong bốn tháng qua.
Các quan chức liên bang cho biết những hành động này là chính đáng vì các phương tiện đã bị biến thành "vũ khí" và tính mạng của đặc vụ đang bị đe dọa.
Các chuyên gia cho rằng việc đứng trước một chiếc ô tô, như đặc vụ tại Minneapolis đã làm trước khi giết chết tài xế, và bắn vào trong xe, như các đặc vụ tại Portland dường như đã làm, là đi ngược lại với các quy chuẩn thực hành tốt nhất được chấp nhận rộng rãi trong thực thi pháp luật tại Mỹ — và ngược lại với các giao thức của chính chính phủ liên bang.
Theo Bộ Tư pháp, đặc vụ liên bang chỉ có thể nổ súng vào ô tô trong hai trường hợp:
Một là, người trong xe đang đe dọa sĩ quan hoặc những người khác bằng "lực lượng gây chết người bằng các phương thức khác ngoài phương tiện", hoặc hai là, tài xế đang vận hành phương tiện theo cách đe dọa gây thương tích nghiêm trọng hoặc tử vong.
Các tình tiết của vụ nổ súng tại Portland vẫn chưa rõ ràng vào hôm thứ Bảy khi chưa có video nào xuất hiện.
Tại Minneapolis, cuộc chạm trán chết người đã được ghi lại bằng video từ nhiều góc độ, và Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các quan chức liên bang khác cho biết đoạn phim cho thấy lý do tại sao đặc vụ có quyền nổ súng vào người phụ nữ đang lái xe.
Tuy nhiên, một số cựu quan chức thực thi pháp luật cho rằng chính đặc vụ có thể đã tự tạo ra nguy hiểm cho mình bằng cách bước ra trước phương tiện, dẫn đến việc ông ta phải nổ súng và giết chết tài xế.
Dwight Holton, Biện lý Hoa Kỳ tại Oregon dưới thời chính quyền Obama, cho biết ông đã nghe từ các cựu đồng nghiệp – những người cũng đang bối rối như ông về việc đặc vụ tự đặt mình vào vị trí trước xe trong khi các sĩ quan khác đang cố gắng đối mặt với tài xế.
“Đó là bài học cơ bản số 1 về dừng xe vi phạm: bạn không bao giờ đứng trước một chiếc ô tô,” Holton nói.
Rob Chadwick, người nghỉ hưu từ FBI vào năm 2022 và từng là trưởng bộ phận huấn luyện chiến thuật tại trụ sở huấn luyện của cơ quan này ở Quantico, Virginia, cho biết các đặc vụ liên bang được đào tạo để không bao giờ đứng trước một chiếc ô tô. Chadwick nhấn mạnh rằng ông không phán xét vụ nổ súng ở Minneapolis vì ông chưa nghiên cứu các video.
“Rõ ràng chỉ từ góc độ an toàn, các sĩ quan được dạy phải tiếp cận phương tiện từ các góc độ không đặt mình trực diện vào đường đi của xe nếu có thể.”
Đó cũng là vấn đề của lẽ thường tình, ông nói. “Đó rõ ràng là một ý tưởng tồi đối với bất kỳ ai,” ông nói. “Ngay cả khi vợ hay bạn của bạn đang ngồi sau tay lái, đứng trước hoặc sau xe cũng không phải là ý hay.”
Huấn luyện thực thi pháp luật, Holton nói, nhấn mạnh rằng “bạn không thể tự đặt mình vào vị trí gây rủi ro cho bản thân để từ đó có được sự cho phép sử dụng vũ lực”.
Tại Minneapolis, một đặc vụ đang đi vòng qua phía trước xe về phía cửa tài xế thì chiếc xe bắt đầu di chuyển, và đặc vụ đã bắn tài xế, khiến bà tử vong và làm chiếc xe lao điên cuồng xuống đường.
Chadwick cho biết các sĩ quan được đào tạo để không bao giờ bắn vào ô tô nhằm vô hiệu hóa nó hoặc ngăn chặn việc tẩu thoát.
Lực lượng gây chết người, ông nói, chỉ được cho phép để ngăn chặn một “người đang lao vào bạn, ví dụ như bằng dao, hoặc lái xe đâm thẳng vào bạn”.
Bộ An ninh Nội địa đã không trả lời các câu hỏi về việc cơ quan này đã ban hành hướng dẫn nào, nếu có, cho các đặc vụ liên quan đến an toàn trong quá trình dừng phương tiện.
Tricia McLaughlin, phát ngôn viên của bộ, cùng các quan chức liên bang cấp cao khác đã đưa ra nhiều tuyên bố và bài đăng trên mạng xã hội ủng hộ đặc vụ tại Minneapolis, đồng thời cáo buộc những người biểu tình chống lại việc thực thi luật nhập cư là đang kích động bạo lực đối với các đặc vụ.
“Những tên tội phạm nguy hiểm — dù là người nhập cư bất hợp pháp hay công dân Hoa Kỳ — đang biến phương tiện của họ thành vũ khí để tấn công ICE,” McLaughlin viết trong một bài đăng.
Ngay cả khi các chiến thuật của đặc vụ đang bị giám sát ngày càng chặt chẽ, Tổng thống Mỹ và các quan chức cấp cao khác vẫn tìm cách gửi đi thông điệp ủng hộ tuyệt đối đối với các cơ quan thực thi pháp luật đang thực hiện chiến dịch trục xuất hàng loạt của chính quyền Trump.
Phó Tổng thống JD Vance đã được trích dẫn trong một bài đăng trên mạng xã hội của Nhà Trắng: “Tôi muốn mọi sĩ quan ICE biết rằng Tổng thống, Phó Tổng thống và toàn bộ chính quyền luôn đứng sau họ. Gửi tới những kẻ cực đoan đang hành hung, tiết lộ thông tin cá nhân (doxxing) và đe dọa họ: chúc mừng, chúng tôi sẽ làm việc chăm chỉ hơn nữa để thực thi pháp luật.”
Holton nói rằng ông lo ngại những tuyên bố như vậy sẽ nuôi dưỡng một văn hóa miễn trừ tội lỗi, trong đó các sĩ quan thực thi pháp luật không lo lắng về việc bị quy trách nhiệm.
“Khi Tổng thống Hoa Kỳ nói với lực lượng hành pháp vũ trang rằng 'đừng lo lắng, bất kể các bạn làm gì tôi cũng sẽ chăm sóc các bạn', điều đó tạo ra một tình cảnh rất nguy hiểm cho tất cả chúng ta, những người đang sống trong một xã hội tự do,” ông nói.
Từ góc độ pháp lý, các vụ nổ súng của sĩ quan hành pháp thường xoay quanh việc liệu hành động của người bị bắn có gây ra mối đe dọa nghiêm trọng hay không.
Các sĩ quan thực thi pháp luật đã từng bị giết bởi những tài xế sử dụng phương tiện như vũ khí.
Năm sĩ quan đã thiệt mạng theo cách này trong bảy tháng đầu năm 2024, theo dữ liệu mới nhất từ FBI.
Trong trường hợp vụ nổ súng ở Minneapolis, một phân tích của New York Times về video sự việc từ nhiều góc độ đã đặt ra câu hỏi về khẳng định chính thức rằng tài xế đã tạo ra mối đe dọa chết người.
Thay vào đó, người phụ nữ dường như đang điều khiển xe quay đi khỏi các sĩ quan.
“Hãy nhìn vào bánh xe. Chúng đang quay sang bên phải, và tất cả những gì anh ta phải làm là bước sang một bên,” Geoffrey Alpert, chuyên gia về sử dụng vũ lực của cảnh sát tại Đại học South Carolina, cho biết sau khi xem xét video Minneapolis theo yêu cầu của tờ Times. “Bà ấy đang bẻ lái hết cỡ sang bên phải.”
Nhiều thành phố lớn nhất của đất nước, bao gồm New York và Los Angeles, đã cấm cảnh sát bắn vào các phương tiện đang di chuyển trừ những trường hợp hiếm hoi, chẳng hạn như tài xế nổ súng vào cảnh sát hoặc khủng bố lái xe lao vào đám đông.
Các học viên cảnh sát thường không được đào tạo bắn vào xe đang di chuyển, và các quan chức từ lâu đã cảnh báo rằng hành động này có nguy cơ bắn trúng những người qua đường vô tội.
Thành phố New York đã cấm hành động này vào năm 1972, ba ngày sau khi các sĩ quan giết chết một cậu bé 10 tuổi đang tháo chạy trên một chiếc xe bị đánh cắp ở Staten Island. Ủy viên cảnh sát vào thời điểm đó cho biết các quy định mới là “một nỗ lực nhằm cân bằng sự an toàn của cảnh sát với sự an toàn của cộng đồng”.
Trong một phân tích năm 2023, Diễn đàn Nghiên cứu Điều hành Cảnh sát, một tổ chức phi lợi nhuận, đã vạch ra các giới hạn và rủi ro của việc nổ súng vào phương tiện đang di chuyển.
“Bắn vào một phương tiện đang di chuyển không phải là một cách hiệu quả để dừng nó lại. Có thách thức khi bắn vào mục tiêu di động, và rủi ro một viên đạn đi chệch hướng trúng vào mục tiêu không mong muốn, chẳng hạn như người qua đường. Cũng có rủi ro là nếu tài xế bị trúng đạn, họ sẽ mất kiểm soát phương tiện.”
Tuần trước, sau vụ nổ súng ở Minnesota, Xochitl Hinojosa, cựu phát ngôn viên của Bộ Tư pháp dưới chính quyền Biden, đã viết trên X rằng vào năm 2022, bộ đã cập nhật chính sách sử dụng vũ lực lần đầu tiên sau 20 năm.
Bà viết rằng chính sách mới “bao gồm nghĩa vụ phải cứu chữa y tế và các chi tiết cụ thể về việc súng không được phép bắn vào phương tiện đang di chuyển trong hầu hết các trường hợp”.
Theo nzherald.co.nz - Hani Dang